انتخابات روز جمعه؛ آنچه باید بدانید

دوازدهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران روز جمعه ۲۹ اردیبهشت (۱۹ می) برگزار می‌شود. هم‌زمان با آن، انتخابات پنجمین دوره شورا‌های شهر و روستا و انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس هم برگزار خواهد شد که هریک حاشیه‌های خبرسازی دارد:

انتخابات ریاست جمهوری

چهار نامزد باقی مانده‌اند. حسن روحانی رئیس جمهوری ایران و ابراهیم رئیسی، تولیت آستان قدس رضوی که مورد حمایت جناح اصولگرا است، شانس‌های اصلی پیروزی در انتخابات جمعه هستند. اسحاق جهانگیری، معاون رئیس جمهوری و محمد باقر قالیباف، شهردار تهران، در روزهای اخیر به ترتیب به نفع آقای روحانی و آقای رئیسی کناره‌گیری کردند و دو نامزد دیگر هم مصطفی هاشمی طبا و مصطفی میرسلیم هستند که در براساس نظر سنجی‌ها، شانس چندانی ندارند.

انتخابات شوراهای شهر و روستا

قرار است تکلیف بیش از ۳۹ هزار و ۵۰۰ کرسی شوراهای شهر و روستا در این انتخابات مشخص شود. از این تعداد بیش از ۳۷ هزار کرسی به شوراهای روستا می‌رسد. از میان شهرهای بزرگ هم مشهد با شورای ۱۵ نفره و تهران با شورای ۲۱ نفره، بیشترین تعداد کرسی‌ها را دارند. حدود ۳۷ هزار شورای روستا هم یک نفره خواهد بود.

شورای شهر تهران، همیشه خبرسازترین حوزه‌ بوده است. اولین شورای شهر تهران در سال ۱۳۷۷ تشکیل شد و اکثریت آن به اصلاح‌طلبان رسید. سعید حجاریان، عبدالله نوری و جمیله کدیور از جمله مشهورترین چهره‌های آن شورا بودند. ترور ناموفق سعید حجاریان و بعد رد صلاحیت‌های گسترده در دوره‌های بعدی از رخدادهای بحث‌برانگیز صحنه سیاسی سال‌های اخیر ایران بود. محمود احمدی‌نژاد هم با تایید شورای شهر دوم که اکثریت اصولگرا داشت به شهرداری تهران و بعد از آن ریاست جمهوری ایران رسید.

در شورای شهر تهران در ماه‌های اخیر، ماجرای موسوم به "املاک نجومی" و همچنین تایید صلاحیت یاشار سلطانی، افشاگر این پرونده هم خبرساز بود.

انتخابات میان دوره‌ای مجلس

این انتخابات برای تکمیل کرسی‌های مجلس شورای اسلامی است. انتخابات در پنج حوزه اصفهان، بندرلنگه و بستک و پارسیان، اهر و هریس، مراغه و عجب شیر برگزار می‌شود. خبرسازترین حوزه، اصفهان است که جایگزین مینو خالقی را مشخص می‌کند.

شورای نگهبان صلاحیت مینو خالقی پنجمین برنده انتخابات اصفهان را پس از پیروزی او رد کرد و خانم خالقی از راهیابی به مجلس بازماند. این در حالی بود که وزارت کشور ایران اعلام کرده بود که مطابق قوانین، نامزدی که بعد از خانم خالقی بیشترین آرا را کسب کرده باید به مجلس برود. هر دوی این نامزد‌ها نزدیک به میانه‌روها و دولت حسن روحانی بودند. شورای نگهبان با استدلال وزارت کشور مخالفت کرد. علیرضا آجودانی کسی بود که می‌توانست به مجلس برود. او در انتخابات میان دوره‌ای رد صلاحیت شد.

وزارت کشور ایران سایتی به نام بیتاک را برای "یکپارچه سازی تبلیغات" معرفی کرده بود که نام‌های همه نامزد‌های سه انتخابات روز جمعه را فهرست کرده است.

