چرا ادعای محمد صدر در مورد حمایت روسیه از اسرائیل جنجالی شد؟

پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران، برخی سیاستمداران و کارشناسان در ایران نگرانی خود را نسبت به موضع روسیه در طول جنگ مطرح کردند و این انتقادات تا کنون نیز ادامه داشته است.

در تازه‌ترین مورد، اخیرا محمد صدر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و معاون پیشین وزارت امور خارجه در دولت اصلاحات، ادعا کرد که ممکن است «روسیه اطلاعاتی درباره سامانه‌های پدافند هوایی ایران در اختیار اسرائیل قرار داده باشد» و در این زمینه به دقت حملات اسرائیل اشاره کرد.

آقای صدر در اظهاراتی که روز اول شهریور ۱۴۰۴ در رسانه سینرژی منتشر و ویدیوی آن در پلتفرم اشتراک‌گذاری آپارات بارگذاری شد، گفت: «در مورد اینکه چگونه اسرائیل، چه در جنگ اخیر و چه در درگیری‌های قبلی، اطلاعات دقیقی را در مورد مراکز دفاع هوایی ما داشته، تردیدها و سوءظن‌هایی وجود دارد. بر اساس تحلیل من، می‌توانم به شما بگویم که روس‌ها اطلاعات مربوطه را در اختیار اسرائیل قرار داده‌اند.»

در پاسخ به این سوال که آیا ادعاهای او صرفا تحلیلی است، صدر پاسخ داد: «این بر اطلاعات نیز مبتنی است.»

قرارداد راهبردی با روسیه «کشک است»

آقای صدر در این مصاحبه از پیمان استراتژیک ایران و روسیه انتقاد کرد و آن را «کشک» خواند و مسکو را به خاطر تحویل سامانه دفاع هوایی اس – ۴۰۰ به ترکیه، عضو ناتو، و ندادن سامانه‌های مشابه و جنگنده‌های سوخو به ایران، محکوم کرد.

«معاهده جامع راهبردی» بین ایران و روسیه در زمینه همکاری‌های سیاسی و نظامی و اقتصادی است و اوائل سال جاری میلادی در جریان سفر رئیس جمهوری ایران به روسیه امضا شد.

آقای صدر در مصاحبه‌اش گفت: «باید ارتباطی بسیار جدی با روسیه داشته باشیم اما اعتماد نکنیم.»

صدر، دیپلمات باسابقه‌ای است که در سال ۲۰۱۷ با حکم آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد.

در پی جنگ اسرائیل با ایران در خرداد ۱۴۰۴ برخی مقام‌های ایرانی نقش روسیه را مورد انتقاد قرار دادند. شماری از شخصیت‌های سیاسی ایران می‌گویند روسیه در این جنگ صرفاً به محکومیت حملات و پیشنهاد میانجی‌گری بسنده کرد و حمایت عملی از ایران نداشت.

کرملین در طول جنگ ۱۲ روزه خواستار کاهش تنش‌ها شد و پیشنهاد میانجی‌گری داد، در حالی که همکاری جامع خود با ایران را نیز مورد تأکید قرار داد.

انتقاد از مسکو در ایران محدود به جنگ اخیر نیست. در سال‌های گذشته و در زمان حضور گسترده ایران در سوریه، نیز اتهام‌هایی مطرح شد که روسیه با عدم استفاده از سامانه‌های پدافندی خود و هماهنگی امنیتی با اسرائیل، عملاً زمینه را برای حملات اسرائیل به مواضع ایران فراهم کرده است. روسیه این اتهام‌ها را رد و سیاست خود را حفظ توازن میان طرف‌ها توصیف کرد.

این انتقادات نشان می‌دهد که با وجود همکاری‌های گسترده میان تهران و مسکو، بی‌اعتمادی تاریخی نسبت به روسیه در فضای سیاسی ایران همچنان ادامه دارد.

رسانه‌های روسی اظهارات آقای صدر را بازتاب دادند. در گزارش‌های این رسانه‌ها، بر موضع رسمی مسکو در طول جنگ تأکید شد: محکوم کردن حملات اسرائیل به‌عنوان «بی‌دلیل» و «غیرقانونی» و پیشنهاد میانجی‌گری میان تهران و تل‌آویو. ولادیمیر پوتین در آن زمان گفته بود ایران درخواستی برای کمک نظامی ارائه نکرده و شراکت دو کشور به معنای یک اتحاد دفاعی نیست.

