ابوالحسن نجوا کارشناس موسيقی

محمد حسين کيانی پيرترين شاهنامه خوان ايرانی که در جشنواره رزم رستم و سهراب را خواند و اجرا کرد. عکسها از محسن سيدی

ويژگی اين کتيبه که از سوی جمشيد حقيقت شناس طراحی شده در آن است که نام تمامی ۳۶ استاد موسيقی نواحی ايران که در جشنواره مورد تقدير قرارگرفتند به شکل برجسته روی آن حک شده و اين کار برای نخستين بار است که در جشنواره های هنری ايران رخ می دهد.

در اين جشنواره که دبيری آن با محمدرضا درويشی، موسيقی پژوه ايرانی بود. در ابتدای مراسم آقای درويشی به نمايندگی از سوی هيئت داوران بيانيه اين هيئت را خواند که در بخشهای از آن بر "ثبات در تفکر مديريتی جشنواره، ايجاد دبيرخانه دائمی، ارتباط مدام با موسيقيدانان نواحی، برگزاری جشنواره های منطقه ای و تکميلی، تشکيل آرشيو جامع با محتوای آثار صوتی، تصويری و مکتوب،‌‏عدم توقعات حاشيه ای همچون بهره برداری های سياسی و ژورناليستی از حقيقت در جريان موسيقی که ذاتا اموری غير سياسی اند و تامين امکانات مادی و معنوی موسيقی دانان نواحی" تاکيد شده بود.

اين بيانيه همچنين ذات و محتوای موسيقی نواحی ايران را آيين مداری دانسته و بر بسترسازی برای ايجاد زمينه های پژوهشی و به دنبال آن طبقه بندی و دريافت مضامين انواع موسيقی، کشف و حمايت از استعدادها، تبادلات داخلی و خارجی در حوزه اشاعه معرفت مستتر در موسيقی نواحی و... ديگر اهداف برپايی جشنواره ی موسيقی نواحی ايران تاکيد کرد.

۳۶ استاد موسيقی نواحی در صحنه حاضر شدند و به اجرای برنامه پرداختند تا تابلويی زنده از موسيقی نواحی ايران، برای نخستين بار شکل بگيرد.

گروههای موسيقی ششمين جشنواره موسيقی نواحی ايران در دو بخش جنبی و مسابقه، در روزهای ۲۳ تا ۲۷ دی در دو تالار عماد و تالار شهر به اجرای برنامه پرداختند.

برخلاف ساير جشنواره ها که بخش مسابقه آن همه گاه از استقبال افزونتری نسبت به بخشهای جنبی برخوردار است، در اين جشنواره، اين بخش جنبی بود که با استقبال فراوان شهروندان کرمانی و نيز نخبگان هنری و حتی پژوهشگران موسيقی فولکلوريک از ايران و جهان روبرو شد. دليل اين توجه هم به حضور برخی از چهره های صاحب نام و منحصر به فرد موسيقی نواحی باز می گردد که ديدار زنده اجراهای آنها به جز در اين گونه جشنواره ها تقريبا غير ممکن است.

بر همين اساس پژوهشگرانی چون برونيکا دبل دی از بريتانيا، جان اوکان و رابرت استيفن بلوم از آمريکا و ژان دورينگ از فرانسه و نيلوفر مينا ( پژوهشگر ايرانی مقيم آمريکا ) پای ثابت تماشای اين اجراها بودند.

اين پژوهشگران به همراه چند تن از پژوهشگران کشورهای لبنان، ترکيه و تاجيکستان برای نخستين بار در جشنواره موسيقی نواحی حاضر و برخی از آنها به اجرای برنامه پرداختند و برخی ديگر نيز در ميزگردهای تخصصی با حضور پژوهشگران ايرانی ديدگاههای خود درباره موسيقی نواحی ايران را ارائه کردند.

غلام مارگيری، پيشکسوت موسيقی آيينی از ميناب در حال اجرای بخش کوتاهی از مراسم زار و جن گيری در جشنواره

در ميان ۳۶ هنرمند موسيقی نواحی که به اجرای برنامه پرداختند اجرای ولی رحيمی کمانچه نواز ۷۵ ساله خراسانی که بسياری شيوه نوازندگی وی را به کمانچه نوازان دوره قاجار شبيه می دانند، قسمت خانی خواننده اهل گيلان، غلام مارگيری که با اجرای مراسم زار به اتفاق فرزندش، شوری در ميان تماشاگران انداخت، علی محمد بلوچ، غلام قادر رحمانی (نوازنده قيچک و خواننده، هردو از سيستان و بلوچستان)، محمد حسين کيانی، پيرترين شاهنامه خوان ايران از استان فارس و خله درزی از کردستان چشمگيرتر از بقيه بود.

تغيير کيفيت اجراها در بخش مسابقه و بخش جنبی محسوس بود. به تعبير دقيقتر اصالت نغمات و تکنيکهای اجرايی سازها در نوازندگی چهره های پيش کسوت موسيقی نواحی بيشتر به چشم می آمد، در حالی که در اجراهای نوازندگان جوان تاثير پذيری آنها از تکنيکهای نوازندگان و خوانندگان موسيقی سنتی و حتی پاپ به عيان حس می شد.

اين التقاط و آميختگی موسيقی نواحی با گونه های ديگر موسيقی، همان دغدغه ای است که دست اندرکاران جشنواره و بسياری از پژوهشگران موسيقی نواحی با آن روبرو هستند. آنها معتقدند که در صورت استمرار چنين وضعيتی تا ده تا پانزده سال ديگر که راويان و خنياگران پيشکسوت موسيقی نواحی از دنيا بروند، در عمل ديگر اجراهای زنده و بکر و دست نخورده و غير التقاطی موسيقی نواحی را شاهد نخواهيم بود.

ورونيکا دبل دی ، پژوهشگر موسيق نواحی افغانستان از بريتانيا

معرفی گلدی محمد گلدی نژاد نوازنده و خوانند ه ۱۲ ساله موسيقی ترکمن به عنوان پديده جشنواره و نيز اجرای يک گروه موسيقی آيينی از کرمان و خداحافظی محمدرضا اسحاقی از اجرای برنامه در جشنواره موسيقی نواحی، از جمله اتفاقات جالب توجه اين جشنواره به شمار می رفت.

گلدی نژاد که چند سالی است در موسيقی ترکمن مطرح شده است در چنين سن پايينی توانست مقام بخشی گری را به دست بياورد. از سوی ديگر و پس از برگزاری ۵ دوره جشنواره در کرمان و با توجه به اينکه در دوره های گذشته گفته می شد که کرمان از موسيقی نواحی قابل اعتنايی برخوردار نيست، حضور يک گروه موسيقی نواحی به سرپرستی يوسف سليمی و نيز اجرای خوب و قابل اعننای آنها سبب شد که بسيار به اين باور برسند که در صورت جستجوی دقيقتر می توان به حضور افراد و گروهها ی موسيقی نواحی در ديگر نقاط ناشناخته نيز اميدوار بود.

حضور کيهان کلهر(نوازنده کمانچه و آهنگساز)‌، ‌عبدالحسين مختاباد (‌خواننده و آهنگساز) و حميدرضا نوربخش (‌خواننده موسيقی سنتی) از جمله اتفاقات جشنواره بود که در جشنواره های پيشين رخ نداده بود و نشان می داد که موسيقس دانان ايرانی نيز برای استفاده از ملودی های بکر ايرانی به حضور و ديدن اجراهای نوازندگان موسيقی نواحی نياز دارند.