قانون‌شکنی بوکر؛ برای ستایش از دو نویسنده زن

جایزه ادبی معتبر بوکر، شامگاه دوشنبه ۱۴ اکتبر در لندن، با تصمیم خلاف معمول داوران، به طور مشترک به دو زن اهدا شد: مارگارت آتوود، نویسنده کانادایی و برناردین اواریستو، نویسنده بریتانیایی-نیجریه‌ای. بوکر جایزه‌ای است که به بهترین آثار داستانی انگلیسی‌زبان سال اهدا می‌شود.

دومین بوکر برای آتوود

"خیلی شگفت‌زده‌ام، فکر می‌کردم که خیلی پیر شده‌ام."این جملات مارگارت اتوود هنگام دریافت دومین جایزه بوکرش است که علامتی از یک جنبش محیط زیستی (Extinction Rebellion) را نیز به سینه خود زده بود. او همچنین اضافه کرد که نیازمند این همه توجه نیست.

مارگارت آتوود، نویسنده و شاعر ۷۹ ساله با رمان "وصیت‌ها" برنده جایزه بوکر شده که از سوی برخی از منتقدان، اثری "پرتنش و هول‌آور" توصیف شده است. همچنین یکی از داوران بوکر، این رمان را "زیبا و وحشی" توصیف کرده که "با یقین و قدرت" پیام خود را منتقل می‌کند: "ما زبان او، قدرت شیوه روایت او را دوست داریم. ما بلندپروازی [او] را دوست داریم."

رمان "وصیت‌ها" ادامه رمان معروف "سرگذشت ندیمه" است. "سرگذشت ندیمه" در سال ۲۰۱۷، در بحبوحه جنبش "من هم" (#MeToo) که در آن زنان شروع به علنی کردن موارد تعرض جنسی کردند، به مانیفستی برای زنان تبدیل شد.

پس از آن که بر اساس رمان "سرگذشت ندیمه" سریالی تلویزیونی ساخته شد، فروش آن بار دیگر افزایش یافت، به گونه‌ای که فروش نسخه انگلیسی‌زبان آن در سراسر جهان به هشت میلیون رسید. فروش این کتاب موجب شده که ناشر کتاب "وصیت‌ها" نیز فروش خوبی را برای این رمان جدید آتوود پیش‌بینی کند.

مارگارت آتوود که بارها از او به عنوان نامزد جایزه نوبل ادبیات نام می‌برند، نوزده سال پیش هم، در سال ۲۰۰۰ برای رمان تاریخی "آدمکش کور" جایزه بوکر را به دست آورده است.

او با جایزه امسال، چهارمین نویسنده‌ای است که توانسته دو بار بوکر را به دست بیاورد. همچنین او سومین نویسنده کانادایی است که چنین جایزه‌ای را به دست آورده است.

اولین بار آتوود در سال ‌۱۹۸۶ با همان رمان "سرگذشت ندیمه" بود که به فهرست نامزدهای نهایی این جایزه راه یافت.

این نویسنده سه بار دیگر نیز در سال‌های ۱۹۸۹، ۱۹۹۶ و ۲۰۰۳ یکی از نامزدهای نهایی من بوکر شد و به یک قدمی دریافت این جایزه رسید.

مارگارت آتوود نامی آشنا برای فارسی‌زبانان است و برخی از آثار او از جمله "سرگذشت ندیمه" در ایران ترجمه و منتشر شده است.

اولین بوکر برای یک نویسنده زن سیاه‌پوست

"من اولین زن نویسنده سیاه‌پوستی هستم که این جایزه را دریافت می‌کند."

برناردین اواریستو ۶۰ ساله که در لندن به دنیا آمده، علاوه بر این جمله، گفت که "باورنکردنی" است که این جایزه را با "اسطوره‌ای" چون مارگارت اتوود شریک شده است.

خانم اواریستو با رمان "دختر، زن، دیگر" در رقابت‌های جایزه بوکر امسال شرکت داشت که هشتمین کتاب این نویسنده است، اما برخلاف آتوود، پیشتر هرگز نامزد نهایی این جایزه نشده بود.

رمان "دختر، زن، دیگر" داستان زندگی یک خانواده سیاه‌پوست در بریتانیاست و ۱۲ شخصیت دارد که بیشتر آنان زنان سیاه‌پوست طبقات مختلف جامعه و نسل‌های مختلف هستند.

فصل‌های کتاب بر اساس این شخصیت‌ها شکل گرفته و پس‌زمینه این رمان یک پرسش همیشگی درباره رنگ و نژاد، در ارتباط با فرهنگ و جنسیت.

از جزایر کارائیب تا نیجریه، قهرمانان زن سیاه‌پوست رمان "دختر، زن، دیگر"، همه در لندن یکدیگر را پیدا می‌کنند، برخی خویشاوند هم هستند، برخی دوست و برخی هم فقط یک آشنایی محترمانه بین آنهاست.

هیأت داوران بوکر شیوه‌ای را ستایش کرده که برناردین اواریستو از آن برای سخن گفتن این شخصیت‌ها به کار گرفته که به قول داوران بوکر "معمولا نمی‌توانند خود را بیان کنند."

در واقع بوکر با اهدای جایزه به "دختر، زن، دیگر"، نمایان‌سازی آدم‌های نامرئی جامعه را ستایش کرده است.

اواریستو در کتاب‌های قبلی خود نیز به اقلیت آفریقایی‌تبار بریتانیا پرداخته است. او در روایت، به شیوه‌ای شاعرانه، زمان‌ها را در هم می‌آمیزد و اغلب مرزی میان زمان حال و گذشته نیست.

یک شرایط ویژه برای بوکر

این سومین بار پس از سال‌های ۱۹۷۴ و ۱۹۹۲ است که جایزه بوکر به دو نویسنده اهدا می‌شود.

در سال‌ ۱۹۹۳ قوانین این جایزه تا حدودی تغییر کرد تا از اهدای جایزه به طور مشترک جلوگیری شود، اما به گفته پیتر فلورانس، رئیس هیأت داوران بوکر، امسال "شرایط، انتخاب دو کتاب را اقتضا می‌کرد".

به غیر از این دو نویسنده، سلمان رشدی با "کیشوت"، چیگوزی اوبیوما با "ارکستر اقلیت‌ها"، الیک شافاک (شفق) با "۱۰ دقیقه و ۳۸ ثانیه در این دنیای عجیب"و لوسی المن با "اردک‌ها، نیوبریپورت"، دیگر نامزدهای دریافت این جایزه بودند.

این شش کتاب، ابتدا از میان ۱۵۱ اثر و سپس از میان ۱۳ عنوانی که به مرحله نیمه نهایی راه یافته بودند، برگزیده شدند.

بیشتر بخوانید:

جایزه بوکر به ارزش نقدی ۵۰ هزار پوند، یکی از معتبرترین جوایز ادبی دنیاست که هر سال به بهترین رمان جدید انگلیسی‌زبان اعطا می‌شود. امسال این مبلغ باید بین دو نویسنده تقسیم شود. مارگارت آتوود گفته که آن را به یک خیریه می‌دهد و برناردین اواریستو هم گفته که با ۲۵ هزار پوند سهمش، بدهی‌هایش را می‌پردازد.

این جایزه که در سال ۱۹۶۹ تاسیس شد، تا سال ۲۰۱۴ تنها به نویسندگان کشورهای مشترک‌المنافع، انگلیسی‌ها و ایرلندی‌ها تعلق می‌گرفت، اما از سال ۲۰۱۴ تمام آثار نوشته‌شده به زبان انگلیسی حق شرکت در آن را پیدا کرده‌اند.

سال گذشته، آنا برنز، نویسنده ایرلندی برنده جایزه بوکر شد. در کنار این جایزه، جایزه بوکر بین‌المللی با داوران جداگانه نیز برگزار می‌شود که آخرین برگزیده آن، جوخه الحارثی، نویسنده عمانی با کتاب "اجرام آسمانی" بود که اولین نویسنده عرب برنده این جایزه نام گرفت.

در ژانویه گذشته، شرکت بریتانیایی "من گروپ" از تأمین مالی این جایزه کناره‌گیری کرد.