هوشمند هنرکار کارشناس سينما

همزمانی جشنواره فيلم فجر با ايام سوگواری محرم و صفر، چند سالی است روال معمول برگزاری جشنواره را تغيير داده است. اين بار گرچه دوباره تاريخ برپايی جشنواره به محدوده معمول ۱۲ تا ۲۲ بهمن بازگشته، اما مسئولان جشنواره به دليل نزديکی آن با واقعه عاشورا، به جای مراسم مرسوم آغازين، گونه ای آيين سوگ نمايش را جايگزين کرده اند. از اين رو نکوداشتهای مرسوم ساليانه نيز به جای آنکه در مراسم افتتاح انجام شود، ۱۵ بهمن (۴ فوريه) و با نام «آيين نکوداشت سينمای ايران» برگزار خواهد شد.

نگاه کلی به جشنواره

برنامه نمايش فيلمها از ۱۳ بهمن (دوم فوريه) آغاز می شود و تا ۲۲ بهمن (۱۱ فوريه) ادامه خواهد يافت. بناست گزيده ای از اين آثار، همزمان با جشنواره در شهر شيراز نيز به نمايش درآيد. طبق اعلام مسئولان جشنواره، سه آيين اختتاميه، ۱۹ بهمن (۸ فوريه) برای بخش بين الملل، ۲۲ بهمن (۱۱ فوريه) اختتاميه سينمای ايران و ۲۳ بهمن (۱۲ فوريه) آيينی با عنوان «اختتاميه تجلی اراده ملی» برگزار خواهد شد.

	عليرضا رضاداد، دبير جشنواره

در جشنواره امسال ۲۴۰ فيلم بلند، کوتاه و مستند از ايران و چند کشور جهان به نمايش درمی آيد. از اين تعداد، ۵۱ فيلم بلند سينمای ايران، ۱۱۵ اثر بلند سينمايی خارجی، ۱۹ فيلم کوتاه ايرانی، ۱۵ فيلم کوتاه خارجی، ۱۱ مستند بلند و دو مستند نيمه بلند غيرايرانی، ۱۱ اثر بلند مستند و ۲۳ مستند کوتاه ايرانی به نمايش درخواهد آمد.

از کشورهای شرکت کننده در جشنواره امسال می توان به آمريکا، فرانسه، انگلستان، اسپانيا، نروژ، صربستان، ايتاليا، آلمان، هند، ژاپن، مالزی، برزيل، آرژانتين، ازبکستان، ليتوانی، قطر، مکزيک، مراکش ... اشاره کرد. از اين ميان آمريکا با ۲۲ فيلم، فرانسه با ۱۳ اثر و انگلستان با ۱۰عنوان فيلم بيشترين حضور را در جشنواره دارند.

امسال نيز همچون ساليان گذشته، تهيه کنندگان دولتی سهم و حضور قاطعی در جشنواره دارند. صدا و سيما با ۴ فيلم، مرکز گسترش سينمای مستند و تجربی با ۳ فيلم، بنياد سينمايی فارابی با ۵ فيلم، حوزه هنری با ۴ فيلم و بنياد شهيد با يک فيلم در بخش رقابتی آثار بلند جشنواره حضور دارند.

بخشهای جشنواره

از نوآوريهای جشنواره امسال، نامهای متنوعی است که برای بخشهای مختلف جشنواره در نظر گرفته شده است. از جمله مسابقه سينمای ايران، «سودای سيمرغ» ناميده شده، بخش بين الملل، «جام جهان نما» نام گرفته، سينمای آسيا «جلوه گاه شرق» شده است و بخش مستند با نام «چشم واقعيت» شناخته می شود.

در پی اين نام گذاريهای جديد، باز هم نام ديگری برای آثار مذهبی انتخاب شده و آن، «درجستجوی حقيقت» به جای سينمای معناگرا است. در اين جا توضيح عليرضا رضاداد، دبير جشنواره خالی از لطف نيست: «... برای پيشگيری از برداشت‌های انحرافی از مفهومی که چند سالی است به نام سينمای معناگرا مطرح شده و جای خود را در سينما باز کرده، عنوان 'در جست و جوی حقيقت' را انتخاب کرديم.»

بدين ترتيب بخشهای مختلف رقابتی جشنواره شامل: سودای سيمرغ (مسابقه سينمای ايران)، جام جهان نما (مسابقه آثار بين الملل)، چشم واقعيت (مسابقه فيلمهای مستند)، جلوه گاه شرق (مسابقه سينمای آسيا)، در جستجوی حقيقت (سينمای معناگرا)، مسابقه فيلمهای اول، مسابقه فيلمهای کوتاه ايرانی، مسابقه آثار مستند بلند و نيمه بلند خارجی و مسابقه اقلام تبليغی (عکس، پوستر، تيزر و آنونس) خواهد بود.

ساير بخشهای جشنواره نيز شامل، جشنواره جشنواره ها، خارج از مسابقه، نمايشهای ويژه، فيلمهای مهمان، مروری بر آثار ماريو مونيچلی، داد و ستد کلام و تصوير (اقتباس ادبی)، فيلمسازان نام آور و يکصد سالگی، سينمای پايداری و سينما و هنرهای ديگر خواهد بود.

