آیا پلاسکو درس عبرت شده است؟

یک سال از حادثه پلاسکو می‌گذرد. بامداد سی‌ام دی ماه ۱۳۹۵، حوالی ۸ صبح، ساختمان ۱۷ طبقه پلاسکو در مرکز تهران دچار آتش‌سوزی شد. ۳ ساعت نیم بعد برج ۵۴ ساله فروریخت. ۲۲ نفر جان باختند، دست کم هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خسارت به بار آمد، ۱۲۰۰ واحد تجاری که بیش از ۵۶۰ واحد آن فعال بودند، ویران شدند.

همه اینها در شرایطی اتفاق اقتاد که هیچ کس انتظار آن را نداشت.

از این حیث پلاسکو یکی از زیان‌بار ترین حوادث شهری تاریخ معاصر است. لحظه فروریختن پلاسکو را بسیاری از ایرانیان به طور مستقیم دیدند. این واقعه تاثیر زیادی روی جامعه گذاشت و در ساز این حیث واقعه پلاسکو جزو تاثیرگذارترین وقایع تاریخ معاصر است که به شدت بخش‌ّهای مختلف جامعه را درگیر خود کرده است.

اگرچه تاثیر این واقعه با گذشت زمان کمی فرو نشسته، اما داغ آن به هر بهانه‌ای تازه می‌شود. با وقوع هر فاجعه عمومی‌ای در ایران، نظیر آنچه در نفت‌کش سانچی به وقع پیوست، باز هم نام پلاسکو به میان می‌آید و تصویر تراژیک فروپاشی برج ۱۷ طبقه، پیش چشم می‌آید.

ایرانیان از پارسال تا به الان بارها حادثه پلاسکو را پیش خود مرور کرده و سیر وقایع را تا به امروز دنبال کرده‌اند. در روزهای منتهی به سالگرد واقعه، همه جا دوباره صحبت از پلاسکو است: پلاسکو و سوال‌های زیادی است که جامعه ایرانی دنبال پاسخ‌هایی قانع‌کننده برای آنها می‌گردد. اما چقدر از این سوال‌ها جواب‌های روشنی دارند؟

مقصر حادثه پلاسکو که بود؟

جواب روشنی برای این سوال وجود ندارد. گزارش هیات ویژه ملی به فاصله کمتر از ۳ ماه بعد از حادثه و گزارش منتشر شد. در این گزارش به مجموعه‌ای متوالی از قصور و کوتاهی‌ سازمان‌های مختلف اشاره شده است. در این گزارش از، بنیاد مستضعفان به عنوان مالک، وزارت کار به عنوان متولی حوزه تولید، شهرداری و آتش‌نشانی تهران به عنوان متولیان ایمینی، وزارت راه و شهرسازی، به عنوان سیاست‌گذار کلان شهری، سازمان مدیریت بحران به عنوان متولی سازماندهی امور در مواقع بحرانی و مدیریت ساختمان پلاسکو، به عنوان مقصرین نام برده و به طور مشخص به موارد کوتاهی آنها اشاره شده است، اما سهم و میزان تقصیر هیچ کدام مشخص نشده است.

سه ماه بعد، مرکز پژوهش‌های مجلس هم گزارشی مشابه با محوریت مدیریت بحران منتشر کرد. در این گزارش نیز به همه این موارد اشاره شده، اما سهم مقصران باز هم مشخص نیست.

بنا به گفته خانواده آتش‌نشانان جان‌باخته در این حادثه، پیگیری خانواده‌ها از مراجع قضایی نیز برای محاکمه عاملان حادثه تا به الان نتیجه نداده است.

خانواده جان‌باختگان پلاسکو چه می‌کنند؟

در میان اخبار خبری از خانواده ۶ قربانی غیرآتش‌نشان پلاسکو نیست، اما در مورد خانواده آتش‌‌نشان گفت که با قطعیت از سیر وقایع یک سال گذشته ناراضی‌اند.

