کشورهای اروپایی عضو برجام «گام‌های وخیم و بی‌سابقه» در برنامه اتمی ایران را غیرقابل قبول خواندند

آلمان، بریتانیا و فرانسه، سه کشور اروپایی عضو توافق اتمی برجام، در بیانیه مشترکی نسبت به گزارش اخیر مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی واکنش نشان داده و در آن بخش عمده‌ای از اقدامات ایران را مغایر تعهدات این کشور دانسته‌اند.

سه کشور اروپایی گفته‌اند که ایران همچنان «به توسعه برنامه هسته‌ای خود تا سطح هشداردهنده‌ای که به وضوح فراتر از توجیه قابل قبول غیرنظامی است، ادامه داده و هیچ اراده‌ای برای اجرای تعهد خود به شفافیت براساس بیانیه مشترک توافق شده با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مارس گذشته نشان نداده است.»

در بیانیه سه کشور به نقل از گزارش آژانس آمده است که ایران به تولید و انباشت اورانیوم غنی شده در حد بسیار فراتر از مجاز در برجام از جمله اورانیوم ۶۰ درصد ادامه داده و در نتیجه مقدار قابل توجهی اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد و «آژانس نمی‌تواند احتمال برنامه ساخت تسلیحات هسته‌ای را منتفی بداند.»

در ادامه این بیانیه، ادامه فعالیت غنی‌سازی در فردو و تغییراتی در پیکربندی سانتریفوژها در کنار یافت شدن ذرات اورانیوم غنی شده تا ۸۳.۷ درصد در این محل «گام‌هایی وخیم و بی‌سابقه» توصیف شده است.

بیانیه سه کشور اروپایی در سومین روز از نشست فصلی شورای حکام آژانس صادر شده که تا دو روز آینده هم ادامه دارد. پیش بینی شده که قدرت های جهانی در پایان این نشست، قطعنامه‌ای علیه وضعیت کنونی برنامه اتمی ایران صادر نخواهند کرد.

در بیانیه کشورهای اروپایی عضو برجام، افزایش ظرفیت غنی‌سازی و نصب تجهیزات پیشرفته در نطنز و عدم اجازه برای نظارت موثر بر تولید و موجودی سانتریفوژها و میزان آب سنگین و کنسانتره سنگ اورانیوم از دیگر موارد نگران کننده در فعالیت ایران خوانده شده است.

سه کشور اروپایی «با توجه به وخامت فعالیت‌هایی که گام‌های کلیدی در ساخت سلاح هسته‌ای محسوب می‌شود، همراه با کار قابل توجه قبلی بر روی فلز اورانیوم» از ایران خواسته‌اند به اقدامات دیگری دست نزند که «ارزش برجام در چارچوب پیمان عدم اشاعه تسیحات اتمی را کاهش دهد.»

آنها از ایران خواسته‌اند به بیانیه مشترک با آژانس فورا به طور کامل عمل کند و اجازه نصب تجهیزات نظارتی و دسترسی آژانس به داده‌های مربوط به فعالیت‌های خود بین فوریه ۲۰۲۱ و ژوئن ۲۰۲۳ را طبق درخواست آژانس بدهد.

سه کشور اروپایی همچنین خودداری ایران از صدور روادید برای مقامات آژانس را نشانه تصمیم به عدم همکاری و مانعی بر سر اعتماد بین ایران و جامعه بین‌المللی دانسته‌اند. آنان گفته‌اند که ایران بیش از چهار سال است که تعهدات برجامی خود را نقض کرده و «فعالیت خود را به سطوحی بی‌سابقه برای کشوری بدون برنامه تسلیحات هسته‌ای گسترش داده است.»

روز گذشته هم نماینده اتحادیه اروپا و نماینده آمریکا در شورای حکام آژانس از وضعیت کنونی برنامه اتمی ایران ابراز نگرانی و درباره عواقب آن هشدار دادند.

آمریکا از ایران خواسته به اقدامات اطمیمنان بخش برای جامعه جهانی بازگردد و روند کنونی برنامه اتمی خود را متوقف کند.

ایران می گوید برنامه اتمی آن صلح‌آمیز است اما مدیرکل آژانس گفته قادر به تایید صلح‌آمیز بودن تمام ابعاد برنامه هسته‌ای ایران نیست.

موضع ایران

پیش از این همزمان با ابراز نگرانی عمیق اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا در نشست شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی از وضعیت کنونی پرونده اتمی ایران، حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران در یک سخنرانی گفته بود «ما امروز در نقطه توافق موقت قرار نداریم و آنچه اتفاق افتاده، بازپس‌گیری عزتمندانه دارایی‌های ملت ایران در دو نوبت، از انگستان و کره جنوبی بوده است».

اشاره او به پس دادن پیش پرداخت پول مربوط خریدهای های نظامی لغو شده شاه از بریتانیا همزمان با آزادی انوشه آشوری و نازنین زاغری دو شهروند ایرانی-بریتانیایی از زندان های ایران و همچنین دسترسی غیرمستقیم ایران به ۶ میلیارد دلار مسدود شده در کره جنوبی است.

قرار است این پول با همکاری قطر به بانک های این کشور منتقل شود تا جمهوری اسلامی ایران بتواند بابت خرید کالاهای غیرتحریمی، با نظارت قطر و آمریکا آن را هزینه کند.

آقای امیرعبداللهیان در سخنرانی خود در جمع مدیران ارشد وزارت‌ خارجه ایران و «جمعی از اساتید رشته‌های علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه‌های ایران» گفته بود «جمهوری اسلامی ایران آماده است تا با حفظ خطوط قرمز، برای احقاق حقوق حقه ملت ایران و لغو تحریم‌ها بر مبنای سند سپتامبر مذاکره کند اما به آن اکتفا نکرده و همزمان به صورت جدی بی‌اثر کردن تحریم‌ها را در دستور کار خود قرار داده است».

وزارت خارجه ایران پیشتر اعلام کرده که «سند سپتامبر» مربوط به پیش نویس توافق احیای برجام است که تا تابستان سال گذشته میان ایران و آمریکا و با حضور قدرت های جهانی بر سر آن مذاکره می شد.

پس از شروع اعتراضاتی که شهریور ۱۴۰۱ در ایران آغاز شد و همزمان با انتقاد مقام های اوکراینی از فروش پهپادهای ایران به روسیه و استفاده از آن درجنگ اوکراین، آمریکا اعلام کرد که دیگر انگیزه ای برای مذاکره با هدف احیای توافق برجام ندارد.

اما در روزهای اخیر و پس از مشخص شدن یک توافق تبادل زندانی با آمریکا و امکان دسترسی غیرمستقیم ایران به ۶ میلیارد دلار دارایی‌های مسدود شده، گزارش‌های تایید نشده‌ای مبنی بر احتمال در جریان بودن مذاکرات اتمی میان ایران و ایالات متحده منتشر شده بود اما وزیر خارجه ایران می گوید دو کشور اکنون در چنین مرحله ای قرار ندارند.