لادن پارسی

يکصد سال پس از انتشار آثار هانس کريستين اندرسن، داستانها و افسانه های او در ايران ترجمه شد.

فريبا سپهری از اعضاء شورای کتاب کودک تحقيق جامعی درباره انتشار آثار اندرسن از آغاز تاکنون در ايران انجام داده است و بر مبنای تحقيق او، زهره قائينی اين کتابها را از نظر ترجمه بررسی کرده که حاصل اين بررسی موضوع سخنرانی او را در مراسم دويستمين سالروز تولد اندرسن بود.

بنا به نتايج اين دو تحقيق نخستين اثری که از اندرسن به فارسی چاپ شد، سرو چه می گفت نام داشت که مسعود فرزاد آن را به فارسی برگردانده بود و در خرداد ۱۳۱۰ در نشريه افسانه منتشر شد.

افسانه جزوه های کوچکی از داستان های گوناگون بود که حاج محمد رمضانی هفته ای يکبار منتشر می کرد.

پس از آن جوجه اردک زشت با ترجمه علينقی وزيری در سال ۱۳۱۷ و مجموعه ای از داستان های اندرسن در کتاب قوهای وحشی با ترجمه مهری آهی در ۱۳۲۰ منتشر شد.

در ۱۳۲۲ روحی ارباب داستانهايی از اندرسن را ترجمه کرد و در سالهای ۱۳۳۴ و ۱۳۳۶ قصه های اندرسن را در دو جلد منتشر کرد.

فضل الله صبحی مهتدی نيز در مجموعه افسانه های کودکان داستانهايی از اندرسن را آورده بود.

از نيمه دوم دهه ۱۳۳۰ با افزايش شمار کتاب های ترجمه در بازار نشر کتاب کودک، جدا از کتابهای افسانه های ملل که بعضی داستانهای اندرسن را در بر داشت، در ۱۳۳۴ روحی ارباب قصه های اندرسن را ترجمه و منتشر کرد.

در ۱۳۳۵ داستان هزاردستان با ترجمه مسعود حاتم و در ۱۳۳۷ داستانهای دلپذير با ترجمه اردشير نيکپور منتشر شد.

خانم قائينی معتقد است با ورود نيکپور به عرصه ترجمه آثار اندرسن به دليل دوری او از نثر فاخر و پيچيده فارسی و به کار بردن زبانی آشنا و دلنشين، ترجمه اين آثار با استقبال بيشتری از سوی کودکان و نوجوانان روبرو می شود.

به دليل اقبال خوانندگان از داستانهای دلپذير، نيکپور مجموعه کامل قصه های اندرسن را ترجمه کرد و انتشارات اميرکبير در گروه کتابهای طلايی با عنوانهای باغ بهشت، دختر شاه باتلاق ها، آشيانه قوها، گنج زيبا، دوشيزه يخ ها، فانوس فرسوده، گنجشک ها و گل سرخ ها از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۳ آنها را منتشر کرد.

به گفته توران ميرهادی، رئيس شورای کتاب کودک در مجموعه اميرکبير، جمعا ۱۱۱ قصه اندرسن ترجمه و چاپ شد که هنوز بالاترين رقم چاپ داستانهای اندرسن در ايران است.

با ورود امکانات چاپ رنگی در دهه چهل به ايران، تک داستانهايی از اندرسن با تصويرهای بزرگ و با کيفيت نازل ترجمه منتشر شد. انتشارات دادجو و پديده از جمله ناشرانی بودند که داستانهای اندرسن را در قالب کتاب های تصويری مقوايی به چاپ می رساندند.

در دهه چهل مجموعا ۲۵ عنوان کتاب از مجموعه داستانهای اندرسن در ايران منتشر شد و در دهه پنجاه، ۱۶ عنوان که دو عنوان آن مربوط بعد از انقلاب بود، منتشر شد.

پس از انقلاب، پس از وقفه ای چند ساله در ۱۳۶۴ داستان امپراطور و بلبل از اندرسن منتشر شد. در دهه ۶۰ مجموعا ۳ عنوان از داستان های اندرسن چاپ شد و در دهه هفتاد جمعا ۳۹ عنوان از داستان ها و مجموعه قصه های اندرسن در ايران ترجمه و چاپ شد.

و از ۱۳۸۰ تاکنون ۱۹ داستان و مجموعه داستان از اندرسن در ايران منتشر شده است.

بنا به تحقيق خانم سپهری از ۱۳۱۰ تاکنون مجموعا ۱۶۳ کتاب از قصه ها و داستانهای اندرسن در ايران منتشر شده است که يک عنوان آن نمايشنامه، هفت عنوان از اين کتابها برای نابينايان و به خط بريل و يک عنوان آن به زبان آذربايجانی بوده است.

در ميان مترجمهای آثار اندرسن به زبان فارسی در پيش از انقلاب به نامهای آشنايی چون مهری آهی، پروين دولت آبادی، صبحی مهتدی، نازی عظيما، مسعود فرزاد، محمد قاضی، فريدون کار، رضا کامشاد، اردشير نيک پور، علينقی وزيری و عباس يمينی شريف و فرح پهلوی برمی خوريم.

بر مبنای تحقيق خانم سپهری دو چاپ از داستان پری دريايی با عنوان دخترک دريا با ترجمه و نقاشی فرح پهلوی توسط بنگاه ترجمه و نشر کتاب و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در اوايل دهه پنجاه منتشر شده است.