داريوش محمدپور

تصوير برگه آگهی کنسرت آواهای آسيای ميانه

اين برنامه را بخش "برنامه‌ ابتکاری موسيقی آقاخان در آسيای ميانه" (AKMICA) مؤسسه فرهنگی آقاخان تدارک ديده بود.

در شب نخست اجرای اين برنامه که در کالسيوم لندن برگزار شد، کريم آقاخان،‌ رئيس "شبکه‌ توسعه‌ آقاخان" و رهبر اسماعيليان جهان و برادرش امين آقاخان، رئيس "مؤسسه‌ فرهنگی آقاخان" نيز حضور داشتند.

دومين برنامه در محل "تئاتر بريتن"، در کالج سلطنتی موسيقی لندن در يکشنبه سوم اکتبر برگزار شد.

تکيه و تمرکز اين برنامه‌ها بر معرفی ميراث غنی موسيقايی کشورهای آسيای ميانه و به ويژه موسيقی محلی است که جلوه و تنوع ميراث سنتی و بومی کشورهای آسيای ميانه در موسيقی را به خوبی منعکس می ‌کرد.

در مجموعه هفت برنامه‌ای که اجرا شد، گروه‌هايی کوچک به اجرای نغمه‌ها و ترانه‌هايی پرداختند که شامل برنامه‌های تکنوازی و همنوازی با آواز بود. در اجرای تئاتر بريتن، برنامه‌ها به شرح و ترتيب زير اجرا شدند.

آکادمی شش مقام: موسيقی کلاسيک ازبکان و تاجيکان

اين گروه دو خواننده‌ مرد، دو خواننده‌ زن و نوازندگان سازهای تنبور،‌ دوتار،‌ دايره و ساتو اشعاری از حافظ و قطعاتی محلی و مردمی اجرا کردند.

اشعار اين قسمت از برنامه همگی به زبان فارسی بود که با لهجه های رايج در تاجيکستان و ازبکستان برای ديگر شنوندگان فارسی زبان به راحتی قابل تشخيص بودند.

آخرين قسمت اين برنامه، رقصی ملايم بود که به سبک تاجيکی توسط ماه‌ نساء مجيدوا اجرا شد.

موسيقی افغانستان

همايون سخی نوازنده رباب از افغانستان

در اين بخش، گروه چهار نفره نوازندگان افغان، برنامه‌ خود را در دو قسمت اجرا نمودند. ابتدا همايون سخی، نوازنده‌ جوان رباب به همراه محمد ولی نبی گل نوازنده‌ طبلا،‌ يک قطعه‌ دونوازی طولانی رباب را اجرا کردند که بيش از هر چيزی بداهه‌نوازی رباب بود.

در قسمت دوم برنامه، غلام بهاءالدين هم با تنبور و رحيم طخاری با دوتار و قيچک به گروه پيوستند و طخاری قطعاتی محلی و اشعاری عاشقانه و طربناک را زمزمه کرد.

ترانه، موسيقی و رقص بدخشان

صاحبه دولتشاهوا خواننده و رقصنده بدخشانی - عکس از مهدی جامی

بخش مناجات‌گونه اين برنامه، به سبک موسيقی فلک اجرا شد که مخصوص مردم کوهستانی تاجيک است و نمونه‌ برجسته آن در تاجيکستان دولتمند خال است.

گروه عالم قاسم‌اف: موسيقی آذربايجان

عالم قاسم اف خواننده آذربايجانی - عکس از مهدی جامی

سبک نواختن تار و کمانچه آذربايجانی که کمی شبيه به تار و کمانچه ايرانی اند، با نحوه‌ نواختن آن در موسیقی سنتی ايران تفاوت بسيار دارد و آوای کمانچه‌ آذری حزن خاصی دارد که به ناله عاشقی دل‌شکسته شبيه‌ است.

خوانندگان گروه، عالم قاسم‌اف و دخترش فرغانه قاسم‌اوا بودند. فرغانه تنها خواننده زنی بود که سراپا پوشيده بود.

تنگير- تو: موسيقی کوهستانی قرقيزستان

نوازندگان قرقيزی - عکس از مهدی جامی

در بخشی از برنامه، ريسبک جمعه بايف،‌ به نقالی روايتی حماسی موسوم به ماناس به زبان قرقيز پرداخت که بخشی از سنت محلی ساز و آواز قرقيزان است.

از بخش‌های درخور توجه و مهم اين قسمت،‌ آواز قوی و پر طنين کنجه کول توباتوا بود که رونقی خاص به اين قسمت از برنامه بخشيد.

بانوان برجسته‌ بارديک: موسيقی زنان قزاقستان، قرقيزستان و قره قالپاقستان

در اين برنامه‌ چهار بانوی خواننده که خود ساز می‌نواختند به اجرای قطعاتی از موسيقی محلی پرداختند.

نوازنده و خواننده‌ نخست اولجان بای‌بوسينوا به همراه دومبره برنامه‌ خود را اجرا کرد و سپس، زياده شريپوا و اينجه‌گل صبوروا با قيچک و کموز برنامه‌ی خود را اجرا کردند.

آخرين بانوی جمع، کنجه کول توباتوا بود که به همراه دوتار آوازی بی‌بديل و قدرتمند را اجرا کرد. توباتوا، که عضوی از گروه قرقيزستان بود، صدايی گيرا و قوی دارد که پهلو به پهلوی صدای خوانندگانی قدر اپرا می‌زند.

شايد در ميان ساير بانوان خواننده، تأثيرگذارترين فرد او بود که با صدای پرطنينش توجه جمع را به خود جلب کرده بود.

گروه اويغوری صنم: موسيقی جشنهای اويغوری

نازوگوم ايوپوا رقصنده و خواننده اويغور از ازبکستان از گروه صنم - عکس از مهدی جامی

اين گروه که سازهای تنبور، دوتار و دف داشتند به همراه دو بانوی خواننده، نوازنده و رقاص برنامه‌ خود را اجرا کردند.

نازوگوم ايوبوا که آواز نيز می‌خواند، با رقص زيبای خود شور و حالی ديگر به برنامه موسيقی اجرا شده‌ گروه صنم اويغور داد.

موسيقی متنوع و لباسهايی رنگارنگ

اين برنامه،‌ برای بينندگان و شنوندگانی که آسيای ميانه و ميراث سنتی و فرهنگی آن را نديده و نمی‌شناسند، فرصتی مغتنم بود برای آشنايی با فرهنگهای همسايه ايران که دسترسی به آنها چندان آسان نيست.

جدای برنامه‌ موسيقی، اجرا کنندگان هر گروه لباس سنتی و محلی خاص خود را به تن کرده بودند که يکی از جنبه‌های درخور توجه و پرجلوه‌ اين برنامه بود.

اين نوع موسيقی معمولاً مورد توجه سياستگذاران فرهنگی دولتها واقع نمی‌شود و اگر حمايت لازم از آن‌ها صورت نگيرد چه بسا با رشد شهرنشينی، اين سنت‌های مردمی و نغمه‌های محلی به فراموشی سپرده شوند.

اين اقدام مؤسسه‌ فرهنگی آقاخان، گامی آغازين اما مهم برای احيا و حفظ اين سنت‌های محلی و معرفی ميراث‌های موسيقايی بومی به غربيان است.