گزارش وعکس از ليلا نژاد، خبرنگار عکاس

می دانيم که قلعه ها با سنگهای بزرگ و در محلهايی با دسترسی محدود ساخته می شدند اما با وجود اين اطلاعات وقتی پا در راه قلعه رودخان می گذاريد آنقدر راه پوشيده از درخت است که نمی دانيد قراراست با چه بنايی روبه رو شويد، آيا به شکل چند ديواره مخروبه مثل قلعه الموت است؟ يا ساختمانی به متعلق به چند صد سال پيش که نام قلعه بر آن گذاشته اند؟

برای ديدن مجموعه عکس قلعه رودخان اينجا را کليک کنيد

کوهی بلند در حدود ٢٠ کيلومتری فومن در استان گيلان با جنگلی انبوه که از ابتدا تا قله آن را فرا گرفته است. بارندگی زياد، رطوبت بالا، فشردگی جنگل و کمبود نور باعث رويش خزه بر سطح درختان شده که آن را به شکل جنگلهای استوايی درآورده است.

در ابتدای راه کلبه ای چوبی خودنمايی می کند و در کنار آن مسيری سنگ فرش را می بينيد که در سال ١٣٧٨ ساخته شده است و با ديدن آن بسيار خوشحال خواهيد شد که مجبور نيستيد با گل ولای سطح زمين درآن شيب تند دست و پنجه نرم کرده و به کندی و مشقت بالا برويد. راهی مارپيچ و شيبدار که متاسفانه به شکل ناهمگونی با محيط اطرافش ساخته شده و بسيار توی ذوق می زند. با ديدن آن به ياد افرادی می افتيد که در شهر با سنگ و سيمان به شکل غير طبيعی آبنما می سازند.

پس از مدتی بالا رفتن در اين راه، تازه می فهميد که چقدر ساخت آن غيراصولی بوده و گاهی راه رفتن در گل و لای را به اجتناب از سر خوردن بر روی سنگهای ليز اين مسير ترجيح می دهيد.

مشاهده اين قلعه هر بيننده ای را به حيرت وامی دارد به طوری که از خود ميپرسيد چگونه سازندگان آن توانسته اند مصالح مورد نياز را از راه کوهستان صعب العبور تا پای کار در بلندای کوه برسانند و دژی اينگونه رفيع و مستحکم در ارتفاعی دور از دسترس بنا کنند؟

راه پرپيچ و خم و صعب العبور است اما آنچنان زيبا که با هر گام سنگين و کندی که به جلو بر می داريد زيبايی قدم بعدی شما را بسوی خود می کشاند. اگر بخواهيد از مناظر زيبای اطرافتان عکاسی کنيد حتما به فلاش نياز خواهيد داشت، زيرا کمتر موفق به ديدن نور مناسبی از ميان درختان بلند و درهم پيچيده می شويد.

پس از ساعتی به بالای تپه ای می رسيد و فضای بازتری می يابيد که درخت زيبا و بزرگی با برگهای رنگارنگ شما را دعوت به استراحتی کوتاه در کنار خود می کند. اما زمان کوتاه است و بايد تا قبل از ظهر به بالای کوه رسيد. در مسيرازکنارجويبار پر آبی گذر می کنيد که زيبايی منطقه را دو صد چندان کرده و صدای آبشار گونه اش در مسير شيبدار کوه با صدای پرندگان و حيوانات مخفی درلابه لای درختان درهم می آميزد و جذبه ای خاص را به لحظات شما می بخشد.

مسير آنقدر زيباست که شما را از پرداختن به زير پايتان غافل کرده و به اطراف می کشاند، ولی بهتر است بخشی از حواس خود را به جايی که قدم می گذاريد بسپاريد که نکند با کوچکترين اشتباه قسمتی از راه را در ميان گل و لای غلت خورده و به سمت پايين برويد.

