نقل‌و‌انتقالات مدعیان قهرمانی فوتبال ایران؛ دورهمی با قراردادهای نجومی

با شروع فصل تابستان گرچه از گرمای مسابقات باشگاهی خبری نیست و بازیکنان راهی تعطیلات می‌شوند، اما تب‌وتاب فوتبالی نقل و انتقالات تابستانی ادامه دارد.

در فوتبال ایران بازیکنان شناخته‌شده‌ای که از مرز ۳۰ سالگی عبور کرده‌اند در تیم‌هایی مشخص با افزایش چشمگیر دستمزدها جابجا می‌شوند. به باور بسیاری کارشناسان فوتبال ایران قراردادهای آنها «غیرواقعی» و ساخته وضعیت کنونی مدیریت دولتی باشگاه‌های فوتبال ایران است.

فدراسیون فوتبال، در ظاهر مخالف است، اما...

مهدی تاج، رییس فدراسیون فوتبال ایران، ۳۱ تیر به برنامه «فوتبال برتر» گفت: «ما در لیگ برتر ۱۰۰۵ قرارداد ثبت کردیم. در مجموع قرارداد‌های ثبت شده در لیگ برتر ۳-۱۴۰۲ مبلغ ۲۷۳۵ میلیارد تومان بود. این رقم در لیگ برتر ۴-۱۴۰۳ به ۳۸۰۰ میلیارد تومان رسید.»

آقای تاج در همین برنامه خبر داد که طبق پیش‌بینی‌های او و همکارانش در فدراسیون فوتبال و سازمان لیگ برتر حرفه‌ای فوتبال ایران، این رقم برای فصل بعد از آن دست‌کم ۳۵ درصد دیگر رشد خواهد کرد.

رییس فدراسیون فوتبال ایران در همین مصاحبه مدعی شد که تمامی باشگاه‌های فوتبال ایران «دولتی» هستند و هیچ «باشگاه خصوصی واقعی» در فوتبال ایران وجود ندارد. او خطاب به مجری برنامه گفت: «نترس و بگو کدام باشگاه خصوصی است؟» برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی و هواداران فوتبال ایران این گفته‌های آقای تاج را کنایه غیرمستقیم به باشگاه‌هایی مانند تراکتور و نساجی و هوادار دانسته‌اند.

با این‌ که به نظر می‌رسد مهدی تاج بابت رشد بیش از ۵۵ درصدی رقم قرارداد بازیکنان فوتبال در ایران طی کمتر از دو سال، جملاتی انتقادی به زبان می‌آورد، اما کارشناسان فوتبال ایران باور دارند که هم ارگان‌های داخلی فدراسیون فوتبال و هم سازمان لیگ برتر حرفه‌ای ایران از این افزایش لگام‌گسیخته قراردادها رضایت دارند و نفع می‌برند.

رضا عباس‌زاده تحلیلگر برنامه «فوتبال ۳۶۰» در بخشی از برنامه‌ای که تیر ۱۴۰۴ در پادکست این برنامه منتشر شد، گفته است که افزایش قراردادهای بازیکنان و مربیان در فوتبال ایران باعث بالارفتن درآمدهای فدراسیون فوتبال می‌شود.

نگاهی به قوانین ثبت قرارداد بازیکنان و مربیان فوتبال در سازمان لیگ و فدراسیون فوتبال نشان می‌دهد که نهادهایی مانند «ایفمارک» و «سازمان لیگ» و «هیات فوتبال استان‌ها» درصدهایی مشخص از قرارداد بازیکنان را به دست می‌آوردند. پس افزایش قراردادها خودبه‌خود باعث رشد درآمد این سازمان‌ها نیز خواهد شد.

همچنین رشد چشمگیر جرایم انضباطی بازیکنان و مربیان در دو فصل گذشته نیز نشان می‌دهد که فدراسیون فوتبال با بالابردن ناگهانی ارقام جرایم نقدی از اعداد چند میلیون تومانی به ارقام چند ده و حتی صد میلیون تومانی به درآمدهای قابل توجهی رسیده است.