در ادامه این گزارش، تلاش شده به سوالاتی که ممکن است درباره رای‌گیری‌های روز جمعه مطرح باشد پاسخ داده شود:

چه کسانی می‌توانند رای بدهند و تعدادشان چند نفر است؟

کسانی که می‌خواهند رای بدهند باید تولد ۱۸ سالگی‌شان، قبل از روز جمعه ۲۸ اردیبهشت باشد و باید متولد ۱۳۷۸ یا قبل از آن باشند.

شمار این افراد، آن طور که وزارت کشور اعلام کرده است، حدود ۵۶ میلیون و ۴۱۰ هزار نفر خواهد بود. این برآورد بر اساس نتایج تازه‌ترین سرشماری سراسری ایران است که سال ۱۳۹۵ انجام شد.

نمودار بالا تعداد واجدان شرایط و تعداد کسانی که در انتخابات شرکت کرده و رای داده‌اند (میزان مشارکت) را در انتخابات‌ قبلی ریاست جمهوری نشان می‌دهد. برای دیدن عددها، روی ستون‌ها بروید.

کسانی که به شعبه‌های رای‌گیری بروند، می‌توانند در هر سه انتخابات رای بدهند، البته بستگی دارد که در محل زندگیشان، نامزدی برای انتخابات میان دوره‌ای مجلس وجود داشته باشد یا خیر. شیوه رای دادن هم کم و بیش مشابه است. تنها تفاوت در امکان رای‌دهی الکترونیک است که در ادامه به آن اشاره شده است.

چند شعبه رای‌گیری وجود دارد؟

واجدان شرایط شرکت در رای‌گیری‌های روز جمعه، می‌توانند آرایشان را در حدود ۶۳ هزار و ۵۰۰ شعبه رای گیری به صندوق بیندازند. یعنی برای حدودا هر ۹۰۰ نفر، یک شعبه رای‌گیری در نظر گرفته شده است. البته این شعبه‌ها به نسبت تراکم جمعیت تقسیم شده‌اند.

در این شعبه‌ها ۱۳۰ هزار صندوق رای وجود دارد، یعنی برای هر ۴۰۰ نفر یک صندوق.

برای سه انتخابات روز جمعه ۲۰۰ میلیون تعرفه رای چاپ می‌شود که البته تعداد زیاد نامزدهای انتخابات شوراهای شهر و روستا دلیل بالا بودن تعداد تعرفه‌ها است.

آیا امکان رای‌دهی الکترونیکی وجود دارد؟

رای دادن الکترونیکی در این دوره فقط برای انتخابات شوراهای شهر و روستا در بعضی از حوزه‌ها امکان پذیر است. وزارت کشور ایران گفته در ۱۴۱ شهر، رای دهنده‌ها می‌توانند "الکترونیکی" رای بدهند. البته برای احتیاط در همه این شعبه‌ها، امکان رای دادن دستی هم وجود دارد.

در انتخابات ریاست جمهوری و میان‌دوره‌ای مجلس، رای‌دهی و شمارش آرا، دستی است و به گفته وزیر کشور "مابقی فرآیند الکترونیکی" است. آن‌طور که وزارت کشور ایران می‌گوید، از انداختن رای در صندوق تا اعلام نتیجه ۲۵ فرایند طی می‌شود که به جز رای دادن و شمارش، باقی مراحل کامپیوتری شده است.

رای دادن الکترونیک، که در بسیاری از کشورهای جهان روندی معمول شده در ایران بحث برانگیز بوده است. این امکان از سال ۱۳۹۰ مطرح بوده اما به دلایل مختلف به تاخیر افتاده است. مقام‌های ایران آماده نبودن زیرساخت‌های ارتباطی این صندوق‌های الکترونیک را دلیل عمده این تاخیر اعلام کرده‌اند. از فواید این صندوق‌ها، شمارش سریع و کاهش احتمال تقلب در انتخابات است.