رطوبت موجود در فضا چنان زياد است که به صورت شبنم باز می گردد و زمين آن منطقه را هميشه خيس و گل آلود نگه می دارد. وقتی آنقدر بالا رفتيد که ديگر نفسی برايتان نماند، سعی می کنيد درميان دوستان تان نشان ندهيد که خسته شده ايد و تنها از خود می پرسيد پس کی می رسيم.

ناگهان در پس پيچی که اصلا انتظارش را نداريد با منظره پر هيبت قلعه ای بزرگ در مقابله خود روبه رو می شويد، آنقدر بزرگ و سالم که واقعی بودنش عجيب بنظر می رسد و از اينکه مقابل در ورودی و برج و باروها سربازهايی با تير و کمان نمی بينيد باز هم تعجب می کنيد.

قلعه رودخان دژی است بس مستحکم و بزرگ که مساحت آن بالغ بر پنج هکتار است.

مشاهده اين قلعه هر بيننده ای را به حيرت وامی دارد به طوری که از خود ميپرسيد چگونه سازندگان آن توانسته اند مصالح مورد نياز را از راه کوهستان صعب العبور تا پای کار در بلندای کوه برسانند و دژی اينگونه رفيع و مستحکم در ارتفاعی دور از دسترس بنا کنند؟

بنا به طور کلی از سنگ و آجر شکل گرفته که در بخشهای آسيب پذير و نقاط حساس، سنگ با ملات ساروج به کار رفته اما در بيشتر اتاقها، برجها و سقف های گنبدی شکل از آجر و گچ استفاده شده است. قلعه که بر روی تيغه قله کوه بنا شده حدودا ٣٠ متر عرض و ٤٠٠ متر طول دارد.

با توجه به پستی و بلندی طبيعی کوهستان ارتفاع ديوارها متفاوت و از٣ تا ١٠ متر است. درنقاط نفوذ پذير قلعه ديوارها، قطر و ارتفاع بيشتری دارند.

تنها در ورودی قلعه در بخش شمال شرقی قرار دارد که دارای دو برج دفاعی مستحکم است. چون اين قلعه در اصل دژشهر بوده درآن تاسيسات شهری مورد نياز تعبيه شده بطوری که درمواقع ضروری افراد می توانستند مدت طولانی رادر آن سپری کنند. در داخل قلعه رودی جريان دارد که در تمام فصول سال جاری است.

احتمال داده می شود اين آب را بوسيله کانال به داخل قلعه هدايت کرده باشند. گذشت زمان و روئيدن بوته ها و درختان متعدد در پيکر قلعه که ريشه آنها تا عمق ديوارها نفوذ کرده، موجبات تخريب تدريجی اين بنای مهم تاريخی را فراهم ساخته بود که در سال ١٣٧٨ با قطع درختان صد ساله توسط ميراث فرهنگی تا حدودی متوقف شده و خوشبختانه می توان آنرا از سالمترين و سرپاترين قلعه های ايران دانست.

با توجه به متون تاريخی که به اين اثر اشاراتی دارند و نيز ساختارو مصالح به کار رفته در آن احتمالا يکی از مراکز و قلاع اسماعيليان است. برخی از صاحبنظران بر اين گمانند که بنياد قلعه رودخان از دوره ساسانيان بوده ودر طول تاريخ مرمت شده و مورد استفاده قرار گرفته است.

دليل وجود بسياری از ادوات و امکانات بنا سوال برانگيز است. به هراتاق يا سالنی که سرمی زنيد و يا بر فراز هر بام يا ديواری که می رويد، اثری ازاقتدار و هنر می بينيد و بر فراز شاه نشين آن که می رويد خود را هم سطح آشيانه عقابها می يابيد. که همه اينها احساسی غرورآميز را در انسان بر می انگيزد.

ديدن اين قلعه شگفت انگيز که سر در ميان ابرها دارد ساعتها وقت می طلبد و با درنظر گرفتن زمان بازگشت، در يک روز فقط امکان ديداری اجمالی از آن را خواهيد داشت.