چهارشنبه‌سوری در سال جنگ؛ شبی که حکومت «تعیین‌کننده» می‌داند

در میانه جنگ، چهارشنبه‌سوری امسال در حالی فرا رسیده که نشانه‌های کم‌سابقه‌ای از تنش و آمادگی حکومت برای رویارویی با مخالفانش دیده می‌شود. در روزهای اخیر، هم‌زمان با هشدارها و تهدیدهای مقام‌های جمهوری اسلامی درباره «تحرکات دشمن»، از حامیان حکومت خواسته شده به خیابان‌ها بیایند و همزمان از مردم خواسته شده در خانه بمانند؛ رویکردی دوگانه که نگرانی‌ها از احتمال سرکوب گسترده و شدید در این شب را افزایش داده است. در همین حال، مواضع و اظهارات شاهزاده رضا پهلوی نیز به حساسیت‌ها دامن زده و چهارشنبه‌سوری امسال را با تنش فزاینده‌ای همراه کرده است.

آقای پهلوی از مردم خواسته است مراسم چهارشنبه‌سوری را برگزار و «آتش صلح و زندگی را در کوچه‌ها و محله‌ها» برپا کنند. او در عین حال آنها را از هرگونه درگیری و حتی نزدیک شدن به نیروهای حکومتی بر حذر داشته است.

چهارشنبه‌سوری از نگاه جمهوری اسلامی از سال‌ها پیش جشنی «نامطلوب» بوده است و هر سال با اعزام گسترده نیروهای انتظامی و بسیج به خیابان‌ها، تلاش کرده مانع برگزاری این مراسم شود.

امسال اما شرایط متفاوت است. پس از رویدادهای دی‌ماه و تحولات پس از آن، از جمله جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران، انتظار می‌رفت حساسیت‌ها افزایش یابد. اما برای نخستین‌بار پس از انقلاب، جمهوری اسلامی از حامیان خود خواسته است در این شب به خیابان‌ بیایند، اقدامی که برخی ناظران به‌عنوان تلاشی برای تسلط بر فضای خیابان تعبیر کرده‌اند.

حکومت با تبلیغات گسترده از طرفدارانش خواسته برای «مقابله با جرثومه‌های صهیونیست» در خیابان حضور یابند. هم‌زمان از مردم برای شرکت در مراسم «وداع با پیکرهای ۸۴ شهید ناو دنا» دعوت شده بود. البته بعد اعلام شد که این تشییع فردا انجام می‌شود.

تلویزیون ایران در تمام ساعات روز سه‌شنبه تصاویر حضور جمعیت‌هایی از طرفدارانش در شهرهای مختلف پخش کرد. صداوسیما همچنین از حضور «هیئت‌های مذهبی و گروه‌های مردمی» در میادین و «در راستای آمادگی برای هرگونه تحرک احتمالی»، خبر داد.

با توجه به ماهیت مراسم چهارشنبه‌سوری، تلویزیون ایران در سال‌های گذشته با پخش تصاویر افراد آسیب‌دیده، می‌کوشید خطرات را به مخاطبان یادآوری کند. آمار بالای مصدومان و بستری‌شدگان نیز نشان می‌دهد که این نخستین آئین نوروزی ایرانیان، به دلیل ماهیتش همواره با خطراتی همراه بوده است.

پخش فیلم‌های سینمایی پرمخاطب از شبکه‌های مختلف صداوسیما را همواره برخی تلاش برای در خانه نگه داشتن مخاطبان تلقی کرده‌اند.

در همین حال، نیروهای انتظامی و امنیتی به‌ویژه بسیج با حضور گسترده در سطح شهر می‌کوشند افرادی را که به خیابان آمده‌اند متفرق کنند یا به خانه بازگردانند.

احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی، روز دوشنبه ۲۵ اسفند، این شب را «تعیین‌کننده» خواند و از حامیان حکومت خواست خیابان‌ها را خالی نکنند: «میدان را اصلا خالی نکنید، مخصوصا فردا شب. فردا شب، شب تعیین‌کننده برای ماست.»

با این حال از مردم خواست در خانه بمانند و هشدار داد که «دشمن» ممکن است از این مراسم سوءاستفاده کند و حتی «از مردم تلفات بگیرد»، اظهاراتی که به دوگانگی پیام‌های رسمی دامن زده است.

در همین حال، شهروندان پیامک‌هایی از ستاد خبری وزارت اطلاعات دریافت کرده‌اند که به حضور «سربازان اسرائیل» در میان جمعیت هشدار داده و از مردم خواسته«موارد مشکوک» را گزارش دهند.

این مجموعه اقدامات از دعوت حامیان حکومت به حضور خیابانی تا توصیه به عموم برای ماندن در خانه، چه با استناد به «تهدیدهای امنیتی»، چه با فراخوان‌هایی مانند آتش زدن پرچم آمریکا و اسرائیل، و چه با تاکید بر ضرورت تسهیل فعالیت نیروهای امدادی از سوی برخی ناظران واکنشی به مواضع اخیر شاهزاده رضا پهلوی تلقی می‌شود.

رضا پهلوی پیش‌تر از «دلاوران گارد جاویدان» خواسته بود به‌عنوان «نیروی پیشگام»، به تضعیف دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی کمک کنند. او در عین حال تاکید کرده بود که این پیام «فراخوانی برای تظاهرات خیابانی نیست»، بلکه هدف هموار کردن مسیر برای حضور گسترده‌تر مردم در آینده است.

او همچنین از احیای «گارد جاویدان ایران» الهام‌گرفته از یگان نخبه دوران هخامنشی سخن گفته است. پیش‌تر نیز «دفترچه‌ راهنما» برای این «ساختار» منتشر شده بود که در آن به تشکیل گروه‌های کوچک و معتمد برای کنش جمعی توصیه شده است.

با وجود نبود اطلاعات دقیق درباره میزان فعالیت این گروه‌ها در داخل ایران، برخی مقام‌های جمهوری اسلامی از بازداشت افرادی با این عنوان خبر داده‌اند. در عین حال پس از انتشار مطالب مرتبط با «عملیات گارد جاویدان»، برخی نزدیکان حکومت نیز به تهدید حامیان رضا پهلوی پرداخته‌اند.

آقای پهلوی از مردم خواسته آئین سنتی چهارشنبه‌سوری را برگزار کنند و همزمان از نیروهای امنیتی خواست: «خیابان‌ها، کوچه‌ها و محله‌ها را ترک کنید و در برابر مردم نایستید.»

در سال‌های گذشته در این شب، در بعضی معابر و خیابان‌های شهرها، گروه‌های بزرگی از جوانان و خانواده‌ها جمع می‌شدند و رقص و پایکوبی می‌پرداختند. این اجتماعات در برخی موارد با برخورد نیروهای پلیس و امنیتی به تنش کشیده‌ می‌شد.

و البته یک تفاوت دیگر چهارشنبه‌سوری امسال این است که حامیان حکومت سعی کرده‌اند از آن به‌عنوان حربه‌ای اعتراض به آمریکا استفاده کرده‌اند و رسانه‌های نزدیک به نهادهای امنیتی از برگزاری مراسم «ترامپ‌سوزان» در چهارشنبه‌سوری صحبت کرده‌اند.

هر چه که باشد این چهارشنبه‌سوری در سال جنگ، مثل چهارشنبه‌سوری سال ۱۴۰۱ در تاریخ به یاد می‌ماند.