کاوه اميدوار

افزايش سطح آلاينده ها مشکلی است که هنوز راه حل موثری برای آن اجرا نشده است

استانداری تهران به دليل شدت آلودگی يک نشست اضطراری تشکيل داده و ضمن تعطيلی مدارس، اداره راهنمايی و رانندگی را موظف به اجرای محدويت تردد خودروها کرده است در حاليکه بر اساس پيش بينی های سازمان هواشناسی اين وضعيت ممکن است به زودی رفع نشود و تعطيلی مدارس ادامه داشته باشد.

کميته نظارت و هماهنگی مواقع اضطراری آلودگی هوای شهر تهران اعلام کرده در صورتی که پايداری هوا تا ۴۸ ساعت آينده دگرگون نشود، مدارس همچنان تعطيل خواهد ماند.

ايستگاه های سنجش آلودگی هوای تهران نشان می دهند که ميزان آلودگی هوا به حد نگران کننده ای رسيده و آلودگی هوا در قلهک، ميدان آزادی، ميدان فاطمی، خيابان ويلا و منطقه مهرآباد از نقاط ديگر بيشتر است

اورژانس تهران نيز اعلام داشته است که در هفته گذشته بيش از ۱۲۰۰ بيمار قلبی و تنفسی به اين مرکز مراجعه کرده اند.

تدوام شرايط پايدار جوی و نوزيدن باد به افزايش آلاينده ها در بسياری از شهرها به خصوص تهران منجر شده و سطح آلاينده منوکسيد کربن در شهر تهران به حد خطرناکی افزايش يافته است.

وضعيت قرمز

ايستگاه های سنجش آلودگی هوای تهران نشان می دهند که ميزان آلودگی هوا به حد نگران کننده ای رسيده و آلودگی هوا در قلهک، ميدان آزادی، ميدان فاطمی، خيابان ويلا و منطقه مهرآباد از نقاط ديگر بيشتر است.

خودرو مهمترين آلوده کننده هوای تهران است و نزديک به ۷۰ درصد آلودگی هوای تهران از وسايل نقليه موتوری، حدود ۱۵ درصد از صنايع و نيروگاه ها و حدود ۱۵ درصد نيز از وسايل گرمايشی و سرمايشی خانگی و تجاری ناشی می شود.

تردد خودروها عامل اصلی آلودگی هوای شهر تهران است

سه ميليون خودرو از شش ميليون خودرو موجود در ايران در شهر تهران تردد می کند که نيمی از آنها کهنه و فرسوده است و تلاش دولت برای از رده خارج کردن آنها از چرخه حمل و نقل نتيجه چندانی نداده است.

اين مشکل در کنار افزايش توليد و فروش خودرو و مصرف بيش از اندازه بنزين در خودروهای ساخت داخل، برنامه های کنترل آلودگی را عملا با بن بست مواجه کرده است.

وسايل نقليه موتوری منبع عمده توليد آلاينده های منوکسيد کربن، اکسيد گوگرد، گرد و غبار و ذرات، ئيدروکروبورها و اکسيدهای نتيروژن است.

برنامه ناکام

مقامات ايرانی در بزرگترين مواجهه با بحران آلودگی هوا در سال ۱۳۷۷ که تعطيلی چند روزه مدارس را درپی داشت به تجربه ناموفقی دست زدند.

در آن سال راهنمايی و رانندگی تهران با تشديد آلودگی هوا بی مقدمه طرح زوج و فرد کردن خودروها را اجرا کرد اما اين طرح از بيم پی آمدهای اجتماعی به سرعت از سوی شورای تامين استان تهران لغو شد.

سالمندان از جمله آسيب پذيرترين گروهها در برابر آلودگی هوای شهر هستند

اين شورا با صدور اطلاعيه ای درباره علت لغو اين طرح اعلام کرده بود که "به دليل عدم پاسخگويی ناوگان اتوبوسرانی شهری جهت جا به جايی اقشار مختلف، ادامه طرح ممنوعيت تردد زوج و فرد توسط راهنمايی و رانندگی يقينا عوارض اجتماعی، سياسی، امنيتی و عکس العمل های گسترده مردم را به دنبال خواهد داشت."

از نظر کارشناسان، اجرای چنين طرح هايی بدون چاره انديشی پيامدهای احتمالی آنها عملی نيست و مقامات شهر تهران برای جلوگيری از بحران آلودگی هوا، علاوه بر اجرای طرح از رده خارج کردن خودروهای فرسوده بايد گسترش شبکه مترو و گاز سوز کردن اتوبوس های شهری را در دستور کار قرار دهند.

بر اساس آخرين گزارش ها حدود ۱۲ ميليون سفر روزانه در تهران صورت می گيرد و مسافران به وسيله اتوبوس، تاکسی و مترو جا به جا می شوند.

شرايط جغرافيايی

اما نيمی از ۵۵۰۰ اتوبوس درون شهری و نيمی از ۱۲۰ هزار تاکسی و مسافر کش شخصی تهران فرسوده است و مترو نيز توانايی حمل بيش از ۹۰۰ هزار مسافر را در روز ندارد.

کارشناسان معتقدند با وجود برنامه های مختلفی که برای مقابله با آلودگی هوا اجرا شده، حذف خودروهای فرسوده در حال حاضر مهمترين اولويت دولت برای مقابله با آلودگی هواست.

شهر تهران از سه سمت در محاصره رشته کوههای البرز قرار دارد و آلودگی ناشی از استفاده از خودروها و وسايل ديگر آلوده ساز باعث می شود آلاينده ها در سطح شهر محبوس شود و بدون وزش باد مساعد راه خروجی نداشته باشد

تهران از سمت شرق، غرب و شمال به وسيله ارتفاعات البرز محصور شده و تنها در سمت جنوب از شيب ملايمی برخوردار است.

از آنجا که بيشتر منابع آلوده کننده هوا در سمت جنوب و غرب تهران قرار گرفته اند، با وزش باد مقادير زيادی از مواد آلوده کننده وارد تهران می شود و دره تهران اين آلاينده ها را در خود محبوس می کند.

با بروز وارونگی هوا، اين مواد آلاينده در سطح زمين انباشته می شوند و تنفس را دشوار می کند.

به نظر می رسد با تکرار هر ساله بحران آلودگی هوا و فقدان برنامه موثری برای مقابله با آن، مردم تهران چاره ای جز اين ندارند که در انتظار باد و باران بمانند تا هوای آلوده را با خود ببرد و بشويد.