در جنگ اسرائیل و ایران، هند چه چیزی را ممکن است از دست بدهد؟

جنگ ایران و اسرائیل، هند را در موقعیتی دشوار قرار داده چرا که این کشور با هر دو طرف روابط دیرینه‌ای دارد. هند با اسرائیل روابط و همکاری دفاعی محکمی دارد، اما پیوندهایش با ایران بر پایه روابط تاریخی و فرهنگی بنا شده است.

هند در جریان حملات حماس در اکتبر ۲۰۲۳ به روشنی از اسرائیل حمایت کرد.

اما رسانه‌های هند اشاره کرده‌اند که دهلی همچنان به دنبال حفظ رویکردی «متوازن» در قبال مسائل کلیدی خاورمیانه، از جمله جنگ میان ایران و اسرائیل بوده است. در چهاردهم ژوئن، هند خود را از بیانیه سازمان همکاری شانگهای که حملات اسرائیل به ایران را محکوم می‌کرد، کنار کشید و به‌جای آن از دو طرف خواست با توسل به دیپلماسی، تنش‌ها را کاهش دهند.

تحلیلگران و رسانه‌های هند هشدار داده بودند که اگر تنش‌ها بیشتر شود، هند با پیامدهای گسترده‌ ‌ای در زمینه تجاری، اقتصادی و امنیت انرژی مواجه می‌شد.

منافع انرژی هند

ایران تا پیش از تحریم‌های آمریکا در سال ۲۰۱۷، سومین تأمین‌کننده بزرگ نفت برای هند بود. اگرچه هند در حال حاضر از ایران نفت وارد نمی‌کند، اما درگیری گسترده‌تر می‌تواند زنجیره تأمین نفت از منطقه خلیج فارس، به‌ویژه عراق، را مختل کند.

نهاد «ابتکار پژوهش تجارت جهانی» هشدار داده است که تشدید تنش‌ها امنیت انرژی، مسیرهای تجاری دریایی و روابط اقتصادی هند را به خطر می‌اندازد.

حدود دوسوم نفت خام و نیمی از گاز طبیعی مایع‌شده وارداتی هند از طریق تنگه هرمز به این کشور می‌رسد؛ مسیری که ایران می‌تواند آن را مسدود کند. گروه‌های صنعتی از دولت هند خواسته‌اند تا مجدداً خطرات احتمالی حوزه انرژی را ارزیابی کند، منابع تأمین نفت خام را متنوع‌تر سازد و ذخایر راهبری خود را تقویت کند.

دی.کی. سریواستاوا، مشاور ارشد سیاست‌گذاری مؤسسه ارنست اند یانگ هند، گفته است که افزایش ۱۰ دلاری قیمت هر بشکه نفت می‌تواند رشد واقعی تولید ناخالص داخلی هند را ۰.۳ درصد کاهش و نرخ تورم شاخص بهای مصرف‌کننده را ۰.۴ درصد افزایش دهد. پالایشگاه‌های هند هم‌اکنون به دنبال منابع جایگزین سوخت در غرب آفریقا هستند.

تجارت

هند با هر دو کشور ایران و اسرائیل روابط تجاری قابل توجهی دارد. در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵، هند ۱.۲۴ میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده و ۴۴۱.۹ میلیون دلار از این کشور وارد کرده است. حجم تجارت هند با اسرائیل نیز شامل ۲.۱۵ میلیارد دلار صادرات و ۱.۶۱ میلیارد دلار واردات می‌شود.

حدود ۳۰ درصد از صادرات هند به اروپا، شمال آفریقا و سواحل شرقی آمریکا از طریق تنگه باب‌المندب انجام می‌شود. هرگونه اختلال در دریای سرخ ممکن است مسیر صادرات را به دماغه امید نیک تغییر دهد که هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به شدت افزایش خواهد داد.

اس سی رالهان، رئیس فدراسیون سازمان‌های صادرکننده هند، اخیرا هشدار داد که این جنگ می‌تواند به تجارت جهانی آسیب بیشتری وارد کند و هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را افزایش دهد و صادرات به اروپا و روسیه نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.

بندر چابهار

هند برای دسترسی مستقیم به افغانستان و آسیای مرکزی، سرمایه‌گذاری کلانی در بندر چابهار ایران انجام داده است. این پروژه نه‌تنها برای تأمین انرژی و دستیابی به منابع معدنی کمیاب اهمیت دارد، بلکه بخشی از راهبرد مقابله با نفوذ چین در منطقه است.

جنگ ایران و اسرائیل می‌تواند روند پیشرفت اخیر توسعه بندر چابهار را متوقف کند. هرگونه تأخیر در این پروژه همکاری هند با افغانستان را محدود کرده و راهبرد هند برای مقابله با نفوذ چین در بندر گوادر پاکستان را دچار مشکل خواهد کرد.

هند از بندر چابهار به‌عنوان «دروازه طلایی» اتصال منطقه‌ای یاد کرده و با وجود فشارهای آمریکا، همچنان بر اجرای آن پافشاری کرده است.

«کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب»

«کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب» که دهلی را از طریق ایران و جمهوری آذربایجان به روسیه وصل می‌کند، یکی از پروژه‌های مهم هند است که با هدف دور زدن پاکستان و چین طراحی شده است. تهران و مسکو نیز بر تسریع در اجرای زیرساخت‌های باقی‌مانده این کریدور تأکید دارند.

جنگ می‌تواند چندین پروژه جاده‌ای و ریلی در ایران را که برای موفقیت «کریدور شمال-جنوب» حیاتی‌اند، متوقف کند. چنین تأخیری ضربه‌ای به برنامه هند برای کاهش وابستگی به «طرح کمربند و جاده چین» وارد خواهد کرد.

«کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا»

کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا ابتکار مهم دیگری است که با هدف اتصال هند به اروپا از طریق خاورمیانه طراحی شده و مسیرهای سنتی مانند کانال سوئز را دور می‌زند. این کریدور از امارات، عربستان سعودی، اردن، اسرائیل و اتحادیه اروپا عبور خواهد کرد.

این طرح در اجلاس ۲۰۲۳ گروه بیست در دهلی، با پشتیبانی آمریکا کلید خورد و هدف آن افزایش نقش هند در زنجیره‌های جهانی تأمین و تقویت روابط اقتصادی منطقه‌ای است.

با شدت گرفتن جنگ و به‌ویژه دخالت مستقیم اسرائیل، پیشرفت این کریدور اقتصادی با خطر جدی مواجه شده و ممکن است متوقف یا به‌شدت کند شود.