بيست و نهم دی ماه، در يکی از مدارس تهران که اندکی پيشتر در همين ماه، به دليل آلودگی بحرانی هوای شهر دانش‌آموزان را به خانه فرستاده بود، زنگ "روز هوای پاک" به صدا درآمد

چنين هشدارها و تدابيری در سالهای گذشته نيز سابقه داشته و بارها تکرار شده است، اما آنگونه که يک مقام ارشد دولتی می‌گويد، آلودگی هوای تهران، امسال پنجاه درصد کاهش داشته است.

معصومه ابتکار، معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان محيط زيست ايران گفت شمار روزهايی که هوای تهران دارای "شرايط ناسالم" اعلام شده، پنجاه درصد نسبت به سال قبل کمتر بوده است. اين کاهش در حالی صورت گرفته که طی سال جاری، هزار و پانصد خودروی تازه به خيابان‌های پر رفت و آمد شهر تهران اضافه شده اند.

دوازده ميليون سفر روزانه در يک شهر

خودروهای تهران، يکی از منابع اصلی آلايندگی هوا در اين شهر هستند؛ هفتاد درصد از آلودگی هوای تهران ناشی از وسايل نقليه موتوری است. سخنگوی دولت ايران، روز سه شنبه از وزيران کابينه و کارکنان رياست جمهوری خواست تا در اقدامی نمادين، همزمان با روز هوای پاک، خودروهای شخصی را در خانه بگذارند و با وسايل نقليه عمومی به محل کار بيايند.

اما پرهيز نمادين و يک‌روزه‌ وزيران ايرانی، نمی تواند بحران هوای آلوده را در شهری درمان کند که به گفته شهردارش، روزانه 12 ميليون سفر درون‌شهری را پذيرا می‌شود. سفرهايی که شصت درصدشان با خودروهای سواری صورت می‌گيرند.

سه ميليون از شش ميليون خودروی موجود در ايران، در سطح شهر تهران تردد می کنند. طرح‌های گوناگون، از محدوديت عبور و مرور در مناطق مرکزی شهر گرفته تا طرح تردد نوبتی خودروها با پلاک‌های زوج و فرد، هنوز نتوانسته‌اند به رفت و آمدهای انبوه در پايتخت ايران سامان بدهند.

سردار محسن انصاری، معاون راهنمايی و رانندگی نيروی انتظامی، اجرای موفق طرح تردد خودروهای زوج و فرد را نيازمند زيرساخت‌هايی همچون احداث پارکينگ برای وسايل نقليه و ساماندهی حمل و نقل عمومی دانست و همچنين زمينه‌سازی‌هايی مانند تقويت پليس و اطلاع‌رسانی مناسب به مردم را ضروری اعلام کرد.

به گفته سردار انصاری، اين طرح که پيشتر هم به صورت آزمايشی و اضطراری انجام شده بود، از سوی يک گروه کاری ويژه در شورای عالی ترافيک بررسی می‌شود و نتايج آن تا ده روز ديگر اعلام خواهد شد. او گفت که اين شورا در جلسه اخير خود تصميم گرفته است تا اگر مقدمات طرح فراهم شود، آن را به مدت چند روز به صورت آزمايشی اجرا کنند.

در سال 1377، مقامات دولتی ايران در رويارويی با بزرگترين بحران آلودگی هوا که به تعطيل چندروزه مدارس تهران انجاميد، طرح زوج و فرد کردن خودروها را اجرا کردند اما اين طرح، از بيم پيامدهای اجتماعی از سوی شورای تامين استان تهران لغو شد.

شورای تامين استان، که بالاترين مرجع تصميم‌گيری در سطح پايتخت است، دليل لغو اين طرح ناکام را پاسخگو نبودن توان حمل و نقل عمومی برای جابه‌جايی شهروندان دانست و اعلام کرد که تداوم اجرای اين طرح "يقينا عوارض اجتماعی، سياسی، امنيتی و عکس العمل های گسترده مردم را به دنبال خواهد داشت."

سه ميليون از شش ميليون خودروی موجود در ايران، در سطح شهر تهران تردد می کنند که نيمی از آنها فرسوده و آلاينده هستند

انتظارات بزرگ

برای بهبود زيرساخت‌های پرهزينه حمل و نقل در تهران، تنها اراده مديران کافی نيست. شهردار تهران بودجه اجرای طرح‌های موجود برای توسعه خطوط ريلی در تهران را چهار ميليارد دلار اعلام کرد.

اين درحالی است که پيشتر، برخی کارشناسان اقتصادی، برآوردهای شهردار را در زمينه ساخت‌وسازهای حمل و نقل، بسيار خوش‌بينانه و دور از وافعيت تلقی ‌کرده‌اند و هزينه واقعی را بيش از ارقام اعلام‌شده دانسته‌اند.

شورای شهر تهران، روز سه‌شنبه به شهرداری اجازه داد تا برای تامين هزينه احداث چهار خط تازه مترو، از مشارکت سرمايه‌گذاران خصوصی و وام‌های بلندمدت خارجی بهره بگيرد.