پس از جنگ ایران و اسرائیل، شورای روابط خارجی اروپا در تحلیلی گفت روسیه ممکن است از یک ایران ضعیف سود ببرد، چون این وضعیت مانع از نزدیکی تهران به غرب می‌شود، هرچند بی‌ثباتی ایران نیز برای مسکو پرخطر است.

در سطح کلان‌تر، کارشناسان تأکید می‌کنند روسیه بحران را بیشتر از مسیر دیپلماسی مدیریت می‌کند و می‌کوشد میان مشارکت‌های منطقه‌ای و منافع راهبردی خود توازن برقرار سازد.

«من گفتم اسرائیل پشت مرگ ابراهیم رئیسی بوده است»

آقای صدر در سخنانش بار دیگر بر این باور خود تاکید کرد که اسرائیل پشت مرگ ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور سابق، در حادثه سقوط هلیکوپتر بوده است.

هلی‌کوپتر حامل ابراهیم رئیسی ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در حالی که از مراسم افتتاح سد در مرز جمهوری آذربایجان برمی‌گشت سقوط کرد.

آقای صدر گفت: «لحظه‌ای که آقای رئیسی مورد اصابت قرار گرفت، من گفتم که اسرائیل پشت مرگ او بوده است، اگرچه در آن زمان نظریه‌های مختلفی مطرح بود.»

احتمال عمدی بودن سقوط هلی‌کوپتر آقای رئیسی قبلا از طرف برخی مقام‌ها و چهره‌های سیاسی در ایران مطرح شده بود.

کامران غضنفری، نماینده مجلس ایران، آذر سال پیش گفت: «آقایان در داخل مصلحت نمی‌دانند اعلام کنند که آمریکا و اسرائیل با همکاری رژیم علی‌اف در آذربایجان، رئیس‌جمهور را به شهادت رساندند و آن را نسبت می‌دهند به یک توده ابر متراکم که فقط با هلیکوپتر وسطی کار داشت.»

شماری از چهره‌های سیاسی هم پس از عملیات اسرائیل در انفجار گسترده هزاران دستگاه پیجر حزب‌الله لبنان فرضیه دخالت اسرائیل در سقوط هلیکوپتر رئیسی را مطرح کردند.

ایران به طور رسمی هرگونه خطای انسانی یا نقص فنی در بروز حادثه سقوط هلیکوپتر را را منتفی دانسته است. در گزارش رسمی، حادثه سقوط هلی‌کوپتر به شرایط «پیچیده» آب و هوایی نسبت داده شده است.

ادعاهای «کذب و تحریک‌آمیز»

اظهارات آقای صدر واکنش‌هایی را در سیاست ایران ایجاد کرد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در جلسه توجیهی هفتگی خود به این ماجرا پرداخت و گفت که اظهارات صدر «نظر شخصی» او و «غیرمبتنی بر شواهد» است و منعکس‌کننده موضع رسمی ایران نیست.

بقایی در مورد مرگ ابراهیم رئیسی گفت گزارش رسمی دولت همچنان روایت معتبر است و این گزارش «ادعاها و گمانه‌زنی‌ها» در این مورد را مردود می‌داند.

مالک شریعتی، نماینده تهران در مجلس، در پستی در ایکس، خطاب به علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نوشت: «اگر این ادعا درست است، پس قاطعانه به روسیه پاسخ دهید. اگر نادرست است، علیه گوینده آن اقدام قاطع اتخاذ کنید. نگذارید امنیت ملی بازیچه شود.»

احمد زیدآبادی، روزنامه‌نگار و مفسر اصلاح‌طلب، هشدار داد که دستکاری در گزارش‌های عینی، اعتماد عمومی را تضعیف می‌کند.

روزنامه تندرو کیهان هم گفت که اظهارات صدر «به امنیت ملی و سیاست خارجی آسیب می‌رساند» و او را به طرح ادعاهای «کذب و تحریک‌آمیز» متهم کرد.

در مقابل، برخی از رسانه‌های اصلاح‌طلب و میانه‌رو از واکنش کیهان انتقاد کردند و آن را «حمایت بی‌قید و شرط از روسیه» و «حمله‌ای تند» به صدر توصیف کردند.

خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضائیه گفته است دادستان تهران بدون نام بردن از صدر، علیه یکی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، پرونده قضایی تشکیل داده است.

این خبرگزاری اعلام کرد که این فرد به اظهارات «کذب و بی‌اساس» متهم و احضار شده است.