واکنش‌ها‌ به ترور ایاز نیازی؛ از محکومیت گسترده تا بحث‌ها بر سر اظهارات قتل فرخنده

ترور محمد ایاز نیازی، ملا امام مسجد محمدوزیر اکبر خان شهر کابل و از روحانیون با نفوذ افغانستان، با محکومیت و واکنش‌های گسترده‌ای از سوی مقام‌های داخلی و بیرونی و شهروندان افغان روبرو شده است.

او شب گذشته در پی انفجاری در مسجد جامع وزیر محمد اکبر خان در قلب منطقه دیپلمات‌نشین کابل نخست زخمی و بعدا جان باخت. در این انفجار یک نمازگذار دیگر نیز کشته و سه غیرنظامی دیگر زخمی شدند.

ریاست جمهوری افغانستان یک هیات شش نفری را برای بررسی این حادثه تعیین کرده است.

ریاست این هیات را وزیر حج و اوقاف افغانستان به عهده دارد. در ترکیب این هیات، نمایندگان شورای سراسری علمای افغانستان، دادستانی کل، دفتر شورای امنیت ملی، وزارت داخله و ریاست عمومی امنیت ملی شامل اند.

تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این انفجار را بر عهده نگرفته است. طالبان این رویداد را محکوم کرده و آن را "یک جنایت بزرگ" خواندند.

صالح: طالبان مخترع عمل زشت انفجار در مسجد هستند

اما امرالله صالح معاون اول رئیس جمهوری افغانستان در حساب فیس بوک خود نوشت که طالبان نمی‌توانند خود را از این جنایت تبرئه کنند.

او گفته: "طالب‌ها نمی‌توانند با نوشتن دو جمله خود را از این جنایت و ترور برائت دهند. طالب مخترع و آغازگر عمل زشت انفجار در مسجد، قتل عام علمای دین که بیرون از پاکستان درس خوانده‌اند، انتحار علیه شخصیت‎های قومی، سیاسی و علمی در کشور اند."

معاون اول رئیس جمهوری افغانستان در ادامه نوشته که "دشمن را می‎شناسیم، هر چند در تلاش است شناسنامه سیاسی‌اش را گاه و ناگاه جعل کند."

رئیس جمهور افغانستان و شماری از مقامات دولت در صفحات فیسبوک و توییتر خود درگذشت آقای نیازی را ضایعه جبران ناپذیر خوانده‌اند.

اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان، قبل از ظهر امروز چهارشنبه، ۱۴جوزا/ خرداد به بیمارستان محمد داوودخان رفت و به پیکر آقای نیازی ادای احترام کرد.

او این حمله را "تروریستی" خواند و گفت : "موصوف در اثر حمله شوم کسانی که نه از احکام دین مبین اسلام آگاهی دارند و نه عرف و دستور جامعه و حقوق افراد را می‌دانند، به شهادت رسید."

رئیس جمهوری افغانستان بدون آنکه فرد یا گروه مشخصی را درین حادثه مسول بداند از طالبان خواست تا آتش‌بس هفته قبل را ادامه داده و "خود را از حرکات افراطی جدا سازند، تا به زودی مذاکرات صلح آغار شود."

حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان، نیز درگذشت آقای نیازی را "ضایعه بزرگ و جبران ناپذیر" خوانده و از مرگ او ابراز تاسف کرده است.

عبدالله عبدالله، رئیس شورای عالی مصالحه ملی افغانستان نیز ترور آقای نیازی را محکوم کرده و در فیسبوک‌اش نوشته که: "او همواره بر صلح، ثبات و پایان جنگ و خونریزی در کشور تاکید می‌ورزید."

رئیس شورای عالی مصالحه ملی از نهادهای مسوول خواسته که درباره چگونگی کشته شدن آقای نیازی تحقیق کنند.

سفارت آمریکا در کابل نیز این حمله را محکوم کرده و ضمن ابراز همدردی با خانواده آقای نیازی گفته که "مسجد محل عبادت و عشق به خدا است، نه خشونت و مرگ!"

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان نیز از حکومت خواسته که این حادثه را به گونه همه‌جانبه بررسی و با شناسایی عاملان، عدالت را بر آن‌ها اجرا کند.

این کمیسیون گفته که "حمله بر اماکن مذهبی‌ـ‌مردمی و کشتن مردم ملکی‌، نقض صریح حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه‌ و مصداق ‌جنایت جنگی است."