محمود احمدی نژاد، شهردار تهران گفت که با توسعه خطوط حمل و نقل ريلی بر مبنای طرح‌های کنونی، شبکه ريلی پايتخت به 290 کيلومتر می‌رسد و پيشبينی کرد که در صورت تامين منابع مالی، اين شبکه در طی هفت سال تکميل شود. آقای احمدی نژاد اعلام کرد که شهر تهران با توجه و روند فزاينده جمعيت و وسعتش نيازمند 400 کيلومتر خطوط ريلی در سال‌های آينده است.

برخی ناظران چنين برنامه‌هايی را، همچون طرح احداث قطار هوايی (منوريل) که به اختلاف ميان شهرداری و وزارت کشور انجاميد، بلندپروازانه ارزيابی می‌کنند و اعلام آن را در آستانه انتخابات رياست جمهوری، که شهردار تهران هم يکی از نامزدهای بالقوه آن است، دارای کارکرد تبليغاتی می‌دانند.

متروی تهران در حال حاضر توان جابه‌جايی بيش از 900 هزار مسافر در روز را ندارد و باقی مانده حمل و نقل عمومی بر عهده پنج هزار و پانصد دستگاه اتوبوس و بيش از 120 هزار تاکسی و خودروی مسافرکش شخصی است. آقای احمدی نژاد، در روز هوای پاک، ابراز اميدواری کرد که تعداد اتوبوس‌های شرکت واحد در پايان امسال به 7500 دستگاه برسد.

اما افزودن دو هزار اتوبوس ديزلی به ناوگان حمل و نقل شهری پايتخت، با مخالفت طرفداران محيط‌زيست روبه‌رو است که نگران ورود خودروهای آلاينده به تهران و ناديده گرفتن استانداردهای محيط زيستی هستند.

خودروهای فرسوده، اتوبوسهای آلاينده

رئيس سازمان حفاظت از محيط زيست، اعلام کرد که شماره‌گذاری اتوبوس‌های ديزلی در تهران همچنان ممنوع است و خلاف اين ممنوعيت هم رفتار نخواهد شد. خانم ابتکار خبر موافقت دولت با ورود اين اتوبوس‌ها به ناوگان حمل و نقل شهری، در پی اصرار شهرداری تهران را تکذيب کرد و گفت که هيئت دولت چنين مصوبه‌ای نداشته است.

جلوگيری از تردد خودروهای آلاينده يکی از روش‌هايی است که در طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران در سال 79 پيشبينی شده است. به گفته خانم ابتکار، تاکنون برخی از اهداف اين طرح همچون حذف سرب از بنزين و تدوين استاندارد خودروهای توليد ايران به طور کامل به دست آمده‌اند.

اما خارج کردن خودروهای فرسوده از سطح خيابان‌ها، که گفته می شود نيمی از خودروهای تهران را تشکيل می‌دهند، هدفی دشوارتر است، به ويژه آنکه بخش چشمگيری از اين خودروها به اقشار کم درآمد تعلق دارد يا در حمل و نقل غيررسمی شهری، مسافرکشی، به کار می‌رود.

رئيس سازمان محيط زيست گفت سال آينده، ششصد هزار دستگاه خودروی فرسوده که دويست هزار دستگاه آن در حمل و نقل عمومی به کار می‌رود، از رده خارج خواهند شد.

همزمان تلاشها برای گازسوز کردن خودروها در ايران ادامه دارد. روند استفاده از خودروهای گازسوز، که به ويژه در تاکسی رانی به کار می رفتند، پس از تب و تاب اوليه، با کمبود جايگاه توزيع گاز طبيعی کند شد. به گونه‌ای که رانندگان تاکسی‌های گازسوز، زمانی طولانی را ناچار به انتظار در صف‌های بلند ايستگاه‌های گازرسانی می‌شدند.

اما مهدی هاشمی، مديرعامل سازمان بهينه‌سازی مصرف انرژی، روز سه شنبه وعده داد که تا پايان سال 84، سيصد جايگاه توزيع گاز طبيعی مايع (سی ان جی) در 23 شهر و جاده‌های بين‌شهری راه‌اندازی می‌شوند.

اين سازمان، همزمان با روز ملی هوای پاک در ايران، پنجاه جايگاه توزيع گاز در يازده شهر را افتتاح کرد که شامل 26 جايگاه در تهران می‌شود.

روز سه شنبه، بيست و نهم دی ماه، در يکی از مدارس تهران که اندکی پيشتر در همين ماه، به دليل آلودگی بحرانی هوای شهر دانش‌آموزان را به خانه فرستاده بود، زنگ "روز هوای پاک" به صدا درآمد تا مديران دولتی يک روز کاری را به بحث و خبررسانی درباره آلودگی هوا بگذرانند، از هزينه‌های صرف شده بگويند و بودجه‌های مورد نياز را بطلبند.

اما بحران آلودگی تهران همچنان پيش روی مديرانی باقی خواهد ماند که تلاشهايشان با آميزه‌ای از مشکلات اداری، موانع ساختاری و کمبودهای مالی کم اثر می‌شود.