در مرز ایران و ترکیه چه می‌گذرد؟ مسافران ایرانی؛ این بار نه گردشگر و نه پناهجو

وضعيت در مرزهای جنوب شرقی ترکیه ملتهب است؛ آتش اعتراضات ایران و البته سرکوب آن به ترکیه رسیده است.

تیم ما در نزدیکی وان مستقر شده است، یکی از نزدیک‌ترین شهرها به مرز ایران. ۱۵ سال پیش، هنگام ترک ایران به این شهر آمده بودم. این بار اما قرار است از ایرانی‌هایی گزارش تهیه کنم که کشورشان را ترک کرده‌اند.

جابه‌جایی و تردد در مناطق مرزی با ایران به شدت افزایش یافته است؛ خودروهای اجاره‌ای کمیاب شده‌اند و اکثر قریب به اتفاق مسافران هتل‌ها ایرانی‌اند.

کاسب‌ها و هتلداران می‌گویند فقط زمان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل با چنین جمعیت انبوهی از ایرانی‌ها مواجه بوده‌اند.

مشهور است که در زمان تعطیلات، به ویژه در نوروز، شمار گردشگران ایرانی بیش از جمعیت خود وان است.

حالا اما راننده ونی که ما را به اینجا آورد، می‌گوید ایرانی‌هایی که به وان می‌آیند دیگر گردشگر نیستند. به ترکی می‌گوید آنها «معدور» هستند، کلمه‌ای که معادل فارسی آن یعنی «قربانی».

ایرانی‌هایی که حالا به شهرهای مرزی ترکیه می‌آیند، دیگر نه گردشگرند و نه پناهجو؛ مستأصل‌ هستند و منتظر.

آنها در انتظار روزهای آینده در این شهر مرزی پناه گرفته‌اند.

چهره‌ ایرانی‌هایی که به مرز می‌رسند وحشت‌زده و خسته‌ است؛ آنها ناامیدند.

اغلب روایت‌هایی هولناک از شب‌های سرکوب اعتراضات دارند، بسیاری‌شان از صدای شلیک گلوله می‌گویند. اما تنها شمار اندکی حاضرند، از شرایط داخل بگویند. بسیاری‌شان اینجا، در نزدیکی مرز، هنوز احساس امنیت نمی‌کنند.

در لابی هتل اغلب مراجعان فارسی صحبت می‌کنند. مسافران یکی پس از دیگری از راه می‌رسند.

برادری با دو خواهرش از کرج رسیده بودند. پشت به پشتِ آنها، زوج جوان دیگری از مراغه وارد شدند. همگی در صف هتل ایستاده بودند.

دختر جوانی گفت که «آن طرف اینترنت نیست، هیچی نیست. آمدیم ببینیم چی شده.» برادرش موبایلش را باز کرد و مدرک ضرر ۲۰ هزار دلاری‌اش را نشان داد که به خاطر قطع اینترنت و یک هفته توقف کسب‌وکارش روی دستش مانده است.

با همان صورت‌های وحشت‌زده می‌گفتند که همه مسافران هنگام عبور از مرز موبایل‌هایشان را قایم می‌کنند.

پسر جوانی می‌گوید مصاحبه با شبکه‌های خارجی یعنی موقع برگشت «از همان مرز دستبند قپانی بزنند.»

فروشنده اپراتور دولتی تلفن‌های همراه «ترک تلکام» می‌گوید این‌ روزها بسیاری از مراجعانش ایرانی‌هایی هستند که برای خرید سیم‌کارت می‌آیند. او اما می‌گوید دیگر در ایران رومینگ ترکیه کار نمی‌کند، ایرانی‌ها برای استفاده از سیم‌کارت ترک باید تا دم مرز بیایند.

مردم خود ترکیه هم، اکثر افرادی که با آنها مواجه می‌شوی، کنجکاوند که در ایران چه می‌گذرد؟ سرنوشت حکومت و معترضان چه می‌شود؟ آیا جنگ می‌شود؟ آیا واقعا آمریکا و اسرائیل در شعله‌ور شدن اعتراضات نقش داشته‌اند؟

جامعه و افکار عمومی ترکیه بر سر وقایع ایران دو تکه شده است. بخشی معتقدند دخالت خارجی در شعله‌ور شدن اعتراضات نقش داشته است و بخشی به صراحت از حکومت ایران انتقاد می‌کنند. دولت اما تکلیفش را روشن کرده است.

رجیب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه، دوشنبه پس از جلسه کابینه گفت: «همسایه ما ایران، پس از حمله اسرائیل اکنون با آزمونی جدید از ناآرامی‌های اجتماعی روبروست. ایمان دارم که برادران ایرانی‌مان از این دوران پر از تله نیز عبور خواهند کرد.»