۱۲ روز جنگ و تاثیر بر قیمت بازیکنان ایرانی لیگ برتر

آغاز حمله نظامی اسراییل به ایران به صورت ناگهانی با افزایش قیمت بازیکنان داخلی همراه شد. جنگی که فقط ۱۲ روز طول کشید و هیچ تلفات یا خساراتی در باشگاه‌ها و ورزشگاه‌های فوتبال ایران نداشت، اما موجب نگرانی، ترس و حتی فسخ قرارداد بسیاری بازیکنان و مربیان خارجی شاغل در فوتبال ایران شد.

اسماعیل کارتال، سرمربی ترکیه‌ای پرسپولیس، قراردادش را به دلیل نگرانی‌ها از تداوم حملات نظامی دو کشور فسخ کرد و سردار دورسون، مهاجم ترکیه‌ای، نیز به باشگاه پرسپولیس گفت که دیگر قصد بازگشت به تهران را ندارد.

در اصفهان پاتریس کارترون، سرمربی فرانسوی، و پس از او استیون انزونزی و ابوبکر کامارا و برایان دابو نیز حاضر به بازگشت به باشگاه سپاهان نشدند.

نگرانی بازیکنان و مربیان خارجی برای پیوستن به تیم‌های باشگاهی ایران تاثیری مستقیم و شدیدی روی افزایش قیمت بازیکنان ایرانی لیگ‌های برتر و دسته یک داشت.

برخی رسانه‌ها در ایران با استناد بر اخبار منتشرشده در مورد دستمزد ۸۰ میلیارد تومانی پیام نیازمند، دروازه‌بان جدید پرسپولیس، می‌گویند حقوق دریافتی او بسیار بیشتر از دستمزد سالیانه خوان گارسیا، دروازه‌بان فصل گذشته اسپانیول است که در هفته‌های گذشته به بارسلونا پیوست.

طبق گزارش وبسایت ترنسفرمارکت، خوان گارسیا، دروازه‌بان اسپانیایی، که در فصل‌های گذشته به عنوان یکی از بهترین دروازه‌بان‌های اسپانیایی لالیگا معرفی می‌شد، از باشگاه اسپانیول سالانه ۲۷۱ هزار دلار دستمزد می‌گرفت. این درحالی است که رقم قرارداد ثبت‌شده پیام نیازمند طبق گزارش‌ها به حدود هشتصد هزار دلار می‌رسد.

پیام نیازمند البته تنها بازیکن فوتبال ایران نیست که از فرصت بازار آشفته نقل‌وانتقالاتی و پنجره‌های بی‌حفاظ تابستانی استفاده کرده است. نگاهی به فهرست خریدها و قراردادهای بازیکنان تیم‌های مدعی این فصل لیگ برتر نشان می‌دهد که ارقام بازیکنان ایرانی لیگ برتر افزایشی غیرقابل توجیه داشته‌اند.

دایره بسته چرخه بازیکنان میان چهار تیم مدعی

با وجود خروج بازیکنان خارجی و بالا رفتن چشمگیر ارقام بازیکنان داخلی، باشگاه‌های فوتبال ایران همچنان تمایلی به جذب بازیکنان جوان و تازه‌وارد ندارند.

بررسی بازیکنان سرشناسی که تا اینجای مهلت نقل‌وانتقالات تابستانی ۱۴۰۴ به چهار باشگاه پرسپولیس، استقلال، سپاهان و تراکتور پیوسته‌اند، نشان می‌دهد که مانند فصل‌های گذشته خبری از جوان‌گرایی نیست و حتی میانگین سنی تیم‌های مدعی نیز افزایش یافته است.