امنیت انتخابات چطور تامین می‌شود؟

حسین ذوالفقاری معاون امنیتی وزیر کشور، گفته است که بیش از ۲۶۰ هزار نیروی امنیتی، مسئول حفظ امنیت برگزاری انتخابات هستند. همچنین به گفته او نیروهای نظامی، انتظامی و اطلاعاتی در مرز‌های کشور را تحت نظر دارند.

همچنین نیروهای کمکی برای تأمین امنیت شعبه‌های رای‌گیری را سپاه پاسداران تامین کرده است.

خرداد ماه ۱۳۹۲، پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قبلی، وزارت اطلاعات ایران از دستگیری اعضای "یک تیم تروریستی با هدف خرابکاری در انتخابات" خبر داد. در بیانیه وزارت اطلاعات آمده بود که "سرشبکه این گروه از چند سال پیش به استخدام سازمان جاسوسی یکی از وابسته ترین و مرتجع ترین کشورهای عربی منطقه درآمده بود."

در سال‌های اخیر، رای‌گیری در انتخابات ایران در فضاییعمدتا امن برگزار شده است.

چه مدارکی برای رای دادن لازم است؟

طبق قانون، کسانی که داخل ایران رای می‌دهند، فقط باید با شناسنامه رای بدهند و البته شماره ملی خود را هم داشته باشند. کسانی که شماره ملی خود را نمی‌دانند، می‌توانند با "ثبت احوال" تماس بگیرند. ثبت احوال گفته روز جمعه هم پاسخگوی مراجعین خواهد بود.

وزارت کشور از کسانی که شناسنامه‌شان گم شده خواسته زودتر به ثبت احوال محل زندگی‌شان بروند و منتظر روز انتخابات نشوند. اما کسانی که خارج از کشور هستند، می‌توانند با گذرنامه رای بدهند و نیازی به مدارک دیگر نیست.

چند شعبه خارج از کشور وجود دارد؟

مقام‌های ایران اعلام کردند که امسال رای دادن در ۱۰۳ کشور جهان ممکن است. بیش از ۳۰۰ شعبه رای‌گیری در خارج از ایران دایر خواهد بود.

مشکل رای دادن در کانادا هم، ظاهرا قرار است با گذاشتن صندوق رای در مرز آمریکا تا حدی برطرف شود.

درباره کشورهایی که امسال امکان رای‌دادن درآنها نیست بیشتر بخوانید:

چگونه بر روند رای‌گیری نظارت می‌شود؟

برای این دوره از انتخابات ریاست جمهوری، و دو انتخابات دیگر، ۷۱ هزار بازرس وجود دارد. یعنی بیش از یک نفر برای هر شعبه رای گیری. همچنین نمایندگان فرمانداران هم بر انتخابات نظارت می‌کنند.

نمایندگان نامزدها تا آخرین لحظه رای گیری، می‌توانند در شعبه‌های رای گیری حضور داشته باشند.

همچنین مقام‌های ایران گفته‌اند برای جلوگیری از این که یک نفر چند بار رای بدهد، از شماره ملی استفاده می‌شود. به این صورت که هویت هر رای‌دهنده به محض ورود به شعبه رای‌گیری، با شماره ملی مشخص می‌شود و بعد رای گیری انجام می‌شود.

صندوق‌های رای شفاف

همچنین در انتخابات امسال، از صندوق‌های رای شفاف استفاده می‌شود که نسبتا جدید است. این صندوق‌های پلاستیکی و شفاف دو سال پیش برای انتخابات خبرگان رونمایی شد.

همان زمان، حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران در یک سخنرانی گفته بود: "صندوق رای نیز باید صندوقی پلاستیکی و شفاف باشد تا همه آرای درون صندوق را از دور ببینند و مقوا، پارچه، چسب و دوخته نباشد و صندوقی باشد که من ببینم که رایم درون صندوق افتاد و دیگری نیز رای خود را ببیند تا من که نفر اول هستم و رای می دهم، ببینم که صندوق خالی است."

