ناظران می‌گویند؛ توافقنامه صلح آمریکا و طالبان، 'صلح، بازی برنده‌ها'

امضای موافقتنامه صلح میان آمریکا و گروه طالبان در قطر واکنش‌ها و تحلیل‌های متفاوت زیادی را در پی داشته است. اکثر رهبران سیاسی افغانستان آن را قدم مهمی در جهت برقراری صلح در کشورشان دانسته‌اند؛ شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی خوش‌بینی چندانی به آن نشان نداده‌اند و احتمال تسلط طالبان در آینده را به معنای از دست رفتن دستاوردهای بیست سال گذشته خوانده‌اند. شاه‌حسین مرتضوی که مشاور فرهنگی اشرف غنی رئیس جمهوری افغانستان است، در تحلیلی که می‌خوانید سعی کرده به پیامدهای این توافقنامه بپردازد.

روز شنبه (۲۹ فوریه/فبروری) برای افغانستان، منطقه و جهان یک روز و یک فصل مهم بود. با امضای موافقت‌نامه میان امریکا و طالبان و هم‌چنان آغاز گفتگوهای صلح، امید می‌رود که به جنگ‌های طولانی در افغانستان خاتمه داده شود.

افغانستان در تاریخ خود قهرمان‌های بی‌شماری در عرصه جنگ دارد، اما اکنون همه منتظر‌اند ببینند که چه کسانی به حیث قهرمان‌های صلح ظاهر خواهند شد.

شاید نخستین سوال برای همه طرف‌ها این باشد که برنده و بازنده این بازی طولانی کدام طرف خواهد بود؟ تجربه نشان داده است که صلح هرگز بازنده ندارد. این جنگ است که همیشه زیان‌بار بوده و بازنده دارد. در تداوم جنگ هردو طرف بازنده است. شما تنها به قربانی‌های سالیانه افغانستان توجه کنید. حد اقل به ده هزار کشته و زخمی می‌رسد. به کودکان یتیم، به زنان بیوه، مهاجرت‌های گسترده، بیجاشده‌گان داخلی و زیرساخت‌های ویران‌شده توجه کنید. با این همه هزینه‌های ویرانگر، آیا ممکن است که کسی خود را برنده جنگ بداند؟

اما در صلح همه برنده‌اند. تنها در هفته کاهش خشونت‌ها همین‌که برای مدت کوتاهی صدای جنگ خاموش بود، خود یک پیروزی است. همین‌که آمار خشونت‌ها به حد اقل رسید یک پیروزی بود. همین‌که همه درک کردند که جنگ بدیلی هم دارد مهم است.

به نظر من در پروسه صلح حکومت و طالبان هردو برنده اند. طالبان سال‌های طولانی است که تلفات می‌دهند. خانه بدوش و آواره اند. در نقاط تحت تسلط اش هیچ گونه آثاری از خدمات و رفاه دیده نمی‌شود.

حکومت نیز در این پروسه پیروز است. هزینه هنگفت جنگ در موجودیت صلح برای آبادانی کشور به مصرف خواهد رسید. تنها به هزینه‌های مصرف امنیتی در شهر کابل توجه کنید. قربانی‌های بی‌شمار نیروهای امنیتی را توجه کنید. هزینه این جنگ بی‌نهایت عظیم و هنگفت است. تداوم آن ویرانگر و تباه کننده است.

اکنون چند موضوع مهم است. نخست سطح توقعات مردم که نگرانی‌های خود را دارند. بخشی از نگرانی‌ها مربوط به بازگشت افغانستان به گذشته است. برخی نگرانی‌های آزادی فردی و جمعی را دارند. برخی نگران ارزش‌های قانون اساسی را دارند. مهم‌تر از همه انتظار مردم این است که جنگ چه وقت تمام خواهد شد؟

طالبان هم قطعا توقعات خاص خود را دارند. شاید آنها انتظار می‌کشند که چه وقت وارد ساختار و مشارکت در قدرت می‌شوند و چه وقت می‌توانند به حیث یک شهروند در فضای امن در کابل و دیگر شهرها تردد کنند.

مدیریت سطح توقعات مردم مهم است. صلح یک شب به دست نمی‌آید. این یک پروسه طولانی است. از گفتگوی مقدماتی شروع می‌شود. تعیین اجندا و مذاکرات جدی روی محورهای مختلف قطعا حوصله استراتیژیک و مدیریت قوی نیاز دارد.

در این هم شکی نخواهد بود که در هرمرحله مشکلات و سختی‌هایی را نیز شاهد خواهیم بود. تنها به مذاکرات امریکا و طالبان توجه کنید. تنها برای یک موضوع ۱۸ ماه وقت گرفت. اما بحث طالبان و حکومت یک بحث جدی و مغلق است. نقاط انعطاف و نقاط سرخ برای هردو طرف مهم است.

رییس جمهور غنی تجربه مطالعه و مدیریت پروسه‌های مهم ملی را دارد. آقای غنی نمونه‌های زیادی از تجربه‌های منازعه و صلح را مطالعه کرده است. برای پروسه صلح افغانستان حد اقل دو سال تمام است که مستقیم درگیر است. طرح‌های نشست کابل، جینوا و مدیریت فعلی محصول فکر و ابتکار خود شان است.

آقای غنی برای یک معامله آماده نیست. بلکه برای یک گفتگو سازنده تصمیم جدی دارد. در این پروسه هرگز برسرنوشت مردم معامله نخواهد شد. بلکه با استفاده از وسیله صلح برای کاهش خشونت و ختم جنگ کوشش اعظمی صورت می‌گیرد.

افغان‌ها امروز در یک مرحله خاص قرار دارند. برای اولین بار است که صلح بدل به یک گفتمان ملی شده است. تمام ظرفیت‌های ملکی و نظامی برای این مهم بسیج شده است. همچنان حمایت‌های قوی بین‌المللی و منطقه‌ای برای صلح به وجود آمده است.

این فرصت طلایی را نباید از دست داد. برخی سیاسیون کشور تلاش دارند تا به بهانه سهم‌گیری در پروسه صلح آدرس‌های متعدد را خلق کنند. این آدرس‌ها اگر هماهنگ نباشند می‌تواند خطراتی را به همراه داشته باشد. گفتگو برمحور حکومت مهم است. تعدد آدرس‌های سیاسی می‌تواند پروسه را به چالش کشاند.

در ختم پروسه این حکومت است که موافقت نامه نهایی را امضا می‌کند. بنابراین محوریت حکومت در این پروسه بی‌نهایت مهم است.

امروز با امضای موافقت‌نامه میان امریکا و طالبان و اعلامیه مشترک در کابل، افغانستان در یک فصل جدید سیاسی قرار خواهد گرفت.

فراموش نباید کرد که همکاری همکاران بین‌المللی در بخش حمایت و تمویل نیروهای امنیتی و هم‌چنان پیمان‌های استراتیژیک همچنان پایدار خواهد بود. نیروهای امنیتی کشور در فضای صلح بیشتر از گذشته می‌توانند به ظرفیت‌سازی و حمایت از فصل صلح و بازسازی کار کنند.

در پایان آنچه از همه مهمتر است، هضم طالبان در جامعه است. این سوال مطرح است که آیا افغانستان نوین قدرت هضم طالبان را دارد یا خیر؟