زندانیان دوتابعیتی در ایران چه کسانی هستند؟

جمهوری اسلامی ایران تابعیت دوگانه شهروندان ایرانی را به رسمیت نمی‌شناسد اما دستگاه قضایی همین کشور اعلام کرده که در چهار دهه گذشته ۴۰ دوتابعیتی در ایران مجازات شده‌اند.

از میان شهروندان ایرانی-بریتانیایی شناخته شده، امروز نازنین زاغری راتکلیف و انوشه آشوری در ازای پرداخت ۵۳۰ میلیون دلار بدهی ایران آزاد شدند. مراد طاهباز که همچنان در ایران است، تابعیت آمریکا را هم دارد.

در این مطلب مروری داریم بر شهروندان دوتابعیتی و خارجی که سرنوشت‌ زندگی‌شان در دستان مقام‌های جمهوری اسلامی ایران بوده است.

مراد طاهباز:

او شهروند ایران، بریتانیا و آمریکا است که امروز همزمان با اعلام خبر آزادی دو شهروند دیگر بریتانیایی ایرانی، اعلام شد به مرخصی فرستاده شده است. هرچند دولت بریتانیا بیشتر بر آزادی او تاکید کرده اما او تابعیت آمریکا را هم دارد. آقای طاهباز یکی از هفت نفری است که بهمن ۱۳۹۶ در جریان پرونده امنیتی معروف فعالان محیط زیست دستگیر و به زندان اوین منتقل شدند. آقای طاهباز عضو هیات مدیره و از بنیانگذاران موسسه حیات وحش میراث پارسیان بود که هدفش جلوگیری از نابودی گونه‌های در معرض انقراض است. او همچنین از اعضای پروژه حفاظت از یوزپلنگ ایرانی در زمان معصومه ابتکار بود.

وزیر خارجه بریتانیا نهم مهرماه در سالروز ۶۶ سالگی او از ایران خواست از رفتار "‌بی‌رحمانه" خود دست بردارد و او را آزاد کند. آبان ۱۳۹۸ حکم ۱۰ سال حبس او تایید شد.

مهران رئوف:

فعال کارگری و شهروند ۶۴ ساله ایرانی بریتانیایی مهرماه ۱۳۹۹ در ایران بازداشت شد. او فروردین ماه ۱۴۰۰ در اعتراض به وضعیتش اعتصاب غذا کرد. خانواده‌اش می‌گویند او در زمان بازداشت بیمار و محتاج مراقبت بوده و حالا وضعیتش بدتر هم شده است. آنها از دولت بریتانیا انتقاد کرده‌اند که برای آزادی آقای رئوف اقدامی انجام نداده است. حکم او هم ۱۰ سال زندان است.

سیامک و باقر نمازی:

سیامک نمازی، تاجر و شهروند آمریکایی-ایرانی متولد ۱۳۵۰، در تیرماه ۱۳۹۴ به ایران رفت و هنگام بازگشت گذرنامه‌اش از او گرفته شد. او آن زمان، مدیر بخش برنامه‌ریزی استراتژیک شرکت نفتی کرسنت بود. آقای نمازی بعد از سه ماه احضار و بازجویی، زندانی شد. چند ماه بعد در دادگاهی به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی به اتهام همکاری با دولت متخاصم آمریکا به ۱۰ سال زندان محکوم شد. در جریان توافق هسته‌ای ایران در آن سال دو زندانی دو تابعیتی دیگر ایران به نام‌های جیسون رضائیان و امیر حکمتی آزاد شدند اما سیامک نمازی در زندان باقی ماند.

پدر او باقر نمازی هم که بهمن ماه برای پیگیری وضعیت پسرش به تهران رفته بود، در اسفند ماه همان سال بازداشت و با همان اتهام و حکم در زندان ماند. باقر نمازی اوایل سال ۱۳۹۷ به دلیل مشکلات جسمی به بیرون زندان منتقل شد اما همچنان ممنوع الخروج است. او ۸۶ سال دارد. آقای نمازی در دوره پهلوی مدتی استاندار خوزستان و نماینده یونیسف در کشورهای آفریقایی بوده است.

عماد شرقی:

دی ماه ۱۳۹۹ رسانه‌های ایران و سپس شبکه خبری ان‌بی‌سی آمریکا گزارش دادند که عماد ادوارد شرقی، شهروند ایرانی آمریکایی در ایران بازداشت شده و از زمان دستگیری، خانواده از او بی‌خبر هستند.

در آن گزارش آمده بود که او دهم آذر ۱۳۹۹ در دادگاهی به ریاست قاضی صلواتی که خود در فهرست تحریم‌های ایالات متحده است، "بدون محاکمه به اتهام جاسوسی به ۱۰ سال زندان محکوم شده است. بر اساس آن گزارش، عماد شرقی که سال ۲۰۱۶ به ایران بازگشته بود، آوریل ۲۰۱۸ (اوایل اردیبهشت ۱۳۹۷) بازداشت شده و تا دسامبر همان سال در زندان بوده و سپس با وثیقه آزاد شده است.