آتش‌نشانان جان‌باخته، اگرچه در رسانه‌ها و از سوی مقامات رسمی به عنوان شهید خوانده می‌شوند، اما هنوز از نظر بنیاد شهید، آنها شهید شناخته نمی‌شوند. به گفته خانواده آتش‌نشانان، مذاکره میان شهرداری تهران و بنیاد شهید در این باره ادامه دارد. مساله اصلی در این میان بار مالی ثبت نام آتش‌نشانان پلاسکو در فهرست شهدای رسمی است.

بیشتر بخوانید:

از سوی دیگر آن طور که از گلایه‌ها مشخص است، علاوه بر مشکلات عاطفی، فقدان نزدیکان خود، با مشکلات مالی نیز دست و پنجه نرم می‌کنند. حقوق جان‌باختگان مجرد کاملا قطع شده و به خانواده‌هایشان پرداخت نمی‌شود. از سوی دیگر بسیاری از وعده‌های حمایتی نیز تا به الان تحقق پیدا نکرده است.

از کاسبان پلاسکو چه خبر؟

بنا بر آمارها ۵۶۰ واحد تجاری فعال در ساختمان پلاسکو وجود داشت که زمستان ۱۳۹۵ را با تردید و نگرانی آغاز کردند. آن طور که از شواهد و قراین پیدا است، این تردیدها و نگرانی‌ها هنوز هم ادامه دارد و صاحبان سرقفلی واحدهای پلاسکو، نه‌تنها از عدم تحقق وعده‌های اولیه گلایه‌مندند، بلکه نگران وضعیت آینده نیز هستند. بر اساس گزارش‌‌های منتشر شده، کاسبان پلاسکو فقط در تابستان ۹۶، بیش از ۵ تجمع اعتراضی برگزار کردند و مراتب نارضایتی خود را به صورت عمومی اعلام کردند.

در ابتدا توافق شد کسبه پلاسکو در مجتمع نور، در خیابان ولیعصر تهران به طور موقت مستقر شوند. قرار بر این بود که بنیاد مستضعفان اجاره ۳ ماه مغازه‌ها را هم پرداخت کند. بنابر گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های ایران، در آخرین روزهای اسفند ۹۵، دست کم ۲۰۰ واحد تجاری فعال در پلاسکو در مجتمع نور مستقر شده بودند،

با این حال یک سال پس از واقعه، کسبه پلاسکو می‌گویند طرح انتقال پلاسکو در مجتمع نور جواب نداده و "به دلیل خلف وعده مسئولان"، پلاسکویی‌ها از هم جدا شدند.

با این حال رییس بنیاد مستضعفان مدعی است این بنیاد بیش از آنچه قول داده، اجاره ۷ ماه کسبه پلاسکو را در مجتمع نور پرداخته کرده، اما کسبه می‌گویند از سه وعده مهمی که به آنها داده شده بود، هیچدام تحقق پیدا نکرده است.

از اول قرار بود به اهالی پلاسکو وام‌های ۳۰۰ میلیون تومانی به کارمزد ۴ درصدی داده شود که بنا بر گزارش‌های متعدد، سود این وام‌ها به ۱۸ درصد افزایش پیدا کرده و تا به الان همین هم به کسی داده نشده است. به جز این صحبت از معافیت مالیاتی و تعویق پرداخت اقساط وام هم مطرح بود که به گفته پلاسکویی‌ها این دو نیز فراموش شده‌اند.

به جز اینها نگرانی عمده کسبه پلاسکو، بازسازی ساختمان و گرفتن سرقفلی مغازه‌ها و واحدهای تجاری است. آن طور که محمد سعیدی‌کیا -رییس بنیاد مستضعفان- می‌گوید، بعد از اتمام ساخت ساختمان جدید، کسبه پلاسکو موظفند به پرداخت مابه‌تفاوت قیمت سرقفلی‌های ساختمان جدید، با قیمت سال ۹۵. این موضوع باعث شده تا کسبه پلاسکو علاوه بر نگرانی از طولانی شدن روند بازسازی ساختمان، به آینده نیز با تردید نگاه می‌کنند.

