لادن پارسی

صفحه نخست (شناسنامه) کتاب دخترک دريا نوشته هانس کريستين اندرسن - ترجمه و نقاشی از فرح پهلوی

يکی از قصه های او با عنوان پسرک فداکار سالها در کتاب فارسی دوره ابتدايی چاپ می شد و به همين جهت تمام کودکان مدرسه رو ايران او را می شناختند.

اما کمتر کسی می داند فرح پهلوی ملکه سابق ايران نه تنها يکی از داستانهای اندرسن را به فارسی ترجمه کرده، بلکه نقاشی های آن را نيز کشيده است.

زمانی که او برای همسری محمدرضا پهلوی برگزيده شد دانشجوی رشته نقاشی و مجسمه سازی در يکی از دانشگاه های پاريس بود.

پس از ازدواج فرح ديبا با محمدرضا پهلوی، به ويژه از اواسط دهه چهل تا اواسط دهه پنجاه، به دستور او مراکز فرهنگی ای مشابه نمونه های غربی آن در ايران - به خصوص در تهران ايجاد شد.

از مهم ترين مراکز فرهنگی که به دستور ملکه سابق ايران تاسيس شد کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود که با هدف ارتقاء فرهنگی کودکان و نوجوانان شکل گرفت.

کانون پرورش در آن زمان علاوه بر حوزه کودکان، با بها دادن به فرهنگ غير رسمی توانست امکان حضور جمعی از بهترين و سرشناس ترين نويسندگان و شاعران ايران را - ولو به طور مقطعی - در آنجا فراهم کند.

از جمله کتابهايی که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پيش از انقلاب منتشر کرد، کتابی است به نام دخترک دريا نوشته هانس کريستين اندرسن با ترجمه فرح پهلوی.

تاريخ انتشار کتاب مهرماه ۱۳۵۲ است و فرح پهلوی در مقدمه کتاب نوشته است که نقاشی های کتاب را هم خودش کشيده است.

فرح پهلوی در مقدمه نخست نويسنده را معرفی کرده است: "کتابی که در دست داريد از داستانهای اندرسن نويسنده نامدار دانمارکی است. اندرسن قصه های دلکش بسيار برای خوانندگان جوان نوشته است که در همه جهان معروف است و در همه کشورها خواستار و خواننده دارد."

فرح پهلوی سپس در توضيح انجام اين کار، يعنی ترجمه داستان برای کودکان نوشته است: " اين داستان را که مدتی پيش به دست من رسيده و داستانی لطيف و پر معنی است در کنار داستانهای ايرانی برای وليعهد می خواندم. از آنجا که کتاب سودمند و شيرين يکی از مهم ترين وسايل تربيت و سرگرمی شما فرزندان عزيز است و نظر به علاقه فوق العاده ای که به تربيت و خوشدلی شما دارم، در صدد برآمدم که اين قصه را برای شما به فارسی درآورم. تصويرهای آن را هم خود برای شما نقاشی کردم. هم چنين دستور دادم تا داستان را در (بر روی) صفحه هم پرکنند تا استفاده از آن از راه گوش هم ممکن باشد ..."

صفحه ای که داستان در آن خوانده شده، در دسترس نيست. از همين رو معلوم نيست آيا داستان با صدای خود مترجم ضبط شده يا گوينده ديگری داشته است.

نقاش برای پرهيز از نشان دادن اندام برهنه پری دريايی از رنگ سبز که برای دم انتخاب کرده تا بالای سينه های پری دريايی استفاده کرده است. انگار که او لباس يکسره ای برتن دارد. البته در تصويری که پری دريايی را از نيمرخ نشان می دهد، بالاتنه پری دريايی برهنه است.

در ترجمه داستان و نقاشی های آن يکی دو نکته جالب توجه وجود دارد. نخست علاقه وافر مترجم به ترکيب کلمه دل با پسوندهای مختلف است، مانند: دلکش، دلربا، دلربايی، دلفريب و دلنواز.
صفت دلربا هم برای پری دريايی و هم برای شاهزاده به کار می رود. اگر صدای پری دريايی دلفريب است در عوض شاهزاده سيمای دلفريب و نگاهی دلنواز دارد.

در قسمت غرق شدن کشتی شاهزاده مترجم برای توصيف موج بزرگی که کشتی را در هم می شکند از ترکيب کوهه ای از آب استفاده می کند که احتمالا سليقه ويراستار است.

کتاب بيست صفحه و در قطع ۲۲ × ۲۸ است. با نقاشی روی جلد و شناسنامه، جمعا دوازده نقاشی دارد. قيمت کتاب با جلد شميز ۴۰ ريال و با جلد اعلا ۶۵ ريال در پشت کتاب درج شده است.