راستی‌آزمایی حرف‌های ابراهیم رئیسی؛ آیا تورم ۲۰ درصد کم شده است؟

بهرنگ تاج‌دین، بی‌بی‌سی

صحبت‌های رئیس‌جمهوری ایران درباره عملکرد دولتش در زمینه مهار تورم سؤال‌های جدی برانگیخته است.

ابراهیم رئیسی در نشست خبری‌اش به مناسبت هفته دولت گفت: «در حال حاضر تورم ۴۰.۵ درصد است. یعنی اگر بخواهیم شهریور ۱۴۰۰ را با شهریور امسال مقایسه کنیم، آن وقت [نرخ تورم] قریب به ۶۰ درصد بود؛ الان ۴۰.۵ درصد است.»

به عبارت دیگر آقای رئیسی مدعی شد که در یک سال اول کار دولتش، تقریباً ۲۰ واحد-درصد کاهش پیدا کرده است.

مشکل این‌جاست که این ارقام با آمار رسمی تورم نمی‌خواند.

طبق ارقامی که مرکز آمار (مرجع رسمی انتشار نرخ تورم در ایران) اعلام کرده، میزان شاخص اصلی تورم (نرخ تورم ۱۲ماهه) در شهریور پارسال نه ۶۰ درصد، که ۴۵.۸ درصد بوده است.

برای اطلاع از میزان تورم شهریور امسال هم طبیعتاً باید تا اوایل مهرماه صبر کرد. ولی تازه‌ترین رقمی که منتشر شده، مربوط به مرداد ۱۴۰۱ است که در این ماه نرخ تورم به ۴۱.۵ درصد رسید که ۳.۷ درصد نسبت به مرداد سال قبل کاهش پیدا کرده بود.

به این ترتیب، می‌شود گفت که طبق آمارهای رسمی، شاخص اصلی تورم در یک سال اول زمامداری ابراهیم رئیسی، اندکی کاهش داشته؛ ولی نه ۲۰ واحد-درصد.

علاوه بر این، نرخ تورم ۱۲ماهه از شهریور ۱۴۰۰ به بعد سیر نزولی گرفته بود، در صورتی که انتظار می‌رود این نرخ در ماه‌های آینده افزایش پیدا کند و تا اسفند ۱۴۰۱ به بیش از ۴۳ درصد برسد.

ولی این تمام ماجرا نیست. یک روش دیگر محاسبه تورم، سنجیدن میزان افزایش قیمت‌ها در یک ماه مشخص نسبت به ماه مشابه سال قبل است که به آن «تورم نقطه به نقطه» می‌گویند؛ نرخی که با تجربه روزمره مردم از تورم بیشتر سازگار است.

اگر به تورم نقطه به نقطه نگاه کنیم، می‌بینیم که میزان آن در یک سال اول ریاست‌جمهوری ابراهیم رئیسی نه تنها کم نشده، که بالا هم رفته است.

طبق بررسی‌های مرکز آمار ایران، مرداد ۱۴۰۰ تورم نقطه به نقطه ۴۳.۲ درصد بوده که این نرخ در مرداد ۱۴۰۱ با ۹ واحد-درصد افزایش به ۵۲.۲ درصد رسیده است.

تورم ۶۰ درصدی شهریور ۱۴۰۰ از کجا آمد؟

به نظر می‌رسد اشاره رئیس‌جمهوری ایران به آمارهای بانک مرکزی ایران از رقم تورم باشد.

قائم‌مقام بانک مرکزی ایران شنبه در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفته بود که نرخ تورم شهریور پارسال ۵۹.۳ درصد بوده که در تیرماه ۱۴۰۱ به ۴۰.۵ درصد کاهش پیدا کرده است.

روشن نیست که ارقامی که اصغر ابوالحسنی هستیانی گفته، تورم ۱۲ ماهه است یا نقطه به نقطه. ولی به هر حال رقم ۴۰.۵ درصدی که رئیس‌جمهوری ایران به آن اشاره کرده، مربوط به تیر امسال است و نه شهریور.

در کنار این، بانک مرکزی از قدیم نرخ تورم را تنها در مناطق شهری می‌سنجید و از آبان ۱۳۹۷ به دستور دولت وقت، از انتشار این آمار منع شد. در نتیجه جزئیات بررسی‌هایش منتشر نشده است.

اگرچه در دورانی که هر دو نهاد آمار تورم را منتشر می‌کردند، معمولاً نرخ اعلامی بانک مرکزی اندکی بیشتر از مرکز آمار بود، ولی این اختلاف قابل توجه برآورد دو نهاد از نرخ تورم در تابستان ۱۴۰۰ سؤال‌برانگیز شده است.

آرش حسن‌نیا، روزنامه‌نگار اقتصادی این اختلاف را غیرمنطقی می‌داند. او در توییتر نوشته: «منطقی نیست که نرخ تورم شهری در شهریور پارسال در برآورد بانک مرکزی ۵۹.۳ درصد یعنی ۱۶.۴ واحد درصد بیشتر از نرخ تورم شهری در روایت مرکز آمار بوده باشد اما نرخ تورم تیرماه در گزارش هر دو مرجع، عددی یکسان ۴۰.۵ درصد اعلام شود.»

در مجموع، این طور می‌توان گفت که ادعای رئیس‌جمهوری ایران درباره کاهش تقریباً ۲۰ درصدی نرخ تورم در یک سال نخست زمامداری او با آمارهای رسمی همخوانی ندارد؛ مخصوصاً در شرایطی که تصمیم دولت او برای حذف ارز ترجیحی واردات بعضی از کالاهای اساسی به جهش شدید قیمت آن‌ها منجر شد.