ممنوعیت تبلیغات از چه زمانی شروع می‌شود؟

فرصت تبلیغات نامزدهای هر سه انتخابات، از ساعت هشت صبح پنج شنبه ۲۸ اردیبهشت، یعنی ۲۴ ساعت قبل از شروع رای‌گیری تمام می‌شود. در یک روز آخر ستاد‌ها اجازه تبلیغات ندارند و این روال در طول رای‌گیری روز جمعه هم ادامه خواهد داشت.

ستاد انتخابات وزارت کشور ایران همچنین بیانیه‌ای خطاب به رسانه‌های ایران منتشر کرده است که در آن تاکید شده انتشار هرنوع تبلیغات در نشریاتی که روز پنجشنبه توزیع می‌شوند "مطلقا ممنوع است" و با "متخلفین برخوردقانونی" می‌شود.

همچنین سایر رسانه‌ها از جمله "کانال‌ها و گروه‌های پرمخاطب در شبکه‌های مختلف اجتماعی و پیام رسان موبایلی" هم به گفته وزارت کشور از صبح پنجشنبه "حق ندارند هرگونه مطلبی له یا علیه هر یک از نامزدهای انتخابات منتشر کنند."

این محدودیت در بیشتر کشورهای جهان یکی از روال‌های شناخته شده برگزاری انتخابات است. هدف آن هم جلوگیری از ایجاد موج احساسی در ساعات آخر انتخابات است که نامزدها زمان کافی برای پاسخ دادن به اتهامات احتمالی را ندارند.

در روز رای گیری چه اتفاقی می افتد و نتیجه چه زمانی اعلام می‌شود؟

ساعت هشت صبح جمعه حوزه‌های رای‌گیری باز می‌شوند. وزیر کشور زمان دقیقی برای بسته شدن صندوق‌های رای اعلام نکرده و تنها گفته است "تا زمانی که مردم ما پای صندوق‌های رای باشند و محدودیت قانونی نداشته باشند در خدمتشان خواهیم بود." در دوره‌های قبلی انتخابات‌، زمان رای‌گیری معمولا تا نزدیک نیمه‌شب تمدید شده است.

شمارش آرا بعد از بسته شدن شعبه‌ها آغاز می‌شود. امسال درباره روش اعلام نتایج خبرهای متفاوتی منتشر شد.

روال معمول سال‌های اخیر، اعلام تدریجی نتیجه شمارش آرا در طول شب بوده است. اما وزیر کشور ایران گفت که نتیجه نهایی انتخابات امسال یکجا اعلام خواهد شد. با وجود این سخنگوی شورای نگهبان پیشنهاد داده که نتایج تدریجی اعلام شود.

عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور گفت: "قانون انتخابات ریاست‌جمهوری می‌گوید نتیجه یک باره به وسیله وزیر کشور اعلام شود و اعلام این آمار مقطعی نباشد. روند کار این گونه است که آمار از تک‌تک شعبه‌ها جمع می‌شود و اعضای هیات‌های اجرایی و نظارت آن را امضا می‌کنند سپس یک نسخه برای شورای نگهبان و وزارت کشور می‌آید که این آمار تطبیق داده شده و تجمیع می‌شود و سپس شورای نگهبان و وزارت کشور آن را امضا می‌کنند و وقتی همه آمار نهایی شد، وزیر کشور آن را اعلام می‌کند."

عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان هم چهارشنبه ۲۷ اردیبهشت در واکنش به اظهارات وزیر کشور گفت: "پیشنهاد ما این است که گزارش‌ها و نتایج شمارش آراء به تدریج برای مردم اعلام شود." او تأیید کرده که اعلام اولیه نتایج شمارش آراء طبق قانون بر عهده وزیر کشور است، اما افزوده: "پیشنهاد ما اعلام تدریجی است و سعی می‌کنیم رایزنی‌هایی با وزارت کشور در این باره صورت گیرد تا همین اتفاق هم بیافتد".

اما سرانجام محمدحسین مقیمی، قائم مقام وزیر کشور، اعلام کرد نتایج شمارش به صورت تدریجی اعلام خواهد شد و نتیجه نهایی را اعلام خواهد کرد.

بیشتر بخوانید: