چرا دانمارک جزایر ویرجین را به آمریکا فروخت اما گرینلند را نه؟

دونالد ترامپ می‌خواهد ایالات متحده مالک گرینلند باشد و اعلام کرده است که علیه هشت کشور اروپایی که مخالف خواسته او هستند و در روزهای اخیر نیروهایی به این جزیره قطبی اعزام کردند، تعرفه جدیدی وضع می‌کند.

رئیس‌جمهور آمریکا اصرار دارد که کشورش به دلایل مربوط به «امنیت ملی» به گرینلند نیاز دارد و حتی احتمال تصرف آن با زور را نیز منتفی ندانسته است.

این نخستین بار نیست که آمریکا در پی الحاق قلمرویی متعلق به دانمارک، به خاک خود است.

بیش از صد سال پیش، دور از سرمای قطبی گرینلند و در گرمای کارائیب، موضوع انتقال مالکیت چند جزیره کوچک از دانمارک به مالکیت ایالات متحده مطرح شد.

در آن زمان نیز واشنگتن دلایل راهبردی و دفاعی خود را مطرح می‌کرد. اما در آن مقطع، برخلاف امروز، دانمارکی‌ها موافق بودند و معامله خرید و فروش نهایی شد.

مسئله گرینلند نیز در بخشی از این توافق مطرح شده بود، زیرا در قراردادی که دو دولت امضا کردند، واشنگتن متعهد شد کنترل دانمارک بر گرینلند را محترم بشمارد.

این گزارش، روایت چگونگی تبدیل شدن جزایر «هند غربی دانمارک» به «جزایر ویرجین ایالات متحده» است، و این‌که چگونه یک قدرت رو به زوال اروپایی بخشی از سرزمین‌های فرامرزی خود را به قدرت نوظهور آن زمان واگذار کرد.

جزایر ویرجین ایالات متحده کجاست؟

جزایر ویرجین ایالات متحده مجموعه‌ای کوچک از جزایر تحت حاکمیت آمریکا در دریای کارائیب، در شرق پورتوریکو، است.

جزایر اصلی عبارت‌اند از سنت جان، سنت توماس و سنت کروا، اما حدود پنجاه جزیره کوچک و بزرگ دیگر نیز در این حوزه واقع شده است.

این جزایر با جمعیتی حدود ۸۳ هزار نفر، قلمرو غیر الحاقی ایالات متحده به شمار می‌روند.

بومیان این جزایر شهروند آمریکا هستند، اما در انتخابات ریاست‌جمهوری حق رای ندارند.

این جزایر که در دهانه شرقی دریای کارائیب رو به اقیانوس اطلس واقع شده‌اند، به شدت در معرض طوفان‌های سهمگین قرار دارند و با صخره‌های مرجانی احاطه شده‌اند.

اقتصاد آن‌ها بر گردشگری استوار است و سه‌چهارم جمعیت این منطقه تبار آفریقایی دارند.

چرا جزایر ویرجین ایالات متحده، زمانی تحت مالکیت دانمارک بود؟

این جزایر قرن‌ها با نام «هند غربی دانمارک» شناخته می‌شدند.

در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی، اسپانیایی‌ها، انگلیسی‌ها، فرانسوی‌ها و هلندی‌ها به صورت دوره‌ای بر سر کنترل این جزایر که اغلب پناهگاه دزدان دریایی کارائیب بود با هم رقابت داشتند.

در سال ۱۶۸۴ دانمارک کنترل سنت جان را به دست گرفت و حاکمیت خود را بر این جزیره اعلام کرد. اندکی پیش‌تر نیز همین کار را با سنت توماس کرده بود.

دانمارکی‌ها پس از آن، با بهره‌کشی از برده‌هایی که بازرگانان اروپایی از آفریقا می‌آوردند، شروع به احداث مزارع بزرگ نیشکر در این جزایر کردند.

تجارت شکر همان عاملی بود که طی قرن‌ها، پیوند میان این جزایر و مهاجران دانمارکی بهره‌مند از ثروت آن را با سرزمین اصلی دانمارک حفظ کرد.

یادگار آن دوران هنوز در نام برخی شهرها دیده می‌شود؛ مانند کریستیانستد و فردریکستد که به افتخار پادشاهان دانمارکی آن زمان نام‌گذاری شدند.

چرا آمریکا به دنبال کسب مالکیت جزایر ویرجین بود؟

در نیمه دوم قرن نوزدهم، اوضاع شروع به تغییر کرد.

قدرت دانمارک رو به افول بود و ایالات متحده پس از پایان جنگ داخلی (۱۸۶۱–۱۸۶۵) به این باور رسیده بود که باید سلطه خود را بر قاره آمریکا تثبیت کند و به نفوذ قدرت‌های قدیمی اروپایی پایان دهد.

رهبران سیاسی واشنگتن، در چارچوب «دکترین مونرو» که در دهه ۱۸۲۰ مطرح شده بود، بر گسترش قلمرو و تقویت نیروی دریایی کشورشان تمرکز کردند.

هانس کریستیان برگ، تاریخ‌نگار دانمارکی، در مقاله‌ای نوشته است: «پس از جنگ داخلی، زمان بررسی شرایط راهبردی در کارائیب فرارسیده بود و دبلیو. اچ. سیوارد، وزیر خارجه ایالات متحده، هم بر الحاق مکزیک تمرکز داشت و هم بر امکان گسترش نفوذ آمریکا در حوزه کارائیب.»

برای استراتژیست‌های آمریکایی، بندر جزیره سنت توماس اهمیت ویژه‌ای داشت. این بندر امروز محل پهلوگیری کشتی‌های تفریحی بزرگ مملو از گردشگر است، اما به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و حصار طبیعی‌اش، پایگاهی ایده‌آل برای تسلط بر کارائیب به حساب می‌آمد.

در دانمارک، با سقوط قیمت شکر، این جزایر رفته‌رفته به عنوان باری اقتصادی بر دوش دولت تلقی می‌شد و این مسئله با شورش‌های مداوم بردگان سیاه‌پوستی که در مزارع کار می‌کردند، بیش از پیش تقویت می‌شد.

به گفته هانس کریستیان برگ «برای دانمارکی‌ها مسئله عمدتا اقتصادی بود».

به این ترتیب، دو دولت مذاکراتی را برای فروش احتمالی جزایر آغاز کردند و در سال ۱۸۶۷ قرارداد اولیه‌ای امضا شد که بر اساس آن ایالات متحده در برابر پرداخت معادل ۷/۵ میلیون دلار طلا، مالک جزایر می‌شد.

اما نخستین تلاش برای انجام این معامله به نتیجه نرسید.

در سال ۱۸۶۸، واشنگتن خرید قلمرو دیگری در قطب شمال، یعنی آلاسکا، را نهایی کرد؛ سرزمینی که از روسیه تزاری به بهای حدود هفت میلیون دلار خریداری شد و ابتکار ویلیام سیوارد در این معامله با انتقاد و حتی تمسخر کسانی در آمریکا روبه‌رو شد که آلاسکا را صرفا تکه‌ای زمین یخ‌زده و بی‌ارزش از نظر اقتصادی و راهبردی می‌دانستند.

حاشیه‌ها پیرامون خرید آلاسکا باعث شد که کنگره آمریکا در نهایت معاهده خرید جزایر «هند غربی دانمارک» را تصویب نکند.

جنگ جهانی اول و خرید جزایر ویرجین ایالات متحده

جنگ جهانی اول (۱۹۱۴–۱۹۱۸) سرانجام سرنوشت این جزایر را به نفع آمریکا رقم زد.

اروپا در جنگی طولانی و فرسایشی درگیر شده بود و متفقین امیدوار بودند آمریکا در کنار آن‌ها وارد جنگ شود تا بتوانند آلمان و متحدانش را شکست دهند.

وودرو ویلسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نتوانسته بود کنگره و افکار عمومی کشورش را برای ورود به این جنگ متقاعد کند، اما خشم ناشی از حملات زیردریایی‌های آلمانی به کشتی‌های تجاری و حتی مسافربری آمریکایی، ورق را برگرداند.

آسترید اندرسن از موسسه مطالعات بین‌المللی دانمارک به بی‌بی‌سی موندو گفت: «دانمارک در جنگ بی‌طرف بود و نگرانی واشنگتن این بود که آلمان بتواند به دانمارک حمله کند و در نتیجه کنترل جزایر و بندر سنت توماس را به دست بگیرد.»

اگر این جزایر به دست آلمانی‌ها می‌افتاد، می‌توانست به کمینگاه ایده‌آلی برای زیردریایی‌ها تبدیل شود تا از آنجا به کشتی‌ها یا حتی خاک آمریکا حمله کنند؛ وضعیتی که بدترین کابوس برای استراتژیست‌های واشنگتن بود.

با اخراج اسپانیا از کوبا و پورتوریکو در جنگ ۱۸۹۸، این جزایر از معدود بقایای حضور اروپایی‌ها در کارائیب به حساب می‌آمد و ساخت کانال پاناما در ۱۹۱۴ علاقه آمریکا به منطقه و امنیت مسیرهای دریایی‌اش را بیش از پیش افزایش داد.

در چنین شرایطی، واشنگتن و کپنهاگ مذاکراتی را آغاز کردند که به گفته اندرسن، موضع آمریکا در آن‌ها شباهت‌هایی با رویکرد امروز دونالد ترامپ در قبال گرینلند داشت.

آقای اندرسون می‌گوید: «شباهت‌هایی با آنچه اکنون می‌شنویم وجود داشت، زیرا آمریکا عملا می‌گفت: یا می‌فروشید یا اشغال می‌کنیم.»

سرانجام، در اوت ۱۹۱۶، دو کشور بر سر فروش این جزایر به ایالات متحده در قبال ۲۵ میلیون دلار طلا توافق کردند؛ مبلغی که طبق برآورد خبرگزاری بلومبرگ، معادل حدود ۶۳۰ میلیون دلار امروزی است.

به‌عنوان بخشی از این توافق، آمریکا متعهد شد که با «گسترش منافع سیاسی و اقتصادی دانمارک بر سرتاسر گرینلند» مخالفت نکند؛ موضوعی که شاید دولت دونالد ترامپ تمایلی به یادآوری آن نداشته باشد.

این بار، توافق امضا شده در هر دو کشور به تصویب رسید و دانمارکی‌ها در یک همه‌پرسی با اکثریت آرا رای به فروش جزایر دادند.

به باور آقای اندرسن «در واقع اکثریت دانمارکی‌ها آن جزایر را بخشی از دانمارک نمی‌دانستند.»

این تاریخ‌نگار یادآوری می‌کند که نه در آن معامله و نه در تلاش پیشین، به جمعیت بومی جزایر حق اظهار نظر داده نشد.

سرانجام در ۳۱ مارس ۱۹۱۷، طی مراسمی رسمی، پرچم ایالات متحده برای نخستین بار بر فراز ساختمان‌های دولتی این جزایر برافراشته شد.

در همان مراسم، گارد احترام دانمارک پرچم این کشور را برای آخرین بار پایین کشید و آن را برای همیشه با خود برد.

احتمالا این همان صحنه‌ای است که دونالد ترامپ، بیش از صد سال بعد، رویای تکرار آن را در گرینلند در سر می‌پروراند.

اما مشکل این‌جاست که این بار دانمارک قصد فروش ندارد.