احمدرضا جلالی؛ پزشکی که به اتهام 'جاسوسی' محکوم به اعدام شد

شش سال پیش که احمدرضا جلالی٬ پزشک و پژوهشگر مدیریت بحران و حوادث غیرمترقبه، برای شرکت در یک کنفرانس از سوئد به ایران می‌رفت٬ کسی گمان نمی‌برد روزی حکم اعدامش به تایید دیوان عالی برسد و برای اجرای آن ضرب الاجل تعیین شود.

روز چهارشنبه٬ چهاردهم اردیبهشت ماه٬ همزمان با آخرین روز دادگاه حمید نوری در سوئد، خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا نوشت: "از طریق منابع آگاه شنیده شده که حکم اعدام احمدرضا جلالی در دستور اقدام قرار گرفته و این حکم حداکثر تا آخر اردیبهشت ماه جاری اجرا خواهد شد."

ساعتی پس از انتشار این خبر سایت نورنیوز، نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران، هم بدون اشاره به منبع، از "اجرای قریب‌الوقوع حکم اعدام" این پژوهشگر دو تابعیتی خبر داد.

اعلام این خبر همزمان با آخرین روز دادگاه حمید نوری٬ که در سوئد به اتهام مشارکت در اعدام‌ زندانیان سیاسی در زندان گوهردشت در سال ۶۷ در حال محاکمه بود، این احتمال را مطرح کرد که جمهوری اسلامی قصد دارد با استفاده از پرونده آقای جلالی بر دولت سوئد فشار وارد کند و بر روند محاکمه آقای نوری تاثیر بگذارد.

البته در متن خبر ایسنا در این رابطه آمده بود که " برخی تحلیلگران سیاسی معتقدند که کل پروژه بازداشت حمید نوری در سوئد و تشکیل دادگاه نمایشی برای وی در آن کشور با هدف فشار بر دولت ایران جهت رهاسازی احمدرضا جلالی بوده است."

این در حالی است که در اردیبهشت ماه امسال ویدا مهران‌نیا، همسر احمدرضا جلالی٬ در مصاحبه‌ای ضمن تاکید بر لزوم آزادی همسرش گفته بود که با مبادله احتمالی همسرش با حمید نوری، دادیار سابق در دوران اعدام‌‌های تابستان ۶۷، مخالف است.

حکومت ایران همواره متهم شده که با دستگیر کردن، به زندان انداختن و صدور احکام سیاسی برای شهروندان دوتابعیتی، در پی اهداف و مقاصد سیاسی و گرفتن امتیاز در روابط خارجی است.

احمدرضا جلالی چرا بازداشت شد؟

احمدرضا جلالی٬ شهروند ایرانی-سوئدی٬ که در بهار ۹۵ به دعوت دانشگاه‌های تهران و شیراز به ایران سفر کرده بود سه روز پیش از بازگشت به سوئد هنگام رانندگی به طرف کرج دستگیر شد.

او سال ۱۳۸۸ به سوئد مهاجرت کرده بود و علاوه بر پژوهش در دانشگاه کارولینسکای استکهلم، سابقه تدریس در ایتالیا و بلژیک هم داشت.

این اولین بار نبود که این پژوهشگر به ایران سفر می‌کرد؛ پیش از آخرین سفری که به بازداشتش منجر شد٬ بارها برای شرکت در برنامه‌های تحقیقاتی و آموزشی به ایران رفت‌وآمد داشت‌ و به گفته همسرش "ورود و خروج او همواره بدون مشکل انجام می‌شد."

اما روز پنجم اردیبهشت ماه سال ۹۵ که برای شرکت در کنفرانسی به شهر کرج می‌رفت، با اتهام‌های "ارتباط با دولت متخاصم" و "جاسوسی برای اسرائیل" بازداشت و به زندان اوین منتقل شد؛ اگرچه خبر رسمی دستگیری او تا پیش از دی‌ماه همان سال منتشر نشد.

در دی ماه سال ۹۵ برای اولین بار ویدا مهران‌نیا، همسر احمدرضا جلالی، از بازداشت و حبس همسرش در انفرادی خبر داد و گفت که او اعتصاب غذا کرده است.

خانم مهران‌نیا همچنین اعلام کرد که به توصیه ماموران اطلاعاتی تا آن زمان سکوت کرده بود.

ویدا مهران‌نیا در رابطه با دوران بازداشت همسرش گفت که "او را سه ماه تمام در انفرادی نگهداشته‌اند و جلسات بازجویی او در خارج از زندان برگزار می‌شده است."