تبدیل شدن بازار نقل‌وانتقالاتی فوتبال ایران به یک «چرخه بسته داخلی» نیز نگران‌کننده به نظر می‌رسد. تیم‌های مدعی لیگ برتر بازیکنان مسن یکدیگر را به عنوان «بمب‌های نقل‌وانتقالاتی» خریده و در کادوپیچی پرزرق‌و‌برق برخی رسانه‌هاِ به هواداران هدیه می‌دهند.

پرسروصداترین خریدهای استقلال در بازار نقل‌وانتقالات را می‌توان در دو نام عارف آقاسی و عیسی آل‌کثیر دید. عارف آقاسی مدافع میانی ۲۹ ساله‌ای است که از سال ۱۳۹۷ تاکنون در تیم‌های تراکتور، استقلال، فولاد، بار دیگر تراکتور و حالا استقلال بازی می‌کند. عیسی آل‌کثیر مهاجم ۳۶ ساله‌ نیز در پنج فصل اخیر پیراهن سپاهان و پرسپولیس را بر تن کرده بود.

پرسپولیس دو خرید نامدار درون دروازه و خط حمله را تاکنون ثبت کرده است. رضا شکاری هافبک، هجومی ۲۸ ساله، که از سال ۱۳۹۸ تاکنون در باشگاه‌های تراکتور و گل‌گهر و فصل گذشته سپاهان حضور داشت.

همچنین پیام نیازمند، دروازه‌بان ۳۱ ساله، که به این تیم پیوست نیز ۶ فصل در سپاهان بازی کرد. او سال ۱۴۰۰ به تیم فوتبال پورتیموننزه پرتغال پیوست و پس از دو سال نیمکت‌نشینی بار دیگر به سپاهان بازگشته بود.

سپاهان هم حسین حسینی، دروازه‌بان ۳۴ ساله فصل گذشته استقلال، و محمدرضا اخباری ۳۳ ساله را جانشین پیام نیازمند کرد. محمدرضا اخباری از سال ۱۳۹۴ تا پایان سال ۱۴۰۲ در تراکتور بازی می‌کرد و در دو فصل گذشته دروازه‌بان گل‌گهر بود.

این تیم آرش رضاوند، هافبک فصل‌های اخیر استقلال و فولاد، را نیز برای تقویت خط میانی خود به خدمت گرفته است.

تیم فوتبال تراکتور فرشاد فرجی، مدافع ۳۲ ساله سه فصل اخیر پرسپولیس، صادق محرمی، مدافع راست ۳۰ ساله فصل‌ گذشته لوکوموتیو زاگرب و فصول گذشته پرسپولیس، و مهرداد محمدی، بال-مهاجم ۳۲ ساله فصل‌های گذشته استقلال و سپاهان، را به تیم خود اضافه کرده است.

در میان خریدهای اصلی این چهار مدعی قهرمانی، هیچ نشانی از بازیکن زیر ۲۳ سال به چشم نمی‌خورد. باشگاه‌ها حتی میلی به اضافه کردن بازیکنان جوان از آکادمی‌های خود نشان نمی‌دهند و یک بررسی اجمالی نشان می‌دهد که «میانگین سنی خریدهای بازار نقل‌وانتقالاتی» تیم‌های استقلال، پرسپولیس، تراکتور و سپاهان بیش از ۲۸ سال است.

همچنین با نگاهی دیگر متوجه می‌شویم که تیم‌های مطرح برای ماندن در کورس عنوان قهرمانی از یکدیگر خرید می‌کنند، یا ستاره‌های پا به سن گذاشته دیگری را برمی‌دارند یا دست در سبد بازیکنان مازاد هم می‌برند.

با این حال، بنا به گفته مهدی تاج، ارقام قراردادهای بازیکنان لیگ برتر در فصل جاری دست‌کم ۳۵ درصد افزایش خواهد یافت و احتمالا به رقم ۵۱۳۰ میلیارد تومان می‌رسد.