آقای شرقی به عنوان معاون بین‌الملل هلدینگ سرآوا و سرمایه‌گذار بزرگ‌ترین فروشگاه‌های اینترنتی ایران از جمله دیجی‌کالا معرفی شده است. اما شرکت سرآوا گفته آقای شرقی از خرداد ۱۳۹۶ تا اردیبهشت ۱۳۹۷ مشاور این شرکت بوده و "بر اساس پیگیری‌‌ نهادهای قضایی هیچ‌گونه ارتباطی بین این پرونده با شرکت و مدیران سرآوا وجود ندارد."

دی ماه ۱۳۹۹ رسانه‌های ایران نوشتند که عماد شرقی هنگام "تلاش برای خروج از ایران" بازداشت شده است. باشگاه خبرنگاران جوان گزارش داده بود که او با وثیقه آزاد بوده و قبل از برگزاری دادگاه تجدیدنظر از مرزهای غربی ایران "قصد فرار" داشته که بازداشت شده است. هرانا گزارش داده که سپاه پاسداران علاوه بر او، گذرنامه بهاره عمیدی،‌ همسر آقای شرقی را هم توقیف کرده است.

آزادشدگان آمریکایی

•نزار زکا، شهروند لبنانی آمریکایی بعد از چند سال حبس خرداد ماه ۱۳۹۸ آزاد شد. او شهریور ۱۳۹۴ به دعوت شهیندخت مولاوردی، معاون وقت رییس‌جمهور برای شرکت در یک کنفرانس به ایران رفته بود که بازداشت شد.

•ژیائو وانگ، شهروند چینی‌تبار آمریکا و دانشجوی دکترای تاریخ دانشگاه پرینستون و محقق دوره قاجار ایران، مرداد ۱۳۹۵ بازداشت و به ۱۰ سال زندان محکوم شد. او آذرماه ۱۳۹۸ با مسعود سلیمانی، پژوهشگر سلول‌های بنیادی، که در آمریکا زندانی بود مبادله و آزاد شد.

•رضا (رابین)‌ شاهینی، تابستان ۱۳۹۵ بازداشت و به گفته خودش به جرم همکاری با دولت متخاصم، به ۱۸ سال حبس محکوم شد. او یک سال بعد با وثیقه‌ای معادل یک میلیارد تومان آزاد شد.

•کارن وفاداری و آفرین نیساری، این دو شهروند زرتشتی ایرانی که یکی‌شان تابعیت آمریکا و دیگری برگ سبز اقامت داشت، تیرماه ۱۳۹۷ بعد از دو سال زندان با حکمی که قاضی صلواتی صادر کرده بود، در ازای پرداخت وثیقه ۴۰ میلیارد تومانی آزاد شدند.

شهروندان اروپا و استرالیا

ناهید تقوی:

معمار ساکن آلمان و شهروند این کشور سال ۱۳۹۹ بازداشت شد. او به اتهام فعالیت تبلیغی علیه نظام به ۱۰ سال و هشت ماه زندان محکوم شده است. خانم تقوی ۶۷ سال دارد و فرزندش بارها درباره وضعیت جسمی او بعد از هفت ماه انفرادی، ابراز نگرانی کرده است. مریم کلارن، دختر او خبر داده بود که مسئولان زندان با انتقال مادرش به بیمارستان موافقت نکرده‌اند. او بارها "بدون مشکل" به ایران سفر کرده بود اما اکتبر ۲۰۲۰ ماموران امنیتی به خانه‌اش ریختند و به همراه وسایل شخصی و الکترونیکی بازداشتش کردند.

پارسال دولت آلمان اعلام کرد که تعداد زندانیان دوتابعیتی این کشور در ایران بیش از یک نفر است و نام سه نفر دیگر رسانه‌ای نشده است.

مسعود مصاحب:

بازرگان و مهندس مکانیک ۷۴ ساله ایرانی اتریشی و رییس انجمنی به نام 'انجمن دوستی ایران و اتریش' دی‌ماه سال ۱۳۹۷ در ایران بازداشت شد. او به عنوان مشاور یک شرکت پرتودرمانی همراه هیاتی در زمینه درمان سرطان به ایران رفته بود که بازداشت شد. ماموران سپاه از او در هتل محل اقامتش بازجویی می‌کردند. یکی از اتهام‌های او جاسوسی برای سازمان امنیت آلمان عنوان شده است. سازمان عفو بین‌الملل در بیانیه‌ای درباره وضعیت جسمانی او هشدار داده و گفته از بیماری قلبی و نارسایی کلیه رنج می‌برد و سکته مغزی کوچک هم داشته است. او به ۱۰ سال زندان محکوم شده است.