جوايز جشنواره

در اين دوره، با توجه به تعداد قابل توجه مستندهای بلند، بناست که جايزه اين گروه از مستندهای کوتاه تفکيک شود. همچنين امسال به بهترين اثر بخش بين الملل، تنديس مصطفی عقاد، سازنده فيلم مشهور الرساله، (که در ايران با عنوان 'محمد رسول الله' شناخته شده است) اهدا خواهد شد. مصطفی عقاد سال گذشته در انفجار هتلی در اردن کشته شد.

	امسال به بهترين اثر بخش بين الملل، تنديس مصطفی عقاد، کارگردان فيلم محمد رسول الله اهدا می شود. مصطفی عقاد سال گذشته همراه با دخترش در انفجاری در اردن کشته شد

از جمله موارد تازه ای که در جشنواره امسال آمده است، افزوده شدن دوباره بخش مواد تبليغی ـ عکس، پوستر، تيزر و آنونس ـ به بخش رقابتی جشنواره است. همچنين امسال قرار است بهترين مدير سينما و برترين سازنده سينما نيز جوايزی دريافت کنند.

جايزه ديگری نيز امسال با عنوان «نگاه به سينمای ملی» به اثری که ويژگيهای تعريف شده اين عنوان را داشته باشد، اهدا خواهد شد. هنوز از طرف مسئولان جشنواره، جز ذکر عبارتهای کلی، تعريف دقيقی از اين نام نشده است.

از طرفی امسال با حضور ۱۷ فيلمساز که اولين اثر خود را در جشنواره عرضه کرده اند، شمار کارگردانان تازه وارد بسيار چشمگير است. همين است که در اين دوره، بخشی که به رقابت آثار اول و دوم اختصاص می يافت تغيير يافته و کارزار رقابت، مختص فيلمهای اول شده است. به واقع، پيش از اين نيز حضور دومين اثر فيلمسازان در اين بخش تنها محملی بود برای افزايش رقبا و جذابتر شدن رقابت؛ که امسال با حضور ۱۷ فيلمساز تازه وارد ديگر نيازی به مددجويی از ديگران نيست.

اما جنجالی ترين جايزه امسال که تا کنون بحث و جدلهای فراوانی را دامن زده است، سيمرغ مردمی فيلم برگزيده تماشاگران است. بنا به رسم سالهای گذشته، آراء تماشاگران با مسئوليت و اجرای خانه سينما جمع آوری می شد و در نهايت جايزه ويژه به فيلم برگزيده اهدا می شد.

اما امسال خانه سينما از پذيرفتن اين مسئوليت، به بهانه مشکلات فنی و اجرايی طفره رفت.

	حضور فيلم سنتوری ساخته داريوش مهرجويی در جشنواره به دليل اعمال مميزی بر چند صحنه از فيلم و عدم پذيرش آن از سوی مهرجويی، هنوز مشخص نيست

درنهايت با رايزنی دوباره و توافق خانه سينما و مديريت جشنواره، محمدمهدی دادگو از طرف خانه سينما به عنوان مدير ستاد فيلم برگزيده تماشاگران انتخاب شد.

گزينش آثار کوتاه

اما در اين دوره متوليان جشنواره، ابتکار غريبی در گزينش آثار کوتاه به خرج دادند. برخلاف ساليان گذشته، که هويت بخش کوتاه جشنواره با گزينش مستقل اين آثار حفظ می شد، امسال از ميان ۸۰ اثر راه يافته به جشنواره فيلم کوتاه، ۱۹ اثر برای حضور در رقابت جشنواره فجر انتخاب شد.

گرچه همسويی دو جشنواره دولتی فجر و فيلم کوتاه آشکار است، اما هنگامی که جشنواره ای با اعتبار و اهميت و جايگاه فجر، هويت خود را در گرو رای گزينشگران جشنواره ای مادون خود قرار دهد، آيا استقلال رای خود را زير سؤال نمی برد؟ آيا به واقع اثری از ميان هزاران فيلم کوتاه که در طی يک سال در اين کشور ساخته می شود، يافت نمی شود که يا با سلايق گزينشگران جشنواره فيلم کوتاه همسويی نداشته و يا ناخواسته از نظر آنها مخفی مانده، ولی شايسته حضور در جشنواره فيلم فجر باشد؟

بازار فيلم

دهمين بازار فيلم و برنامه های تلويزيونی از ۱۵ تا ۱۹ بهمن (۴ تا ۸ فوريه)، در حاشيه جشنواره برپا خواهد بود. طبق اعلام مسئولان جشنواره، قرار است ۲۲۰ مهمان از تهيه کنندگان، پخش کنندگان، خريداران و نمايندگان جشنواره های بين المللی از ۴۷ کشور جهان در اين بازار حضور داشته باشند. ۸۰ غرفه در اين بازار در نظر گرفته شده که از اين تعداد، ۵۰ غرفه به شرکتهای خارجی و ۳۰ غرفه به مؤسسات ايرانی اختصاص دارد.