قتل زنجیره‌ای روحانیون؟

در طی دو دهه گذشته و در مناطق مختلف افغانستان شماری از عالمان دینی این کشور ترور شده‌اند. مرگ آقای نیازی بار دیگر نگرانی‌هایی را نزد دیگر عالمان دینی افغانستان به بار آورده است.

امین‌الدین مظفری، معاون وزارت ارشاد، حج و اوقاف افغانستان که موتر حامل او نیز چندی پیش هدف قرار گرفته بود، به بی بی سی گفته که "قتل زنجیره‌ای روحانیون" نگرانی‌ها را به بار آورده است.

شماری از عالمان دینی در ولایت تخار در شمال شرق افغانستان نیز امروز با برگزاری نشستی، قتل آقای نیازی را محکوم و آن را "سازمان‌یافته" خواندند.

این عالمان دینی گفته‌اند که ادامه این وضعیت برای آن‌ها قابل قبول نیست و حکومت باید عاملان این ترورها را شناسایی و بدست عدالت بسپارد.

ایاز نیازی، از جمله چهره‌های مذهبی بحث برانگیز بود که از حملات داعش انتقاد می‌کرد و در عین حال حضور و حملات نیروهای خارجی بر مواضع ملکی (غیرنظامی) را در خطابه‌های خود به باد انتقاد می‌گرفت. این روحانی مذهبی از همین رو در میان برخی مردم به ویژه روشنفکران مذهبی- شهری از طرفدارانی برخوردار بود.

او در عین حال در برخی موارد از جمله کشته شدن فرخنده که پنج‌سال پیش در شهر کابل زجرکش شد، موضع‌گیری‎هایی داشت که آن زمان مورد انتقاد فعالان جامعه مدنی و کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت. حالا پس از مرگ او بار دیگر این دیدگاه‌ آقای نیازی در شبکه‌های اجتماعی بحث‌برانگیز شده است.

سخیداد هاتف در این مورد نوشته: مولوی نیازی را همان فکری کشت که او خود از مبلغانش بود. احترام به جان آدمی باید در بیرون از نظام‌ ِ عقیدتی بنا شود و مورد توافق قرار گیرد. مولوی نیازی، به همان‌سان که هزاران هم‌فکرش، برای آنانی که بیرون از نظام عقیدتی او می‌زیستند، امنیتی قایل نبود. به همین خاطر، وقتی شنید که فرخنده قرآن را آتش زده و در زیر مشت و لگد و سنگ ِ عوام متعصب به قتل رسیده و مرده‌اش به آتش کشیده شده، آن دختر بی‌نوا را سزاوار آن مرگ فجیع دانست.

به نوشته او، تنها پس از آن که معلوم شد فرخنده قرآن را آتش نزده (یعنی از نظام عقیدتی نیازی بیرون نرفته)، عذر خواست و عقب نشست.

فرشته بیگم نیز معتقد است که: هیچ دلیلی سخنان ایاز نیازی را در فاجعه قتل وحشیانه فرخنده توجیه نمی‌کند. ذهنیت سازی، وعظ‌ها و سخنان ایاز نیازی‌ها سبب شد که مردان خشمگین فرخنده را در وسط شهر آن‌گونه وحشیانه به قتل برسانند.

ایاز نیازی کی بود؟

محمد ایاز نیازی در سال ۱۳۴۳ خورشیدی در ولسوالی یمگان بدخشان زاده شد. او پس از پایان دوره‌ی مدرسه ابتدائیه در زادگاه خود برای فراگیری علوم اسلامی، راهی پاکستان شد و در دارالعلوم مرکزی دارالقراء پیشاور در بخش علوم شرعی و قرائت درس خواند.

آقای نیازی بعد راهی دانشگاه الازهر مصر شد و در آنجا در بخش اقتصاد اسلامی آموزش دید. او ماستری (فوق لیسانس) خود را در بخش اقتصاد اسلامی از همین دانشگاه بدست آورد و سپس در بخش روابط بین‌المللی از دیدگاه فقه اسلامی، سند دکترای گرفت.

آقای نیازی بر علاوه اینکه خطیب مسجد جامع وزیر اکبر خان، مهمترین مسجد از نظر جایگاه مذهبی - سیاسی در میان مساجد افغانستان بود ، از چند سال به این سو در دانشکده شرعیات دانشگاه کابل درس می‌داد. او همچنان از طریق برخی از تلویزیون‌های محلی افغانستان برنامه‌های دینی اجرا می‌کرد و به پرسش‌های مخاطبان پاسخ می‌گفت.