کامران قادری:

بازرگان ایرانی اتریشی به اتهام جاسوسی در سال ۱۳۹۵ در دادگاهی به ریاست عباس جعفری دولت‌آبادی به ۱۰ سال زندان محکوم شده است. او از یک سال قبل از این حکم در بازداشت بود. آقای قادری زمان بازداشت ۵۵ ساله بود. کامران قادری از دانشگاه تکنیک وین دکتری برق و الکترونیک دارد و فعال حوزه فناوری اطلاعات (آی‌تی) است.

احمدرضا جلالی:

زندانی دو تابعیتی سوئدی ایرانی است که با سنگین‌ترین مجازات در ایران یعنی اعدام مواجه شده است. او پزشک و پژوهشگری است که به دعوت دانشگاه تهران و شیراز به ایران سفر کرد و سال ۱۳۹۵ دستگیر شد. آقای جلالی در زمانی که زندان بود شهروندی سوئد را دریافت کرد. اتهام او ابتدا "جاسوسی و همکاری با دولت متخاصم" بود اما بعد اعلام شد "محاربه و همکاری با دولت اسرائیل" هم به اتهام‌های او اضافه شده است. حکم اعدام او هنوز لغو نشده است. آقای جلالی از جمله ۴۶ زندانی بند چهارم زندان اوین است که در گزارش اطلس زندان‌های ایران با اتهام‌های امنیتی و همکاری با کشورهای دیگر در این بند هستند.

آقای جلالی چهارم آذر ماه ۱۳۹۹ برای اجرای حکم اعدام به انفرادی منتقل شد اما بعدا وکیلش اعلام کرد که مذاکرات دیپلماتیک در تعویق اجرای حکم اعدام او موثر بوده است.

دیوان عالی حکم اعدام احمدرضا جلالی را 'تایید کرده است'

فریبا عادلخواه و رولان مارشال:

فریبا عادلخواه، پژوهشگر موسسه مطالعاتی سیاسی پاریس (سیانس پو) خرداد ۱۳۹۸ در یکی از سفرهایش به ایران بازداشت شد. خانم عادلخواه به اتهام اجتماع و تبانی برای اقدام علیه امنیت ملی و تبلیغ علیه نظام به پنج سال زندان محکوم شده است. اتهامی که دولت فرانسه رد می‌کند و خواهان آزادی اوست. او که اکتبر ۲۰۲۰ با پابند الکترونیکی و قرار وثیقه به‌ طور موقت آزاد شده بود، دی ماه امسال دوباره به زندان منتقل شد. او پیش از بازداشت در حال بررسی حرکات روحانیون شیعه میان افغانستان، ایران و عراق بود و دوره‌ای را در شهر قم گذراند.

رولان مارشال همکار و شریک زندگی خانم عادلخواه برای دیدار با او به ایران سفر کرد ولی او هم بازداشت شد. جمهوری اسلامی ایران بعدا آقای مارشال را آزاد کرد. گزارش شده دولت فرانسه در ازای آزادی آقای مارشال، جلال روح‌الله نژاد مهندس ایرانی را آزاد کرده است.

بنجامین بریر:

گردشگر ۳۶ ساله فرانسوی است که سال ۱۳۹۹ بازداشت شد. او به جرم جاسوسی به هشت سال و نیم زندان محکوم شده است. آقای بریر اردیبهشت ۱۳۹۹ با یک خودروی ون به ایران سفر کرده بود و بعد از به پرواز درآوردن پهپاد در مرز ایران و ترکمنستان بازداشت و به زندان وکیل‌آباد مشهد منتقل شد. دستگاه قضایی ایران او را به جرم عکسبرداری از مناطق ممنوع و جاسوسی و اقدام علیه امنیت ملی محکوم کرده است.

وکیل او از فرانسه این اتهام‌ها را "بی‌اساس" و دادگاه او در اواخر دی‌ماه ۱۴۰۰ را "نمایشی" خوانده است. آقای بریر در اعتراض به این حکم مدتی اعتصاب غذا کرده بود.

شکرالله جبلی:

او یک ماه بعد از آزادی کایلی مور گیلبرت، شهروند دیگر استرالیایی که در ایران زندانی بود،‌ بازداشت شد. (کایلی مور گیلبرت که به ۱۰ سال زندان محکوم شده بود، با یک زندانی ایرانی در استرالیا مبادله و آذرماه ۱۳۹۹ آزاد شد.) آقای جبلی ۸۳ ساله دی ماه ۱۳۹۹ با یک پرونده مالی به شکایت یک مقام وزارت اطلاعات ایران بازداشت شد. سازمان عفو بین‌الملل گزارش داده که از مقام‌های استرالیا خواهان اقدام برای آزادی این شهروند دوتابعیتی شده و تاکید کرده که وضعیت جسمی او خوب نیست. خانواده آقای جبلی می‌گویند او در زندان سکته کرده است.

بیشتر بخوانید: