نشست بریکس؛ تلاش پوتین برای تشکیل بلوک ضدغرب همزمان با دیدارهای پزشکیان با رهبران آسیا

نشست گروه بریکس در شهر کازان آغاز شده است و سران کشورهایی که به نوعی از‌ آنها بلوک شرق یا ائتلاف مقابل بلوک غرب یاد می‌شود به میزبانی ولادیمیمر پوتین در روسیه گرد هم آمده‌اند. روز چهارشنبه مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در حاشیه این نشست در دیدارهای دو جانبه‌ای متعددی شرکت کرد از جمله با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری خلق چین.

خبرگزاری دولتی ایرنا نوشته در این دیدار رهبران دو کشور بر امضای آنچه «توافق جامع راهبردی میان دو کشور» خوانده شده تاکید کرده و خواستار «رسمیت» آن در موعدی نزدیک شده‌اند.

مرداد ماه گذشته روسیه اعلام کرد آماده‌سازی «توافقنامه جامع همکاری» با ایران پایان یافته و آماده امضا شده است. در همان زمان هم مسعود پزشکیان ابراز امیدواری کرده بود که سند این توافقنامه در جریان اجلاس بریکس که اکنون آغاز شده است به امضا برسد.

جزییات کاملی از متن این توافق‌نامه منتشر نشده است هر چند در چند سال گذشته، ایران با عضویت در پیمان شانگهای و همچنین بریکس رابطه نزدیک‌تری با روسیه و چین برقرار کرده و مقام های این کشور گفته اند که امضای توافق نامه‌های همکاری جامع با روسیه و چین علاوه بر گسترش همکاری‌های اقتصادی و تجاری بر «احترام متقابل» میان طرفین و اتحاد آنها در برابر بلوک غرب کمک خواهد کرد.

همکاری ایران و روسیه در پی جنگ اوکراین و استفاده مسکو از پهپادهای ایران تقویت شده است.

ایران یک توافق جامع ۲۵ ساله هم با چین امضا کرده است.

روز چهارشنبه رسانه‌های چین از دیدار مسعود پزشکیان و شی جین پینگ، رئیس جمهوری خلق چین در حاشیه اجلاس بریکس در کازان خبر دادند.

از دیگر تحولات مهم امروز در این نشست حضور رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه بود که تحت تاثیر انفجار و حمله به یک کارخانه هوا فضا در نزدیکی آنکارا قرار گرفته بود.

بیشتر بخوانید

مسعود پزشکیان که شرکت در اجلاس بریکس پنجمین سفر خارجی از زمان آغاز به کار دولت اوست، روز چهارشنبه همچنین با همتای مصری خود، عبدالفتاح سیسی دیدار و گفتگو کرد.

جنگ اسرائیل در غزه منافع ایران و مصر را طی یک سال گذشته بیشتر به هم گره زده است.

ایران حامی اصلی حماس و حزب‌الله لبنان است و مصر که مرز مشترک با اسرائیل و غزه دارد علاوه بر تلاش برای کاهش پیامدهای جنگ بر این کشور، یکی از میانجی‌های اصلی گفتگوها میان اسرائیل و حماس بوده است که تاکنون ثمری نداشته است.

پوتین متحدانش را گرد هم می‌آورد تا نشان دهد فشار غرب شکست خورده است

استیو روزنبرگ - سردبیر روسیه بی‌بی‌سی

خودتان را جای ولادیمیر پوتین بگذارید.

غرب شما را به دلیل حمله به اوکراین از جامعه جهانی طرد کرده و تحریم‌ها، اقتصاد کشورتان را هدف قرار داده تا دسترسی‌‌ شما به بازارهای جهانی قطع شود.

یک حکم بازداشت هم از سوی دیوان کیفری بین‌المللی برای شما صادر شده است.

چطور می‌توانید نشان دهید که این فشارها نتیجه‌ای نداشته است؟ می‌توانید یک اجلاس سران برگزار کنید.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، این هفته در نشست گروه بریکس، متشکل از قدرت‌های اقتصادی نوظهور که در شهر کازان در حال برگزاری است، میزبان بیش از ۲۰ رئیس دولت است. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، از جمله رهبرانی هستند که به این نشست دعوت شده‌اند.

کرملین این اجلاس را یکی از «بزرگ‌ترین رویدادهای سیاست خارجی» در تاریخ روسیه توصیف کرده است.

کریس ویفر، یکی از موسسان شرکت مشاوره‌ای ماکرو-ادوایزری معتقد است «پیام روشن نشست این است که تلاش‌ها برای منزوی کردن روسیه شکست خورده است.»

ویفر می‌گوید: «این بخش مهمی از پیام کرملین است که می‌خواهد بگوید روسیه در برابر تحریم‌ها دوام آورده است. ما می‌دانیم که در لایه‌های زیرین مشکلات جدی وجود دارد. اما در سطح ژئوپلیتیک، روسیه همه این دوستان را دارد و آنها همگی شرکای مسکو به حساب می‌آیند.»

دوستان روسیه چه کسانی هستند؟

کلمه «بریکس» از حروف اول نام انگلیسی کشورهای برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی شکل گرفته است. این گروه که اغلب به عنوان یک نیروی هم‌سنگ در برابر جهان تحت رهبری غرب توصیف می‌شود، کشورهای مصر، اتیوپی، ایران و امارات متحده عربی را نیز به عنوان اعضای خود پذیرفته است.

عربستان سعودی هم برای پیوستن به این گروه دعوت شده است.

کشورهای عضو بریکس ۴۵ درصد از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. اقتصاد اعضای این گروه در مجموع بیش از ۲۸/۵ تریلیون دلار ارزش دارد که تقریبا ۲۸ درصد از اقتصاد جهانی است.

مقام‌های روسیه اعلام کرده‌اند که ۳۰ کشور دیگر نیز تمایل دارند به بریکس بپیوندند یا روابط نزدیک‌تری با این گروه داشته باشند. تعدادی از این کشورها در اجلاس کازان شرکت خواهند کرد. انتظار می‌رود در این نشست صحبت‌ها و بحث‌های زیادی درباره بریکس به عنوان نماینده «اکثریت جهانی» مطرح شود.

اما جدا از فراهم کردن فرصتی برای عرض اندام ولادیمیر پوتین در عرصه بین‌المللی، این رویداد چه دستاوردی خواهد داشت؟

پوتین، که به دنبال کاهش فشار تحریم‌های غرب است، امیدوار است کشورهای بریکس را متقاعد کند که برای پرداخت‌های بین‌المللی، جایگزینی برای دلار آمریکا پیدا کنند.

آقای ویفر می‌گوید: «بسیاری از مشکلاتی که اقتصاد روسیه با آن مواجه است به تجارت و پرداخت‌های فرامرزی و بین‌المللی مربوط می‌شود. بسیاری از این داد و ستدها به دلار آمریکا وابسته است.»

«وزارت خزانه‌داری آمریکا به دلیل آن که دلار آمریکا ارز اصلی برای پرداخت‌ها در سطح بین‌المللی است، قدرت و نفوذ زیادی بر تجارت جهانی دارد. خواسته اصلی روسیه شکستن سلطه دلار آمریکاست. مسکو می‌خواهد کشورهای بریکس یک مکانیزم تجاری جایگزین و سیستم تسویه حساب فرامرزی ایجاد کنند که در آن دلار، یورو یا هیچ‌یک از ارزهای گروه هفت دخیل نباشد، و به این ترتیب تحریم‌ها دیگر اهمیت و اثر چندانی نداشته باشند.»

اما ناظران به اختلاف‌های موجود در میان کشورهای بریکس اشاره می‌کنند. «هم‌نظر» واژه‌ای نیست که بتوان برای توصیف دیدگاه اعضای کنونی این گروه به کار برد.

جیم اونیل، اقتصاددان سابق گلدمن ساکس، می‌گوید: «از بعضی جهات، به نفع غرب است که چین و هند تقریبا در هیچ موردی توافق نظر ندارند. چون اگر این دو واقعا در همکاری خود جدی بودند، بریکس نفوذ عظیمی پیدا می‌کرد.»

او اضافه می‌کند: «چین و هند بیشتر تلاش می‌کنند تا از حمله به یکدیگر خودداری کنند و واداشتن آن‌ها به همکاری جدی اقتصادی، یک چالش پایان‌ناپذیر است.»

جیم اونیل بود که در اواخر قرن گذشته، واژه «بریک» را برای چهار اقتصاد نوظهور آن زمان مطرح کرد که به اعتقاد او باید «وارد مرکز سیاست‌گذاری جهانی می‌شدند».

اما بعد از آن که این چهار کشور گروه بریک را تشکیل دادند، همچنان به شکلی مستقل به حیات خود ادامه دادند. پس از پیوستن آفریقای جنوبی، نام این گروه به بریکس تغییر یافت. آنها قصد داشتند سلطه گروه هفت، متشکل از هفت اقتصاد «پیشرفته» جهانی (شامل کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و آمریکا) را به چالش بکشند.

اختلافات درون بریکس، تنها به هند و چین محدود نمی‌شود. بین مصر و اتیوپی، دو عضو جدید بریکس نیز تنش‌هایی وجود دارد. و ایران و عربستان هم با وجود صحبت‌ها درباره آشتی، مدت‌ها است که رقبای منطقه‌ای یکدیگر هستند.

آقای اونیل معتقد است: «این ایده که همه آنها بتوانند درباره مسائل بنیادین با یکدیگر به توافق برسند، واقعا بی‌مورد است.»

در حالی که روسیه، تحت تاثیر احساسات ضد غربی، درباره ایجاد یک «نظم نوین جهانی» صحبت می‌کند، دیگر اعضای بریکس مانند هند، خواهان حفظ روابط خوب سیاسی و اقتصادی با غرب هستند.

در کازان، وظیفه ولادیمیر پوتین این خواهد بود که این اختلافات را نادیده بگیرد و تصویری از وحدت و یکپارچگی ترسیم کند تا به مردم روسیه – و جامعه بین‌المللی – نشان دهد که کشورش به هیچ وجه منزوی نیست.