گزارش دوم کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل: نقض حقوق بشر در ایران «پیچیده و گسترده» است

گزارش کامل کمیته حقیقت‌یاب مستقل درباره ایران امروز در پنجاه‌وهشتمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو ارائه شد.

کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل متحد در نوامبر ۲۰۲۲ (آذر ۱۴۰۱) پس از سرکوب اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ که با کشته شدن مهسا (ژینا) امینی در بازداشت گشت ارشاد آغاز شد کار خود را شروع کرد.

به گفته سارا حسین رئیس این کمیته، اکنون سرکوب به‌خصوص سرکوب زنان از خشونت شدید به ساکت کردن و نظارت تجسسی با فناوری‌هایی مثل تشخیص چهره تغییر کرده است.

نقض شدید حقوق اقلیت‌های قومی و مذهبی از جمله کردها و بلوچ‌ها و بهائیان از دیگر مواردی است که در این گزارش به آن اشاره شده است.

این کمیته سه نفره جمعه گذشته (۱۴ مارس) در یک کنفرانس خبری یافته‌های خود را در گزارش دوم خود مطرح کرد و امروز سه‌شنبه گزارش کاملی را که حدود ۲۵۰ صفحه است به اعضای شورای حقوق بشر سازمان ملل ارائه کرد.

این کمیته، در قیاس با گزارش قبلی، توجه خود را به رفتار با کودکان و افراد ال‌جی‌بی‌تی و اقلیت‌های قومی و مذهبی معطوف کرد و درباره مواردی که حکومت «خودکشی» قلمداد کرده بود تحقیق کرد و همچنین درباره اعدام‌های نمایشی جهت شکنجه روانی.

این رفتار سرکوبگرانه همچنین به قربانیان و خانواده‌های آنها نیز تسری یافته است که به‌طور سیستماتیک تحت فشار قرار گرفته‌اند تا سکوت کنند، و همچنین شامل کسانی شده است که در حمایت از آنها اقدام کرده‌اند، مانند مدافعان حقوق بشر، وکلا، معلمان، روزنامه‌نگاران و اعضای اتحادیه‌های صنفی، که بسیاری از آنها مجبور به ترک ایران شده‌اند.

در این شرایط، دولت نظارت‌ها را تشدید کرده، فضای دیجیتال را بیش از پیش محدود نموده، و سرکوب خود را فراتر از مرزهای ایران گسترش داده است تا صدای کسانی را که در داخل کشور و خارج از آن سخن می‌گویند، خاموش کند. آزار و اذیت قضایی قربانیان و خانواده‌های آنها همچنان ادامه دارد.

در مجموع، این اقدامات نشان‌دهنده تلاش هماهنگ دولت برای سرکوب اعتراضات است که فضایی از ترس و مصونیت سیستماتیک ایجاد کرده است و حقوق قربانیان برای حقیقت، عدالت، پاسخگویی و جبران خسارت را نقض می‌کند.

تاکنون ۱۰ مرد اعدام شده‌اند و حداقل ۱۱ مرد و ۳ زن همچنان در معرض خطر اعدام قرار دارند.

علی بحرینی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو، در نشست حاضر نشد و فقط صحبت‌های خود را مطرح و بعد جلسه را ترک کرد. او گزارش کمیته حقیقت‌یاب را یکسره رد کرد و آن را «جانبدارانه» و «مضحک» خواند.

این کمیته ابتدا برای یک سال منصوب شد که در انتهای ماموریت گزارش جامع خود را منتشر کرد. ماموریت این کمیته پارسال تمدید شد که امروز گزارش دوم را در اختیار اعضای شورا قرار داد.

فعالیت این کمیته اکنون به پایان رسیده است.

فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر همراه با ۴۱ سازمان غیردولتی حقوق بشری دیگر، در یک نامه سرگشاده خواستار تمدید کار این کمیته شده است.

کمیته حقیقت‎‌یاب «نگرانی‌ها» درباره حقوق بشر در ایران را «پیچیده و گسترده» خواند و آن را فراتر از حوزه ماموریت فعلی خود دانست و از شورای حقوق بشر سازمان ملل خواست که «یک نهاد مستقل جدید را برای پیگیری کار کمیته حقیقت‌یاب» در نظر بگیرد.

علاوه بر تداوم سرکوب سازمان‌یافته حکومتی در داخل ایران، سرکوب فراتر از مرزهای ایران با اعمال فشار به خبرنگاران و فعالان از نکات اصلی این گزارش بود.

به گفته نویسندگان این گزارش، بر اساس ۳۸ هزار سند و گفتگو با ۲۸۵ شاهد، قربانی، معترض و افراد دخیل تهیه شده است.

نقض شدید حقوق زنان از جمله با تعرض و تجاوز و خشونت جنسی و نظارت تجسسی برای اعمال حجاب اجباری از نکاتی دیگری است که این گزارش به تفصیل به آن پرداخته و اسناد و مدارک و یافته‌های خود را منتشر کرده است.

با وجود تضمین‌های مسعود پزشکیان پیش از انتخابات ریاست جمهوری برای کم کردن قوانین سختگیرانه حجاب اجباری و سرکوب‌، حکومت به تلاش‌ فزاینده برای محدود کردن حقوق زنان و دختران و همین‌طور فعالان حقوق بشر ادامه می‌دهد که بر اساس این گزارش هدفش «در هم شکستن مخالفان» است.

