شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
حمله بیتالمقدس؛ آیا اسرائیل در تامین امنیت شکست خورده؟ و چرا این شهر در کانون درگیریها است؟
- نویسنده, عمر حسن
- شغل, بیبیسی عربی
در حمله مسلحانهای که فلسطینیهای کرانه غربی در منطقه اشغالی بیتالمقدس شرقی انجام دادند، شش نفر کشته و هفت نفر دیگر به شدت زخمی شدند.
گردانهای قسام، شاخه نظامی جنبش حماس، مسئولیت این تیراندازی را که روز دوشنبه در نزدیکی تقاطع راموت در نزدیکی بیتالمقدس رخ داد، بر عهده گرفتند.
در بیانیه آنها آمده است: «گردانهای قسام سوگوار دو شهید قهرمان، مثنی ناجی عمر و محمد بسام طه، هستند که این عملیات قهرمانانه را در نزدیکی شهرک راموت انجام دادند؛ عملیاتی که در پاسخ به جنایات اشغالگران و تجاوزات مداوم آنها علیه مردم و سرزمین ما انجام شد.»
در ادامه بیانیه آمده است: «این عملیات… تاکیدی بر این است که مقاومت در برابر اشغالگر با همه ابزارها ادامه خواهد یافت و خون شهیدان ما هرگز هدر نخواهد رفت.»
این حمله بخشی از سلسله حملاتی است که غیرنظامیان و نظامیان اسرائیلی را در داخل اسرائیل، در کرانه غربی اشغالی و در بیتالمقدس هدف قرار میدهد. این حملات پس از سال ۲۰۱۵، در پی آنچه برخی «انتفاضه چاقوها» نامیدند، شدت بیشتری یافت. این عبارت به حملات با سلاح سرد اشاره دارد که در اوجگیری تنشها، همزمان با اختلافات بر سر وضعیت مسجدالاقصی رخ داد.
حملات در بیتالمقدس اشکال گوناگونی داشته است؛ از حمله با سلاح سرد گرفته تا تیراندازی و زیر گرفتن با خودرو. پس از هر عملیات، پرسشهایی درباره هویت و انگیزههای عاملان و نیز چگونگی رسیدن آنان به محل حمله مطرح میشود، به ویژه زمانی که عاملان از کرانه غربی اشغالی باشند، چرا که آنان نمیتوانند بدون دریافت مجوز وارد بیتالمقدس شوند.
اما در این میان، بیتالمقدس چه اهمیتی دارد؟ عاملان این حملات چگونه به مقصد خود میرسند؟ و آیا اسرائیلیها تداوم این حملات را شکست دستگاه امنیتی خود تلقی میکنند؟
شهری در قلب مناقشه
بیتالمقدس جایگاهی نمادین و بسیار مهم در روند مناقشهای دارد که دههها در سرزمینهای فلسطینی و اسرائیل در جریان بوده است. بدیهی است که عامل دین بیشترین نقش را در شکلگیری این نمادگرایی دارد، چرا که این شهر برای مسلمانان، یهودیان و مسیحیان اهمیت مذهبی فوقالعادهای دارد.
در بخش شرقی شهر، «حرم شریف» قرار گرفته است که مسلمانان آن را مسجدالاقصی و یهودیان کوه معبد مینامند و برای پیروان هر دو دین از مقدسترین و مهمترین اماکن به شمار میآید.
پس از تشکیل دولت اسرائیل و جنگی که در سال ۱۹۴۸ در پی آن آغاز شد، اردن کنترل آنچه امروز کرانه غربی نامیده میشود ـ شامل بخش قدیمی بیتالمقدس و نیمه شرقی آن ـ را به دست گرفت، در حالی که اسرائیل بر نیمه غربی مسلط شد.
این وضعیت تا سال ۱۹۶۷ ادامه داشت. در آن زمان جنگی میان چند کشور عربی و اسرائیل درگرفت و در نهایت اسرائیل بلندیهای جولان، شبهجزیره سینا و کرانه غربی، از جمله نیمه شرقی بیتالمقدس را به اشغال خود درآورد.
در دهههای بعد، مسجدالاقصی مشمول تفاهمهایی شد که با عنوان «توافقهای وضع موجود» شناخته میشود. ریشه این توافقها به دوران امپراتوری عثمانی بازمیگردد و در پیمان صلح اردن و اسرائیل در سال ۱۹۹۴ نیز به آن اشاره شده است.
بر اساس این تفاهمها، اداره اماکن مقدس و به ویژه صحنهای مسجدالاقصی به اداره اوقاف اسلامی اردن سپرده شد.
ورود و نماز گزاردن در صحنهای مسجدالاقصی تنها برای مسلمانان مجاز بود، در حالی که یهودیان اجازه داشتند نماز خود را در منطقه دیوار غربی در مرز بیرونی حرم به جا آورند یا بهعنوان گردشگر وارد صحنهای مسجد شوند.
نمونهای بارز از اهمیت مسجدالاقصی در مناقشه جاری، وقایعی بود که در سال ۲۰۰۰ رخ داد، زمانی که دومین انتفاضه فلسطینیان آغاز شد. این اتفاق پس از ورود آریل شارون، رهبر وقت مخالفان اسرائیل به مسجدالاقصی و بازدید از صحنهای آن در جریان بازدیدی رخ داد که فلسطینیها آن را تحریکآمیز میدانستند.
این بازدید، با آغاز «انتفاضه دوم» فلسطینیان و در پی آن عملیات نظامی اسرائیل در سراسر سرزمینهای فلسطینی با عنوان «سپر دفاعی» همراه شد. در پی آن عملیات گروههای فلسطینی در شهرها و شهرکهای اسرائیلی نیز شدت گرفت.
پس از سال ۲۰۰۳ اسرائیل، با تصمیم دولت، اجازه بازدید از صحنهای مسجد را برای یهودیان صادر کرد و از آن زمان گروههایی از یهودیان با حمایت پلیس اسرائیل وارد صحنها شدند.
پلیس اسرائیل طی سالها در تصمیمگیری درباره بستن یا گشودن درهای این مجموعه و اعمال محدودیتها در دورههای تنش، نقش مستقیم ایفا کرده است.
محوطه مسجدالاقصی درون دیوارهای بخش قدیمی بیتالمقدس شرقی قرار دارد که طبق قوانین بینالمللی مانند کرانه غربی، سرزمین اشغالی محسوب میشود.
فلسطینیها و کشورهای حامی آنان خواهان تشکیل کشوری بر پایه مرزهای سال ۱۹۶۷ هستند که شامل کرانه غربی، نوار غزه و بیتالمقدس شرقی میشود.
در پیمان اسلو که سال ۱۹۹۳ میان اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین امضا شد و قرار بود چارچوبی برای صلح نهایی باشد، موضوع بیتالمقدس به مرحله بعدی موکول شد و در زمره «مسائل نهایی» قرار گرفت.
در اسرائیل ایده «بیتالمقدس یکپارچه» بارها مطرح شده است، چرا که این شهر پس از اشغال نیمه شرقی آن در سال ۱۹۶۷، از نظر اداری یکپارچه شد. سپس در سال ۱۹۸۰، کنست (پارلمان اسرائیل) قانونی با عنوان «بیتالمقدس، پایتخت اسرائیل» تصویب کرد که بیتالمقدس را به عنوان پایتخت دولت اسرائیل و مقر نهادهای حکومتی آن به رسمیت میشناخت.
بسیاری از گروهها و احزاب فلسطینی، عربی و اسلامی با بدبینی به نیات اسرائیل در قبال اماکن مقدس بیتالمقدس، به ویژه مسجدالاقصی، مینگرند. آنها اسرائیل را متهم میکنند که در پی «یهودیسازی» این اماکن و تغییر هویت دینی آنهاست. اتهامهای دیگری نیز درباره برنامههای اسرائیل برای تقسیم زمانی و مکانی مسجدالاقصی و تلاش برای تغییر وضعیت موجود آن مطرح میشود.
حملات خونین
بیتالمقدس در سالهای گذشته شاهد حملات متعددی بوده که قربانیان زیادی بر جای گذاشته و معمولا با دورههای تشدید تنش در چارچوب این مناقشه طولانیمدت پیوند خورده است.
در میانه دهه دوم قرن بیستویکم، اوضاع در مسجدالاقصی شدت گرفت و در محوطه آن درگیریهایی میان پلیس اسرائیل و گروهی از فلسطینیان رخ داد که به «مرابطون» معروف بودند.
در اکتبر ۲۰۱۵، یک جوان فلسطینی از کرانه غربی با چاقو به چند اسرائیلی در نزدیکی «بابالاسباط» (دروازه شیرها) ـ که به دروازه سیاه نیز مشهور است ـ در بخش قدیمی بیتالمقدس حمله کرد و دو نفر را کشت. بسیاری این حادثه را سرآغاز موجی از حملاتی دانستند که به «انتفاضه چاقوها» مشهور شد.
در پایان همان سال، دو اسرائیلی دیگر در جریان حمله با چاقو در بیتالمقدس کشته شدند.
در آغاز سال ۲۰۱۷، یکی از ساکنان بیتالمقدس شرقی با یک کامیون به جمعی از سربازان اسرائیلی در بیتالمقدس حمله کرد و چهار نفر از آنان را کشت.
در ژوئیه همان سال سه جوان فلسطینی که تابعیت اسرائیلی داشتند، در نزدیکی دروازه شیرها به سوی نیروهای امنیتی اسرائیل آتش گشودند که دو نفر از آنها را کشتند.
در نوامبر ۲۰۲۱ نیز یک اسرائیلی کشته و چهار نفر دیگر در پی تیراندازی یک فلسطینی مسلح در بیتالمقدس زخمی شدند.
مسئله بیتالمقدس و به ویژه مسجدالاقصی همواره در کانون توجه قرار داشته است. به گفته ابوعبیده، سخنگوی شاخه نظامی حماس، همین موضوع یکی از دلایل اصلی این جنبش برای حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بود که منجر به جنگ غزه شد.
حماس نام این حمله را «طوفان الاقصی» گذاشت که خود نشاندهنده جایگاه این مکان در انگیزه حمله بود. با تداوم جنگ خونین در غزه، حملات در بیتالمقدس نیز ادامه یافت.
در پایان نوامبر ۲۰۲۳، سه اسرائیلی در جریان تیراندازی در بیتالمقدس غربی کشته شدند و حماس مسئولیت این حمله را پذیرفت.
در فوریه ۲۰۲۴ در جریان حمله مسلحانه سه مرد مسلح فلسطینی به یک ایست بازرسی در جاده بین بیتالمقدس و شهرک معاله ادومیم یک اسرائیلی کشته و ده نفر دیگر زخمی شدند.
در پایان سال ۲۰۲۴ نیز یک نوجوان اسرائیلی کشته و سه نفر دیگر بر اثر تیراندازی به سوی یک اتوبوس در ایست بازرسی جنوب بیتالمقدس زخمی شدند.
مقامهای اسرائیلی بارها اعلام کردهاند که حملات دیگری را نیز ناکام گذاشتهاند؛ از جمله بازداشت یک پدر و پسر از ساکنان بیتالمقدس شرقی که به گفته پلیس قصد داشتند مواد منفجرهای را در ایست بازرسی شمالی بیتالمقدس کار بگذارند.
«رخنههای امنیتی»
در پی حمله روز دوشنبه در بیتالمقدس، وبسایت اسرائیلی واینت گزارش داد که تحقیقات اولیه نشان داده است دو مهاجمی که از منطقهای نزدیک رامالله آمده بودند، از طریق رخنهای در دیوار امنیتی حائل میان اسرائیل و کرانه غربی اشغالی، به شکل غیرقانونی وارد اسرائیل شدهاند و احتمال میرود که از نواحی شمال بیتالمقدس عبور کرده باشند.
روزنامه تایمز اسرائیل نیز نوشت نیروهای امنیتی یکی از ساکنان بیتالمقدس شرقی را به اتهام انتقال عاملان عملیات با خودروی شخصی خود به محل حمله بازداشت کردهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در جریان بازدید از محل حمله گفت: «دستگاههای امنیتی امسال صدها حمله را خنثی کردهاند، اما متاسفانه این اتفاق امروز صبح نیفتاد.»
با آنکه جزئیات چگونگی رسیدن مهاجمان به محل حمله هنوز به صورت کامل روشن نشده است، نشانههای اولیه حاکی از آن است که آنان از طریق رخنهای در دیوار حائل وارد اسرائیل شدهاند.
در شماری از حملات پیشین در بیتالمقدس و مناطق دیگری در اسرائیل، عاملان حمله از فلسطینیانی بودند که دارای تابعیت اسرائیلی یا ساکن بیتالمقدس شرقی بودند و به راحتی به محل حملات دسترسی داشتند.
اما در موارد دیگر، مهاجمان از مناطق کرانه غربی اشغالی آمده بودند، موضوعی که بار دیگر توجهها را به مسئله رخنههای موجود در دیوار حائل جلب کرده است.
بسیاری از فلسطینیان کرانه غربی برای یافتن کار به طور غیرقانونی وارد اسرائیل میشوند، یا از طریق بالا رفتن از دیوار حائل و یا از خلال شکافهای آن. این پدیده به ویژه پس از تشدید محدودیتهای ورود به اسرائیل در پی آغاز جنگ غزه و وخامت اوضاع اقتصادی در کرانه غربی افزایش یافته است.
طبق گزارشی که روزنامه تایمز اسرائیل در پایان سال ۲۰۲۴ منتشر کرد، فلسطینیان برای به دست آوردن لقمهای نان جان خود را به خطر میاندازند یا در معرض خطر بازداشت در داخل اسرائیل قرار میگیرند.
اما برخی در اسرائیل هشدار میدهند که وجود این رخنهها در دیوار امنیتی که ساخت آن در سال ۲۰۰۲ آغاز شد، خطر جدی به شمار میآید. در اوایل سپتامبر سال جاری، پلیس اسرائیل اعلام کرد فردی مشکوک را که قصد انجام حملهای در بیتالمقدس داشته، دستگیر کرده است. گفته شد که این فرد از کرانه غربی به صورت غیرقانونی وارد اسرائیل شده بود.
روزنامه جروزالم پست نیز در ژوئیه گذشته به نقل از یک مقام امنیتی گزارش داد که در امتداد دیوار حائل امنیتی رخنههای بسیاری وجود دارد و این دیوار تمام خطوط تماس را نمیپوشاند.
این مقام امنیتی همچنین اشاره کرده بود که تعداد سربازان اسرائیلی برای حفاظت از دیوار یا جلوگیری از نفوذ فلسطینیان به داخل اسرائیل کافی نیست.
او همچنین گفت که گذرگاههای ایجادشده در طول دیوار خود به نقاط ضعف تبدیل شدهاند، چون زیرساخت و نیروی انسانی کافی برای بازرسی موثر در آنها وجود ندارد.
این مقام امنیتی برآورد کرده بود که اسرائیل به میلیاردها دلار نیاز دارد تا این رخنهها را پوشش دهد و امکان بازرسی امنیتی مناسب را فراهم کند.