الان پلاسکو در چه حال است؟

گزارش تصویری سایت تسنیم نشان می‌دهد، که وضعیت سایت پلاسکو از ۸ بهمن ۱۳۹۵ تا به الان تغییری نکرده است. در همان روزهای اولیه رییس بنیاد مستضعفان قول داده بود پلاسکو را دو ساله بازسازی کند. از آن موقع یک سال گذشته، اما هنوز جواز ساختمان جدید صادر نشده است.

اگرچه به گفته سعیدی‌کیا کلنگ احداث ساختمان جدید در دهه دوم بهمن ماه به زمین می‌خورد، اما تا پیش از این هم بارها تاریخ‌های مختلفی برای آغاز عملیات اجرایی گفته شده بود که همه به تعویق اقتادند.

تا چند هفته پیش شواهد نشان از آن داشتند که کار ساختمان جدید پیچیده شده و به دلیل اختلاف بنیاد از یکسو با کسبه و از سوی دیگر شهرداری و سازمان میراث فرهنگی، عملا کار گره خورده است.

صحبتهای تازه مسئولان بنیاد مستضعفان نشان می‌دهد ظاهرا توافقاتی به دست آمده و قرار بر احداث ساختمان ۸ طبقه (به علاوه ۵ طبقه زیر زمین)‌ شده است، اما طبق تجربه یک ساله باید منتظر ماند و دید چه تحولاتی در روزها و ماه‌های آینده رقم می‌خورد.

با فرضی خوش بینانه که کار ساخت پلاسکو تا پایان سال ۱۳۹۶ آغاز شود (که بعید به نظر می‌رسد) و پروژه بیش از ۲ سال طول نکشد، ساختمان جدید، زودتر از نوروز ۱۳۹۹ آماده نخواهد بود.

جایگزین پلاسکو چیست؟

هنوز مشخص نیست که طرح جانشین پلاسکو چیست. اگرچه رییس بنیاد مستضعفان از توافق برای ساختمان ۸ طبقه (به اضافه ۵ طبقه زیر زمین) گفته، اما اضافه کرده که پس از توافق برای سطح و سطوح ساختمان جدید، شهرداری یک مسابقه نهایی برای طراحی پلاسکوی جدید برگزار خواهد کرد.

مسابقه طراحی ساختمان جدید پلاسکو، مصوبه شورای عالی شهرسازی است. بر این اساس یک شرکت مشاور به عنوان مجری مسابقه انتخاب شد. هیات داوران هم متشکل از ۸ چهره‌ مطرح و شناخته شده در حوزه معماری و شهرسازی تشکیل شد که در میان آنان دو تن از معاونان شهردار کنونی تهران و یکی از اعضای شورای شهر نیز در آن حضور دارند.

فراخوان ایده اوایل مهر ماه ۱۳۹۶ صادر شد و داوران پس از بررسی۳۶۵ ایده، ۱۰ طرح را در اواخر آذر ماه به عنوان برنده اعلام کردند که قرار شد به آنها جایزه داده شود.

اما هنوز مشخص نیست مرحله دوم مسابقه چگونه و چه زمانی برگزار خواهد شد و ایده‌های برنده در دور قبلی در آن حضور خواهند داشت یا نه.

آیا پلاسکو درس عبرت شده است؟

در گزارش بررسی کمیسیون عمران مجلس از حادثه پلاسکو آمده که بیش از ۱۰۰ ساختمان در سراسر ایران در وضعیت آسیب‌پذیری مشابه پلاسکو قرار دارند. طی این مدت هیچ گزارش رسمی درباره اقدامات احتمالی انجام شده در خصوص این ساختمان‌ها منتشر نشده است.

با این حال بعضی معتقدند، نشانه‌هایی از تغییر نگاه عمومی به ایمنی ساختمان در جامعه به چشم می‌خورد. به گفته برخی کارشناسان خوشبختانه روند استفاده از مصالح ساختمانی سبک در ساخت و سازهای کشور پس از حادثه پلاسکو و زلزله کرمانشاه شتاب بیشتری گرفته است.