خانواده احمدرضا جلالی تا ۱۰ روز پس از بازداشت از سرنوشت او خبری نداشتند و به گفته همسر احمدرضا جلالی پس از آن نیز او "در هر ماه تنها یک دقیقه فرصت تماس تلفنی با خانواده‌اش را داشت و در بازجویی بارها با تهدید اعضای خانواده‌اش مواجه شده بود."

حکومت ایران در مورد بازداشت آقای جلالی چه گفت؟

برای اولین بار در آبان ماه سال ۹۶ بود یک مقام رسمی جمهوری اسلامی در خصوص بازداشت احمدرضا جلال اظهار نظر کرد.

آن زمان عباس جعفری دولت آبادی٬ دادستان عمومی و انقلاب وقت تهران، از صدور حکم اعدام برای یک "عامل موساد" خبر داد و مدعی شد که او در ارتباط با "همکاری برای ترور" برخی از افراد مرتبط با برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران به گفته او "مجرم" بوده است.

عباس دولت آبادی به نام این "عامل موساد" و ملیت او اشاره‌ای نکرد اما سازمان عفو بین الملل به استناد به اظهارات "یکی از وکلای احمدرضا جلالی که حکم دادگاه را رویت کرده" گزارش کرد که در حکم صادره از طرف دادگاه آمده که "آقای جلالی با دولت اسرائیل همکاری می‌کرده و این کشور در گرفتن اجازه اقامت در سوئد به او کمک کرده است."

آقای جلالی در "اعترافات" پخش شده چه گفت؟

یک ماه پس از طرح ادعاهای دادستان وقت تهران، تلویزیون ایران اعترافات ضبط شده‌ای را، که گفته شد بخش ضد جاسوسی وزارت اطلاعات تهیه کرده، با نام "تیشه بر ریشه" پخش کرد.

در اعترافات پخش شده، ادعا شده بود که احمدرضا جلالی در زمان تحصیل در "یکی از کشورهای اروپایی" توسط فردی که توماس معرفی شد برای جذب در سرویس اطلاعات خارجی این کشور در ازای دریافت شهروندی یک کشور اروپایی، پیشنهاد شغلی دریافت کرد.

در بخش دیگری از این "اعترافات از پیش ضبط شده" ادعا می‌شود که آقای جلالی اطلاعات مربوط به مسعود علی‌محمدی و مجید شهریاری را جمع آوری می‌کرده است.

مسعود علی‌محمدی و مجید شهریاری٬ از محققان برنامه هسته‌ای ایران بودند که در سال ۸۸ در دو انفجار جداگانه به قتل رسیدند. در آن زمان ایران، اسرائیل را به برنامه‌ریزی و انجام این حمله‌‌ها متهم کرد.

جمهوری اسلامی در سال ۹۱ اعترافات تلویزیونی ۱۲ متهم به دست داشتن در ترور کارشناسان هسته‌ای خود را از صدا و سیما پخش کرده و در اردیبهشت همان سال مجید جمالی فشی با اتهام ارتباط با ترور مسعود علی‌محمدی اعدام شده بود.

در آن دوره روزنامه تایمز در گزارشی نوشت که اعدام آقای فشی ممکن است نتیجه انتشار اسناد سفارت آمریکا در باکو از طرف ویکی لیکس بوده باشد. در آن گزارش بدون نام بردن از آقای فشی از گفتگوی کوتاه فردی با یک دیپلمات آمریکایی درباره برنامه‌های آموزش هنرهای رزمی به نیروهای امنیتی ایران سخن به میان آمده بود.

در همین رابطه راوی "تیشه بر ریشه" گفت که آقای جلالی بیش از ۵۰ بار با مأمور ادعایی موساد، سرویس جاسوسی اسرائیل، دیدار داشته و برای هر دیدار مبلغ دو هزار یورو دریافت کرده است.

اعترافات احمدرضا جلالی در این برنامه از پیش ضبط شده با اظهارات عباس جعفری دولت آبادی در مورد روند رسیدگی دادگاه به اتهام این پژوهشگر انطباق داشت. ریاست این دادگاه را قاضی ابوالقاسم صلواتی بر عهده داشت.

واکنش آقای جلالی به پخش "اعترافات" چه بود؟

سه روز پس از پخش "اعترافات اجباری" احمدرضا جلالی از صدا و سیما، او در یک فایل صوتی تاکید کرد که اعترافات او تقطیع و تحریف شده است.

