تحریم انتخابات از سوی مقتدی صدر چه تاثیری بر انتخابات مجلس عراق دارد؟
- نویسنده, سالی نیبل
- شغل, بیبیسی عربی، بغداد
رضیه، زنی پنجاه و چند ساله، چند روز پیش از برگزاری انتخابات مجلس عراق میگوید: «بیش از بیست سال است که پای صندوقهای رای میرویم، اما هیچ تغییری ندیدهایم.»
ششمین انتخابات عراق از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳، روز ۱۱ نوامبر برگزار میشود و بیش از هفت هزار نامزد بر سر۳۲۹ کرسی رقابت میکنند.
در عراق، بلوکی که بیشترین کرسیها کسب کند مسئول تشکیل دولت میشود و معمولا شیعیان اکثریت کرسیها را در اختیار دارند، زیرا ترکیب مجلس نمایندگان بر اساس تقسیمبندیهای فرقهای و قومی شکل میگیرد که بازتابدهنده ساختار جمعیتی این کشور است. قرار است نتایج اولیه انتخابات ۲۴ ساعت پس از پایان رایگیری اعلام شود.
پوسترهای تبلیغاتی تقریبا همه خیابانهای بغداد را پوشاندهاند. در بیشتر محلههای مسکونی، تصاویر بزرگ نامزدها با گرایشهای سیاسی و مذهبی گوناگون دیده میشود. اما در محلهای که رضیه در آن زندگی میکند، هیچ نشانی از تبلیغات نیست. او ساکن شهرک صدر، منطقهای پرجمعیت در شرق بغداد، است. نام این منطقه خود بیانگر وابستگی آن است، چرا که بیشتر ساکنان آن از مقتدی صدر، رهبر شیعی پرنفوذ عراق حمایت میکنند.
روی نیمکت کوچکی جلو خانه رضیه نشستم تا با او صحبت کنم. پوسترهای مقتدی صدر و عبارت «تحریم» روی دیوار کنار خانهاش چسبانده شده بود. پوسترهای مشابهی را در محلههای مختلف شهرک صدر دیدیم.
«همان چهرهها»
مقتدی صدر، از رهبران پرنفوذ شیعیان عراق، خواهان تحریم انتخابات شده و فرآیند انتخاباتی را به فساد متهم کرده است. اما خودداری رضیه از رای دادن تنها به دلیل تحریم صدر نیست، بلکه از تنگنای معیشتی نیز سرچشمه میگیرد. میگوید: «سه پسر دارم که همه در دهه بیست زندگیشان هستند و هیچکدام شغلی ندارند. چطور میتوانند ازدواج کنند و خانواده تشکیل بدهند؟»
رضیه دیگر هیچ اعتمادی به دولتهای پیاپی ندارد و میگوید: «همیشه همان چهرهها را میبینیم. هیچ چیز تازهای نیست. کسی را که امتحانش را پس داده، نباید دوباره امتحان کرد.» سپس از کمبود خدمات عمومی سخن میگوید، از جمله قطع تقریبا دائمی برق که آنها را ناچار کرده دائما به ژنراتورهای محلی متکی باشند.
مقتدی صدر میلیونها هوادار در سراسر عراق دارد. در آخرین انتخابات مجلس در سال ۲۰۲۱، بلوک صدر بیشترین کرسیها را با ۷۳ نماینده به دست آورد، اما سال بعد، پس از اعتراضهای شدید به روند تشکیل دولت، از مجلس کناره گرفت. این اعتراضها زمانی که هواداران صدر ساختمان مجلس را اشغال کردند و آن را به محاصره درآوردند، به خشونت کشید و در درگیریهای خونینی با نیروهای امنیتی رخ داد.
از آن زمان مقتدی صدر از صحنه مجلس عراق کناره گرفته است. هنگام گشتوگذار در کوچههای شهرکی که نام خانوادگی او را بر خود دارد، فقر و محرومیت مردم به روشنی قابل مشاهده است. بسیاری از خیابانها آسفالت نشده و پوشیده از انبوه زباله است. با این حال، ساکنان این شهر همچنان وفاداری بیقید و شرطی به مقتدی صدر دارند.
حسین، فروشنده لوازم برقی، که از رکود شدید بازار گلایه دارد، به من میگوید: «ما با سید هستیم، هر چه او بگوید.» او هم مانند بیشتر اهالی شهر، در پاسخ به دعوت صدر، در انتخابات پیش رو رای نمیدهد. حسین باور دارد که روند انتخابات دوباره همان دولتی را بازتولید خواهد کرد که مردم را نادیده گرفته و از تامین نیازهای اولیهشان در زمینه اشتغال و خدمات بهداشتی و آموزشی غافل مانده است. او اضافه میکند: «هیچ مسئولی تا حالا نیامده بپرسد نیازهای ما چیست!»
