مذاکرات صلح افغانستان؛‌ زنی که با طالبان به مذاکره نشست

فوزیه کوفی در کودکی می‌خواست پزشک شود اما با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان در دهه ۹۰ میلادی رویایش نقش بر آب شد. طالبان همسر فوزیه را به زندان انداختند و بعدتر وقتی به دنیای سیاست پا گذاشت، او را مورد سوء قصد قرار دادند.

اما فوزیه پیشتر و در یکی از دور گفتگوها با طالبان پای میز مذاکره نشست. طالبان روز گذشته در نهایت توافق‌نامه‌ای را با آمریکا در قطر به امضا رساند.

او به بی بی سی گفت:‌ " از چیزی هراس نداشتم. برایم مهم است که محکم بمانم. من نماینده زنان افغانستان بودم. "

' بعضی از اعضای طالبان به من نگاه می‌کردند '

خانم کوفی یکی از معدود زنان عضو هیات افغانستانی است که در طول ماه‌های مذاکرات صلح آمریکا با حاکمان پیشین این کشور، بارها با این گروه اسلام‌گرای تندور به گفت و گو نشست.

سال گذشته همین موقع، او به همراه لیلا جعفری، فعال حقوق بشری افغان در هتلی در مسکو وارد اتاقی شد که ۷۰ مرد در آن حضور داشتند.

در یک طرف اتاق اعضای گروه طالبان قرار داشتند و در طرف دیگر این دو زن در میان سیاستمداران و کنش‌گرانی از افغانستان نشسته بودند که همگی مرد بودند.

او گفت:‌ "به آن‌ها گفتم حالا افغانستان کشوری با دیدگاه‌های متنوع است و فقط یک ایدئولوژی بر کشور حاکم نیست. "

"برخی از اعضای هیات طالبان به من نگاه می‌کردند. عده کمی از آن‌ها یادداشت برمی‌داشتند. برخی دیگر هم به سوی دیگر خیره شده بودند. "

در جریان این مذاکرات که چندین سال به طول انجامیده، طالبان از تعامل مستقیم با دولت افغانستان سر باز زدند. آن‌ها می‌گفتند یک "دولت دست‌نشانده" را به رسمیت نمی‌شناسند. اما بعد از اعمال فشار از سوی آمریکا و روسیه طالبان پذیرفت با یک هیات غیررسمی از افغانستان سر میز مذاکره بنشینند.

خانم کوفی در سه دوره از این مذاکرات حضور داشت.

فوزیه کوفی رو در روی گروهی نشست که زندگی‌اش را کاملا دگرگون کرده بودند و با آن‌ها از حقوق زنان حرف زد، از این که عده بیشتری از همجنسانش باید در روند صلح حضور داشته باشند.

"از آنجایی که هیأت ما نمایندگان زن داشت، به طالبان پیشنهاد دادم آن‌ها هم زنان را به میز مذاکره بیاورند. آن‌ها بلافاصله شروع به خندیدن کردند. "

طالبان در طول دوران حکومت خود در افغانستان از ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، زنان را از کار و تحصیل محروم و قوانین اسلام را به روش سختگیرانه خودشان به اجرا در آوردند. سنگسار و شلاق از جمله این قوانین بود.

فوزیه کوفی که همه عمر خود را در افغانستان گذرانده افرادی را می‌شناسد که متحمل چنین مجازات‌هایی شده‌اند.

وقتی نوبت حرف زدن به طالبان رسید یکی از مذاکره‌کنندگان این گروه به خواسته‌های فوزیه برای برابر جنسی پاسخ داد. خانم کوفی می‌گوید: " آن‌ها گفتند یک زن می‌تواند نخست وزیر شود اما به مقام ریاست جمهوری نخواهد رسید. آن‌ها همچنین گفتند زنان نمی‌توانند قاضی شوند. من این را قبول نداشتم ولی با آن‌ها بحث نکردم." قالب این مذاکرات به این شکل بود که اجازه بحث دو طرفه را نمی‌داد.

بر اساس خط مشی رسمی این روزهای طالبان زنان اجازه کار و تحصیل دارند، هر چند به گفته خانم فوزی "تنها در چهارچوب قوانین اسلام و فرهنگ افغانستان".

و چنین چیزی برای افرادی مثل فوزیه کوفی مشکل اصلی به حساب می‌آید. اسلام فقط یک کتاب دارد اما جریان‌های متنوعی از اندیشه‌های مذهبی را شکل داده است.

" عالمان دینی دیدگاه‌های متفاوتی در در رابطه با آموزه‌های اسلامی مطرح کرده‌اند. طالبان هم تفسیری افراطی از قرآن را دنبال می‌کنند."

' هیچوقت برقع نخریدم '

فوزیه کوفی برای اولین بار در سال ۱۹۹۶ پیکارجویان طالبان را از نزدیک دید.

" وقتی طالبان در کابل قدرت را در دست گرفتند، دانشجوی پزشکی بودم. آن‌ها را از آپارتمانم در طبقه پنجم دیدم. آن‌ها آن پایین در خیابان مشغول جنگیدن بودند و پیکارجوهایشان تفنگ‌های اتوماتیک در دست داشتند. "

رویاهای کودکی‌ فوزیه ظرف چند روز همه نقش بر آب شدند؛ دانشکده پزشکی به تبعیت از دستور طالبان او را اخراج کرد. با این حال فوزیه در کابل ماند تا به دخترانی که از مدرسه بیرون انداخته شده بودند انگلیسی درس بدهد.