در هر دو گزارش این کمیته آمده است که حکومت ایران با «نقض جدی حقوق بشر» مرتکب «جنایات علیه بشریت» شده است.

حکومت ایران کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل متحد را به سیاسی‌کاری متهم می‌کند و فعالیت این کمیته را نتیجه لابی کشورهای غربی می‌داند.

با وجود تلاش مکرر این کمیته برای جلب همکاری ایران، دولت این کشور از هر گونه کمکی خودداری کرده و به کمیته اجازه سفر به ایران را نداده است.

نماینده ایران حاضر به حضور در هیچ یک از سخنرانی‌ها نشد

فرزاد صیفی‌کاران، گزارشگر بی‌بی‌سی از محل نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو

صبح امروز شورای حقوق بشر سازمان ملل کار خود را با رسیدگی به وضعیت ایران و ارائه دومین گزارش کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل در امور ایران آغاز به کار کرد.

زمانی که وارد مقر سازمان ملل شدم، قبل از ورودی سالن جلسه شورا، نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در مقابل این ورودی نمایشگاه عکسی با عنوان «توانمندی‌های زنان ایرانی» برگزار کرده بود و عکس‌هایی از زنان ایرانی عمدتا زنانی که مشغول کارهایی همچون ریسندگی و بافندگی بودند را به نمایش گذاشته بودند. در این میان چند عکس هم از زنانی که در کنسرت‌های موسیقی در حال نواختن ساز بودند، وجود داشت. در حالیکه نواختن ساز توسط زنان و نشان دادن تصویر آنها در صداوسیما ممنوع است.

با شروع جلسه، همزمان نسخه کامل گزارش کمیته حقیقت‌یاب درباره اعتراضات ۱۴۰۱ منتشر شد. گزارشی ۲۵۲ صفحه‌ای که به موارد متعدد نقض حقوق بشر در دو سال و نیم گذشته پرداخته است.

در این گزارش اشاره شده است که کمیته توانسته است مصادیق «جنایت علیه بشریت» را تایید کند. این موضوع برای اولین بار است که طی سال‌های گذشته در رابطه با سرکوب اعتراضات ایران مطرح می‌شود.

یکی از مصادیق جنایت علیه بشریت در رابطه با نقض حقوق زنان و تشدید فضای سرکوب از طریق خشونت، تعرض و آزارهای جنسی و نظارت تجسسی با استفاده از فناوری عنوان شده است.

در شروع جلسه، مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، ابتدا سخنرانی کرد و به موارد گسترده نقض حقوق بشر در ۷ ماهی که او این سمت را به‌عهده داشته است پرداخت، از جمله اعدام‌های گسترده و به‌ویژه اعدام‌ شهروندان کرد و بلوچ که در صدر آمار اعدام‌های ایران قرار دارند.

سپس سارا حسین، رئیس کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل، سخنرانی کرد. او علاوه بر توضیحات درباره چگونگی تهیه این گزارش، به موارد متعددی از سرکوب و خشونت علیه معترضان در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ و بعد از آن اشاره کرد.

در شروع جلسه، هنگامی که رئیس جلسه و گزارشگر ویژه صحبت می‌کردند نماینده ایران حضور نداشت. بعد از آنها نوبت به نماینده ایران رسید.

علی بحرینی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو، در جایگاهش حاضر شد و سخنرانی کرد. سخنرانی‌اش را با حمله به آمریکا و بریتانیا به‌عنوان «حامی اسرائیل در کشتار فلسطینیان» معرفی کرد و سپس مشروعیت کمیته حقیقت‌یاب را زیر سوال برد. او گفت که گزارش آنها «مضحک، جانبدارانه، اتهام‌آمیز و بی‌اعتبار» است. نماینده ایران پس از پایان صحبت‌هایش مجددا جلسه را ترک کرد و به‌هیچ عنوان حاضر نشد به صحبت حاضران گوش دهد.

بعد از صحبت‌های نماینده ایران، کشورهای مختلف صحبت کردند. بیشتر کشورهای اروپایی و غربی از گزارش کمیته حقیقت‌یاب حمایت کردند و ضمن محکوم کردن نقض حقوق بشر در ایران، از ایران خواستار مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی شدند. در طرف مقابل، حدود ۱۱ کشور همچون چین، کره شمالی، ونزوئلا، سودان و بروندی از ایران حمایت کردند.

علاوه بر این‌، سازمان‌های حقوق بشری ایرانی در خارج از کشور و فعالان حقوق بشر سخنرانی کردند و نقض گسترده حقوق بشر در ایران را محکوم کردند.

ان‌جی‌اوهای جمهوری اسلامی ایران نیز سخنرانی کردند و سعی کردند اعتبار گزارش کمیته را زیر سوال ببرند.

جلسه در حالی به پایان رسید که قرار است جمعه آینده برای تمدید ماموریت کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل جلسه رأی‌گیری برگزار شود و هنوز مشخص نیست که مأموریت این کمیته تمدید خواهد شد یا نه.