آقای جلالی در این فایل صوتی ضمن اعلام این‌که در دوران بازداشتش هیچ گونه سترسی به وکیل یا بازپرس نداشته است٬ تاکید می‌کند که اعترافاتش تحت فشار اخذ شده است، با این حال "به هیچ وجه همکاری، جاسوسی یا حتی ارتباط با موساد را نپذیرفته" است.

حکم اعدام برای آقای جلالی چطور صادر شد؟

ویدا مهران‌نیا در خصوص پخش اعترافات ضبط شده همسرش٬ گفت که بازجوها به احمدرضا جلالی گفته بودند می‌خواهند برای کسب اطلاعات بیشتر از او یک ویدئو ضبط کنند و بلافاصله پس از آن او را آزاد خواهند کرد.

عفو بین‌الملل گزارش داد که آقای جلالی را پس از ۹ ماه زندان، از جمله سه ماه انفرادی، بدون حضور وکیل در دادگاه انقلاب حاضر کردند و قاضی ابوالقاسم صلواتی اتهام او را "جاسوسی" عنوان کرده و گفته است که احتمال دارد به مجازات اعدام محکوم شود.

در آبان ۹۶ دادگاه او را در ارتباط با اتهام "محاربه" و "همکاری با دولت اسرائیل" مجرم شناخت و به اعدام محکوم کرد.

این حکم که با انتقاد و اعتراض شدید خانواده او و گروه‌های فعال حقوق بشر روبرو شده بود، در ماه آذر در دیوان عالی کشور و "پشت درهای بسته" تایید شد.

واکنش‌های جهانی به حکم اعدام آقای جلالی چه بود؟

پس از انتشار خبر تایید حکم احمدرضا جلالی در دیوان عالی جمهوری اسلامی٬ چندین نهاد‌ بین‌المللی به این حکم اعتراض کردند.

در آبان ماه سال ۹۶ هفتاد و چهار نفر از برندگان جایزه نوبل در نامه‌ای به نماینده ایران در سازمان ملل خواهان آزادی احمدرضا جلالی شدند.

یک ماه پس از آن نیز چهار تن از کارشناسان سازمان ملل متحد از ایران خواستند که حکم اعدام او را فورا لغو کند.

وزارت امور خارجه ایتالیا، عفو بین‌الملل و دولت سوئد از جمله نهاد‌هایی بودند که به صدور حکم اعدام اعتراض کردند.

با این حال در دی ماه همان سال عباس جعفری دولت‌آبادی بدون اشاره به اعتراض‌های بین‌المللی درباره حکم صادر شده علیه احمدرضا جلالی، بر اتهامات طرح شده، پافشاری کرد.

او مدعی شد که طی دیداری با آقای جلالی در زندان "نامبرده به هشت نوبت ملاقات با ماموران سرویس جاسوسی بیگانه اقرار نموده و در همین رابطه وجوهی را اخذ کرده است."

او همچنین به صورت غیر مستقیم همسر احمدرضا جلالی را نیز متهم کرد و گفت که خانم مهران‌نیا پیشتر"از کار‌شناسان سازمان انرژی اتمی بوده که در حال حاضر از خدمت منفصل گردیده است."احمدرضا جلالی؛ پزشکی که به اتهام 'جاسوسی' محکوم به اعدام شد

احمدرضا جلالی در پاسخ به همه این اتهام‌ها آبان در ماه سال ۹۶ در نامه‌ای از داخل زندان با عنوان "چرا من از سوی وزارت اطلاعات بازداشت شدم؟" به زبان انگلیسی نوشت که "به دلیل همکاری نکردن با وزارت اطلاعات برای جاسوسی به نفع ایران بازداشت و سپس تهدید به اعدام شده است."

بهمن ماه سال ۹۶، وزارت خارجه سوئد اعلام کرد که اداره مهاجرت این کشور شهروندی آقای جلالی را تایید کرده و او رسما شهروند سوئد است.

در آن زمان پاتریک نیلسون، سخنگوی وزارت خارجه سوئد، گفته بود: "ما مطلع هستیم که اداره مهاجرت شهروندی آقای جلالی را تایید کرده است و بر همین مبنا پیگیر سرنوشت این شهروند سوئد هستیم."

شرایط آقای جلالی در زندان چطور است؟

احمدرضا جلالی در طی سال‌های بازداشت در اعتراض به شرایط زندان بارها دست به اعتصاب غذای تر و خشک زده است.