تسلیحات گروههای مسلح
مقتدی صدر دلایل متعددی برای تحریم انتخابات مطرح کرده که از جمله آنها پافشاریاش بر جمعآوری سلاح گروههای مخالف و مورد حمایت ایران و قرار دادن آنها زیر نظارت دولت است.
در روزهای اخیر، محمد شیاع سودانی، نخستوزیر عراق، در مصاحبهای مطبوعاتی گفت که عراق متعهد است تمام سلاحها را تحت کنترل دولت قرار دهد، «اما این هدف تا زمانی که ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا در کشور حضور دارد محقق نخواهد شد، چرا که برخی گروههای عراقی آن را نیروی اشغالگر میدانند».
سودانی توضیح داد که برنامه دولت برای پایان دادن به حضور ائتلاف بینالمللی علیه گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) تا سپتامبر ۲۰۲۶ همچنان برقرار است و افزود که «تهدید این گروه به شکل چشمگیری کاهش یافته است». آمریکا بارها از بغداد خواسته سلاح همه گروههای مسلح را بدون استثنا منحل کند.
با کنارهگیری صدر از عرصه انتخابات، وزن اصلی بلوک شیعی در این رقابتها به «چارچوب هماهنگی» منتقل شده است؛ ائتلافی شیعی که با جریان صدر فاصله دارد و دولت فعلی به رهبری محمد شیاع سودانی از درون آن شکل گرفته است.
همام حمودی، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق و از رهبران چارچوب هماهنگی، به بیبیسی گفت که جمعآوری سلاح گروهها تنها زمانی ممکن است که «منطقه به ثبات برسد و مسیر آن از جهتگیریهای مذهبی و عقیدتی به سمت رویکردهای سیاسی تغییر کند». او افزود که این کار «صرفا تصمیم دولتی نیست» و اینکه گروههای مسلح برای حفظ ثبات در عراق با دولت به نوعی تفاهم رسیدهاند.
«نتیجهای از پیش معلوم»
به گفته کمیسیون عالی انتخابات، مشارکت در آخرین انتخابات که چهار سال پیش برگزار شد، ۴۱ درصد بود. با این حال برآوردهای دیگر نشان میدهد که رقم واقعی کمتر از این مقدار بوده است.
اکنون نگرانیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه غیبت هواداران جریان صدر باعث کاهش مشارکت شود، چرا که میلیونها نفر از طرفداران صدر در مناطق مرکزی و جنوب عراق پای صندوقها نخواهند رفت.
اما همام حمودی نگران این موضوع نیست. او میگوید: «ما بارها خواهان حضور صدریها شدهایم زیرا حضور آنها برای ما نقطه قوت است. غیبت آنها ممکن است بر توازن قدرت شیعیان تاثیر بگذارد، اما نه خیلی زیاد.»
حمودی با اطمینان از پیروزی «چارچوب هماهنگی» در انتخابات سخن میگوید: «نتیجه به نفع ما رقم میخورد، چون این انتخابات بر پایه گروهها است و شیعیان ۶۵ درصد جمعیت را تشکیل میدهند.»
با این حال، ائتلاف «چارچوب هماهنگی» در سال ۲۰۲۲ تنها پس از آنکه بلوک صدر از مجلس نمایندگان استعفا کرد و کرسیهایش خالی شد، توانست اکثریت لازم را به دست آورد و دولت تشکیل دهد.
برخی تحلیلگران معتقدند تشکیل دولت جدید کار آسانی نخواهد بود. هادی جلو، روزنامهنگار عراقی، میگوید آمریکا نمیخواهد گروههای مسلح مورد حمایت ایران بخشی از دولت آینده باشند و «در صورت مشاهده چنین احتمالی، هر تلاشی برای تشکیل دولت را متوقف خواهد کرد».
او میافزاید که غیبت صدریها شاید به نفع دیگر گروههای سیاسی، به ویژه سنیها، تمام شود. جلو توضیح میدهد: «فضاهایی ایجاد خواهد شد که بلوکهای سنی از آن بهره ببرند. آنها در برخی مناطق با نیروهای شیعی رقابت دارند و ممکن است از این وضعیت برای تقویت موقعیت سیاسی خود استفاده کنند.»
اما فراتر از همه این پیچیدگیهای سیاسی، دغدغه اصلی بسیاری از عراقیها، از جمله رضیه، برخورداری از یک زندگی آبرومندانه و تامین نیازهای اولیهشان است. با این حال، آنها تردید دارند که این انتخابات بتواند واقعیتی ایجاد کند که خود را بخشی از آن احساس کنند.
