چرا نرخ تورم در ایران برای دهک‌های پایین بیشتر است؟

بررسی‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد خردادماه امسال نرخ تورم ماهانه برای کم‌درآمدترین دهک بیشتر از دو برابر پردرآمدترین دهک جامعه بوده است.

طبق این گزارش، قیمت کالاها و خدمات مصرفی دهک اول از اردیبهشت تا خرداد امسال به طور متوسط ۱۹.۵ درصد افزایش پیدا کرد؛ در صورتی که متوسط افزایش قیمت‌ها برای دهک دهم حدود ۸.۴ درصد بوده است. در مجموع نرخ تورم ماهانه برای هفت دهک کم‌درآمد جامعه بیشتر از میانگین کشوری بوده است .

هفته پیش این نهاد اعلام کرد نرخ تورم ماهانه در خردادماه ۱۲.۲ درصد بوده که بالاترین رقم ثبت‌شده از زمان اعلام ماهانه نرخ تورم است.

طبق برآوردهای مرکز آمار، نرخ تورم نقطه به نقطه هم برای اقشار فقیر جامعه بالاتر از اقشار مرفه بوده است.

قیمت کالاها و خدمات مصرفی برای ده درصد کم‌درآمد جامعه ایران ظرف یک سال گذشته (خرداد ۱۴۰۰ تا خرداد ۱۴۰۱) به طور متوسط ۶۴ درصد افزایش یافته است. نرخ رشد قیمت‌ها برای پردرآمدترین دهک در همین مدت ۴۹ درصد بوده است.

این اعداد و ارقام می‌تواند به نگرانی‌ها درباره تشدید شکاف فقیر و غنی، و نیز افزایش فقر در ایران دامن بزند.

چرا فقیرترها با تورم شدیدتری مواجه‌اند؟

عامل اصلی تورم بی‌سابقه خردادماه افزایش قیمت مواد غذایی بود. آمارها نشان می‌دهد که ظرف یک ماه قیمت روغن نباتی به طور متوسط سه برابر شد، لبنیات و تخم‌مرغ تقریباً یک‌ونیم برابر، و گوشت و مرغ، و گروه نان و غلات هم به طور متوسط تقریباً ۲۰ درصد گران‌تر شدند.

دولت ابراهیم رئیسی از اواسط اردیبهشت تصمیم گرفت تخصیص ارز ترجیحی به واردات اقلامی مانند خوراک دام و دانه‌های روغنی را متوقف کند و قیمت‌های مصوب بعضی از مواد غذایی از جمله ماکارونی و روغن مایع را بالا ببرد. این تصمیم‌ها باعث شد مواد غذایی ظرف یک ماه به طور متوسط ۲۵.۹ درصد گران شوند.

داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که دهک‌های پایین‌تر، بخش بیشتری از درآمدشان را صرف خرید مواد غذایی می‌کنند.

تقریباً نیمی (۴۳ درصد) از درآمد دهک اول جامعه صرف خرید مواد غذایی می‌شود، در صورتی که سهم مواد غذایی در سبد مصرفی پردآمدترین دهک جامعه تنها حدود ۱۷ درصد است.

به همین دلیل است که افزایش سرسام‌آور قیمت مواد غذایی در یک ماه گذشته باعث شده دهک‌های کم‌درآمد جامعه ایران نرخ تورم بالاتری را جبران کنند.

در کنار این، ترکیب متفاوت سبد غذایی دهک‌های مختلف هم به این اختلاف نرخ تورم دامن زده است.

طبق بررسی‌های مرکز آمار، قیمت مواد غذایی که دهک اول مصرف می‌کند، در خردادماه به طور متوسط ۳۱ درصد نسبت به ماه قبل افزایش یافت؛ در صورتی که نرخ رشد قیمت مواد غذایی برای دهک دهم در همین مدت ۲۲.۳ درصد بوده است.

دولت ایران وعده داده که تا وقتی سیستم کالابرگ الکترونیکی آماده نشده، به پرداخت یارانه نقدی ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومانی به ۹ دهک پایین جامعه ادامه بدهد.