برای اولین بار همزمان با اعلام خبر بازداشتش، او گفت به دلیل قبول نکردن وکلایش از طرف دادگاه و تهدیدهای قاضی ابوالقاسم صلواتی، اعتصاب غذا کرده است. او اسفندماه همان سال در اعتراض به بی‌توجهی مقامات زندان به خواسته‌هایش دست به اعتصاب غذای خشک زد.

در اسفند ماه سال ۹۶ هم مادر آقای جلالی به کمپین حقوق بشر ایران گفت که وضعیت جسمی پسرش به علت‌های نامشخص رو به وخامت است اما باوجود درخواست‌های فراوان از مقامات قضایی، او را پس از ماه‌ها بیماری و درد برای معاینه و درمان به بیمارستان منتقل نکرده‌اند.

به گفته ویدا مهران‌نیا این پزشک و پژوهشگر دو تابعیتی در سال ۹۷ مشکوک به ابتلا به بیماری سرطان خون بود، اما به گفته او، مسئولان زندان در تشخیص و درمانش سنگ‌اندازی کردند.

بهمن ماه پارسال هم همسر احمدرضا جلالی خبر از آن داد که او را تنها یک روز پس از عمل جراحی به دلیل مشکل چسبندگی حاد روده به بیمارستان بازگردانده‌اند.

ماموران امنیتی حتی از دیدار آخر آقای جلالی با مادرش و شرکت در مراسم خاکسپاری او نیز جلوگیری کردند.

به رغم تمامی این موارد و حتی تایید حکم اعدام در دیوان عالی ایران، احمدرضا جلالی در مرداد ماه سال ۹۸ در تماس تلفنی به خانواده‌اش خبر داد که برای "اعتراف اجباری" و پذیرش اتهاماتی جدید زیر فشار قرار گرفته است.

پس از آن و برای اولین بار در سال ۹۹ خبر نزدیک بودن اجرای حکم محمدرضا جلالی منتشر شد.

در آذرماه سال ۹۹ مادر آقای جلالی به نقل از هلاله موسویان٬ وکیل پسرش٬ گفت که قرار است او را برای اجرای حکم اعدام به زندان رجایی شهر منتقل کنند٬ هرچند انتقال او به زندان رجایی شهر برای اجرای حکم اعدام به تعویق افتاد.

آیا معاوضه آقای جلالی مطرح بوده است؟

نها‌د‌های امنیتی ایران طی سال‌های ۹۵ و ۹۶ دست‌کم ۳۰ شهروند ایرانی دارای تابعیت مضاعف را بازداشت کردند.

رویترز در گزارشی در این رابطه نوشت که ۱۹ تن از این بازداشتی‌ها ایرانیان با تابعیت دوگانه اروپایی بودند. بعضی از این افراد در مقابل پول و بعضی دیگر با زندانیان مورد نظر جمهوری اسلامی در دیگر کشورها مبادله شدند و برخی دیگر همچنان در زندان به سر می‌برند.

در آذرماه سال ۹۹ و همزمان با برگزاری آخرین جلسه دادگاه اسدالله اسدی٬ دیپلمات ایرانی متهم به برنامه‌ریزی برای بمب‌گذاری در گردهمایی مجاهدین خلق در بلژیک٬ خبر انتقال احمدرضا جلالی به زندان رجایی شهر برای اجرای حکم اعدام منتشر شد.

در آن زمان محمد جواد٬ ظریف، وزیر امور خارجه وقت ایران٬ موضوع تبادل افراد زندانی در ایران با زندانی‌های ایرانی در سایر کشورها را مطرح کرد. او بدون اشاره به نام احمدرضا جلالی و اسدالله اسدی گفت: "پیشنهادهای متعددی از طرف ایران روی میز است. وزارت امور خارجه جایگاهی در دادگاه‌های ایران ندارد اما وقتی امکان تبادل [زندانیان] وجود داشته باشد، می‌تواند جایگاهی پیدا کند. من پیشنهاد تبادل جهانی زندانیان ایرانی را مطرح کرده‌ام."

همزمان با این اظهارات وزیر وقت امور خارجه، برخی منابع خبری این وزارت خانه به صورت غیر رسمی اعلام کردند که حکم اعدام احمدرضا جلالی به دلیل خودداری بلژیک از مبادله اسدالله اسدی با این پزشک زندانی به اجرای احکام رفته است.

حال در آستانه صدور حکم حمید نوری دوباره موضوع اجرای حکم اعدام احمدرضا جلالی مطرح شده است. قرار است دادگاه سوئد چهاردهم ژوئیه (۲۳ تیر) حکمش آقای نوری را اعلام کند.