رهبران سه قدرت اروپایی: برای مذاکرات هستهای با ایران و آمریکا مصمم هستیم؛ مجلس عراقچی را فراخواند
منبع تصویر، Getty Images
رهبران بریتانیا، فرانسه و آلمان با صدور بیانیهای مشترک خواهان از سرگیری مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا شدند و از کشورهای عضو سازمان ملل خواستند از تحریمها علیه ایران پیروی کنند. در همین حال، کمیسیون اصل ۹۰، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران را به مجلس فراخواند.
در این بیانیه آمده است: «ما برای از سرگیری مذاکرات با ایران و آمریکا برای دستیابی به توافقی جامع، پایدار و قابل راستیآزمایی مصمم هستیم.»
آنها در این بیانیه تاکید کردهاند که این توافق باید تضمین کند که «ایران هرگز به سلاح هستهای دست نیابد.»
این بیانیه بار دیگر از اقدام سه کشور عضو توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با ایران برای فعال کردن «مکانیسم ماشه» دفاع کردند.
بریتانیا، فرانسه و آلمان در پایان روز جمعه در بیانیهای مشترک نوشتند که تلاش میکنند مذاکرات هستهای با ایران و آمریکا از سر گرفته شود.
اکنون این سه کشور اروپایی در بیانیه خود از کشورهای جهان خواستند تا به تحریمهای سازمان ملل علیه ایران پایبند باشند.
با فعال شدن مکانیسم ماشه که از بندهای توافق برجام بود، تحریمهای سازمان ملل علیه ایران که به مدت ۱۰ سال تعلیق شده بود، بار دیگر فعال شد.
پیشنهاد سه کشور اروپایی برای از سرگیری مذاکرات هستهای ایران با حضور آمریکا در حالی مطرح میشود دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، هم به تازگی با اشاره به برقراری آتشبس در غزه گفت که ایران هم میخواهد اکنون برای صلح «تلاش کند». او وعده داد که آمریکا در این زمینه با آنها همکاری خواهد کرد.
آقای ترامپ بار دیگر با تاکید بر اعمال تحریمها بر ایران گفت نمیتواند اجازه دهد این کشور به سلاح هستهای دست یابد اما تمایل دارد که کشورشان را «بازسازی کنند.»
یک روز پس از انتشار بیانیه کشورهای اروپایی، کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران را فراخواند.
وزیر خارجه ایران در یک سال گذشته بارها برای ارائه توضیح به مجلس رفته است. اینبار نیز این وزارتخانه اعلام کرده است که در ادامه حضور «بدون وقفه» آقای عراقچی در کمیسیونها و فراکسیونها مختلف مجلس، او فردا یکشنبه «مهمان کمیسیون اصل ۹۰» خواهد بود.
وزارت خارجه ایران در پیام خود گفته است عباس عراقچی «تعامل و ارتباط نزدیک و سازنده» با مجلس ایران داشته است.
دولت مسعود پزشکیان بارها از مذاکره با اروپا و آمریکا استقبال کرده است اما این رویکرد با انتقاد شماری از نمایندگان مجلس مواجه شده است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران پیشتر ۹ مهر ۱۴۰۴ (یکم کتبر ۲۰۲۵) اعلام کرد که تهران پیشنهاد «مذاکره مستقیم» با آمریکا را داد اما طرف مقابل پاسخ مثبت نداد.
سخنگوی دولت ایران از قول عباس عراقچی، وزیر خارجه، گفت که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، پیشنهاد مذاکره مستقیم با آمریکا و در نیویورک از طرف ایران مطرح شد تا اجرای مکانیسم ماشه لغو شود یا به تعویق بیفتد، اما «به هر حال از طرف آنها مورد پذیرش قرار نگرفت و یا اینکه در جلسات حضور پیدا نکردند.»
این اظهارات سخنگوی دولت ایران در حالی است که آیتالله خامنهای، رهبر ایران یکم مهرماه ۱۴۰۴ (۲۳ سپتامبر۲۰۲۵) گفته بود «مذاکره با آمریکا هیچسودی ندارد و زیان هم دارد» و «هیچ کشوری زیر بار مذاکره با تهدید نمیرود.»
تحریمهای سازمان ملل علیه ایران چگونه فعال شد؟
سازوکار ماشه، یا مکانیسم اسنپبک، به یک تدبیر حقوقی اشاره دارد که در متن توافق برجام از آن به عنوان «سازوکار حل اختلاف» یاد شده بود.
مطابق بندهای ۳۶ و ۳۷ قطعنامه ۲۲۳۱، اگر یکی از طرفهای توافق، به نقض تعهدات از سوی ایران اعتراض داشت، میتوانست آن را به کمیسیون مشترکی ارجاع دهد و روندی برای حل اختلاف را آغاز کند.
در نهایت، اگر تدابیر حل اختلاف به نتیجه نرسید، ادامه تعلیق تحریمها در شورای امنیت سازمان ملل به رای گذاشته میشد. متن برجام به ترتیبی تعیین شده بود که که اگر حتی یک عضو دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) این قطعنامه را وتو میکرد، تحریمهای سازمان ملل بهطور خودکار و بدون نیاز به رایگیری جدید بازمیگشت.
بعضی از بندهای کلیدی توافق برجام، از جمله امکان فعال کردن مکانیسم ماشه، در اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) منقضی میشد و طرفهای اروپایی که نمیخواستند اهرم مکانیسم ماشه را از دست بدهند، پیشنهاد تمدید آن را داده بودند.
آلمان، بریتانیا و فرانسه، سه کشور اروپایی عضو برجام، ضربالاجلی تعیین کرده و گفته بودند اگر پیشرفتی در مذاکرات ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و آمریکا به دست نیاید، آنها مکانیسم ماشه یا اسنپبک را پیش از انقضایش فعال میکنند.
شرط اروپاییها برای تمدید ماشه و به تعویق انداختن تصمیمشان برای بازگشت تحریمها آن بود که ایران وارد مذاکره مستقیم با آمریکا شود، به اجرای تعهدات پادمانی و همکاری با آژانس برگردد و همین طور تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا را روشن کند.
با رد پیشنهاد اروپا از سوی ایران، آنها سازوکار بازگرداندن تحریمها را فعال کردند. پس از آن، روسیه و چین تعویق اجرای مکانیسم ماشه را در شورای امنیت سازمان ملل مطرح کردند اما پیشنهادشان رای کافی نداشت و تحریمها بازگشت.