" دوره بسیار غمگینی بود. وقتی کسی بخواهد تو را تضعیف کند و جلوی فرصت‌هایت را بگیرد … خیلی دردناک است. "

طالبان با صدور یک حکم به زنان دستور داد در اماکن عمومی برقع به تن کنند.

" هرگز برقع نخریدم چون حاضر نیستم برای چیزهایی پول خرج کنم که به نظرم بخشی از فرهنگ ما به حساب نمی‌آیند. "

اما فوزیه باید هزینه این سرپیچی را هم می‌پرداخت. او برای در امان ماندن مجبور شد رفت و آمدش را کم‌تر کند.

" ماموران وزارت امر به معروف طالبان در خیابان‌ها گشت می‌زدند و زنانی که برقع به تن نداشتند را مورد ضرب و شتم قرار می‌دادند. "

با این تفاسیر تعجبی نداشت که وقتی در پی حملات ۱۱ سپتامبر،‌ نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا طالبان را در افغانستان از مسند قدرت به پایین کشیدند، بیشتر مردم احساس آرامش کردند.

"می‌توانستیم در خیابان‌ها قدم بزنیم و خرید کنیم بدون این که از ضرب و شتم طالبان بترسیم. "

' به کاروان خودروهای همراهم حمله مسلحانه شد'

بعد از سقوط طالبان، خانم کوفی در سازمان ملل شروع به کار کرد و به فعالیت در زمینه توانبخشی کودکانی که قبلا سرباز بودند مشغول شد.

بعد از مرگ همسر فوزیه که در زندان به سل مبتلا شده بو، مسئولیت بزرگ کردن دو دخترشان به گردن او افتاد. با این وجود در ۲۰۰۵ وقتی انتخابات پارلمانی اعلام شد، تصمیم گرفت وارد رقابت شود. پدر خانم کوفی قبلا نماینده پارلمان بود و او می‌گوید رای حامیان پدرش کمک کرد در انتخابات موفق شود.

" چالش اصلی برای من اما این بود که هویتی مستقل برای خودم بسازم. "

خانم کوفی در دو دوره اول نمایندگی خود، معاون سخن‌گوی پارلمان بود. در همین دوران بود که از سوء قصد طالبان در جنوب کشور جان سالم به در برد.

" در مارس ۲۰۱۰ برای بزرگداشت روز جهانی زن به ننگرهار رفتم. در راه بازگشت به کاروان خودروهایی که من را همراهی می‌کردند حمله مسلحانه شد."

از آن سوی رودخانه و قله کوه به سمت آن‌ها شلیک می‌شد. یکی از ماموران امنیتی با راندن خودروی حامل خانم کوفی و دو دخترش به داخل تونلی در کوه جان آن‌ها را نجات داد. آن‌ها از آنجا با هلیکوپتر به کابل منتقل شدند.

' همه می‌خواهند صلح باشد '

۱۰ سال بعد از آن حمله مسلحانه، طالبان و آمریکا در آستانه امضای توافق‌نامه صلح قرار دارند. تنها چند سال طول کشید تا پیکارجویان طالبان دوباره خود را سازماندهی و جنگ را آغاز کنند. از سال ۲۰۰۱ به این طرف، قلمروهای تحت کنترل طالبان هیچوقت به اندازه الان گسترده نبوده است.

این درگیری‌ها، تلفات انسانی زیادی به دنبال داشته؛ ده‌ها هزار نفر غیر نظامی کشته و زخمی شدند و افغانستان همچنان یکی از فقیرترین کشورهای دنیا به حساب می‌آید. نزدیک به دو و نیم میلیون نفر از شهروندان افغانستان به خارج از کشور پناهنده و دو میلیون نفر دیگر هم در خاک کشور خود آواره شده‌اند. طبق تخمین‌ها دو میلیون زن که همسر خود را از دست داده‌اند هم به سختی زندگی می‌گذرانند.

خانم کوفی می‌گوید:‌ "همه می‌خواهند صلح باشد. ما در طول جنگ به دنیا آمدیم و بزرگ شدیم. نه نسل من و نه نسل فرزندانم، هیچکدام معنای صلح را نمی‌دانیم. "

توافق اما به هر قیمتی نمی‌ارزد

" صلح یعنی این که بتوانی با عزت، عدالت و آزادی زندگی کنی. هیچ جایگزینی برای دموکراسی وجود ندارد. "

با وجود توافق صلح با آمریکا، هنوز مشخص نیست طالبان چقدر تغییر کرده‌اند. سهیل شاهین، سخن‌گوی این گروه پیشتر به بی بی سی گفته بود:‌ " آن‌هایی که مخالف صلح هستند، از حقوق زنان برای بر هم زدن مذاکرات استفاده می‌کنند."

اما خانم کوفی می‌گوید:‌ " زنان خیلی چیزها از دست داده‌اند. بیشتر از این چه می‌توانیم از دست بدهیم؟"

هر دو دختر فوزیه کوفی در دانشگاه کابل درس می‌خوانند و به زندگی همراه با دسترسی به رسانه و اینترنت عادت کرده‌اند.

" هیچ نیرویی نمی‌تواند فرزندان من و سایر دختران را در خانه‌هایشان حبس کند. هر کس که می‌خواهد قدرت را در کشور در دست بگیرد باید این موضوع را مورد توجه قرار دهد."