دیپلماسی پیانو، گفتگو با طالبان

فضای لابی بزرگ و دایره‌ای را صدای ملایم پیانو پر کرده بود. "آناستازیا" دختری اوکراینی با موهایی بلوند و بازوانی نیمه‌برهنه قطعه‌ای آرام را می‌نواخت. از همین لابی، راهرویی به یک سالن مجلل باز می‌شود. سالنی که میزبان ملا عبدالغنی برادر، معاون رهبر طالبان، زلمی خلیلزاد نماینده آمریکا و ژنرال اسکات میلر فرمانده نیروهای آمریکایی در افغانستان بود. گفتگوهای طالبان با هیأت آمریکایی دوشنبه (۶ حوت/اسفند) بعد از صرف غذای ظهر در همین سالن در دوحه قطر شروع شد.

بعد از صرف غذا، مرد شماره دوی طالبان با هیأت همراهش یک طرف میزی بزرگ و طویل نشست. زلمی خلیلزاد، ژنرال سکات میلر و هیأت همراه آنها در طرف دیگر میز قرار گرفتند. دستورکار گفتگوها با میانجی‌گیری قطری‌ها که در میان دو هیأت نشسته بودند، اعلام شد. در ترکیب هیأت طالبان افرادی در رده ملا خیرالله خیرخواه بودند، وزیر داخله پیشین و یا امیرخان متقی، وزیر اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان و از سیاست‌گذاران اصلی امارت اسلامی این گروه، چهره‌های اصلی تدوین کننده قوانین داخلی دولت طالبان که موسیقی را ممنوع کردند، تلویزیون‌ها را شکستند و حضور زنان را در حوزه عمومی محدود کردند.

انعکاس صدای پیانو تا انتهای سالن‌ها می‌رفت و احتمالا فضای مذاکراتی جدی و پر جزئیات را تلطیف می‌کرد. قطعه‌ای که آناستازیا می‌نواخت "نیایش آخر هفته" نام داشت (Hymn of The Weekend)، از گروه موسیقی انگلیسی به‌نام "کولد پلی" (Coldplay). بیانسه فوق ستاره آمریکایی دنیای موسیقی در یکی از موزیک ویدیوهای خود از همین آهنگ استفاده کرد و دل‌های زیادی را به خود جذب کرد.

مذاکره به سبک شیوخ خلیج فارس

یک منبع محل گفتگوها را فاش کرد. مجموعه ویلاهای موسم به دهکده شرق (Sharq Village) در شرق دوحه که جزئی از مجموعه رفاهی هتل‌های زنجیره‌ای ریتز کارلتون (Ritz Carlton) است.

وقتی ما به محل گفتگوها رسیدیم، تدابیر امنیتی شدید بود. مدیران هتل از تایید اینکه گویا گفتگوهایی میان آمریکایی‌ها و طالبان در مجموعه آنها در حال انجام است، طفره می‌رفتند. ماموران اطلاعاتی قطر این طرف و آن طرف دیده می‌شدند. آنها مواظب بودند تا کسی به راهروی محل مذاکره نزدیک نشود.

لابی به یک سالن عمومی متصل می‌شد که گاهی افراد طالبان آنجا دیده می‌شدند. تقریبا در تمام لحظات نیروهای امنیتی قطری آنها را همراهی می‌کردند. مردانی بی‌سیم‌به‌دست با لباس‌های بلند عربی. انتهای همین سالن، به استخری بزرگ باز می‌شد که در کنار آن برای میهمان‌ها نیمکت‌هایی (صندلی‌های چوبی دراز) برای حمام آفتاب گذاشته شده بود. در گوشه‌ای، شماری از اعضای طالبان، نشسته بودند و چای می‌خوردند. آنها هیأت طالبان را همراهی می‌کردند ولی جزء تیم مذاکره‌کننده نبودند. ملا عبدالسلام ضعیف، سفیر پیشین طالبان در اسلام آباد و از زندانیان پیشین گوانتانامو در میان آنها بود. او به گفتگوها بسیار خوشبین بود.

استخر بزرگ را بر روی میهمان‌ها بسته بودند. یکی از کارکنان هتل گفت که وقتی میهمان‌ها چهره‌هایی مذهبی هستند، استخر اصلی را می‌بنندند تا زنان و مردانی که شنا می‌کنند، در دید نباشند. او گفت که کمی آن طرف‌تر، استخرهای دیگر باز است و میهمان‌ها، از زن و مرد می‌توانند به آنجا بروند و حمام آفتاب بگیرند.

حدودا بیست تا سی متر آن طرف‌تر از جایی که افراد گروه طالبان نشسته بودند، مجموعه‌ای کامل از شیشه‌های مشروب چیده شده بود. میهمان‌ها می‌توانستند به آسانی پیاله‌‎ای ویسکی، شامپاین و یا ودکا سفارش بدهند.

فردای آن روز استخر را باز کرده بودند، چند زن و مرد مشغول شنا کردن بودند. تعدادی هم با لباس‌های شنا، کنار استخر زیر آفتاب جزیره دراز کشیده بودند.

منابع قطری می‌گفتند می‌خواهند به جای پرداختن به حاشیه‌ها، فضا را فقط برای گفتگو فراهم کنند به همین دلیل از رسانه‌ای شدن گفتگوها تا حد ممکن جلوگیری کردند. یک مقام آمریکایی به ما گفت که طالبان در دو نشست مسکو توجه رسانه‌ای زیادی را به خود جلب کردند.

آنها تقریبا دستور کار نشست را در اختیار گرفتند و با اعتماد به نفس زیاد مواضع خود را بر دیگران دیکته کردند. ولی اینبار هم سهیل شاهین سخنگوی دفتر طالبان در قطر فعال‌تر از هیأت آمریکایی یا منابع قطری بود. او با رسانه‌های مختلف گفتگو کرد و تا جایی که امکان داشت مواضع طالبان را در رسانه ها مطرح کرد.

قطر، میزبان موقت و دائم

سال‌هاست که شماری از اعضای هیأت طالبان در قطر در ویلاهایی با امکاناتی در حد هتل‌های پنج ستاره میهمان هستند. مقام‌های قطری می‌گویند که افراد طالبان به شکلی موقت اسکان داده شده اند و به محض اینکه فضای سیاسی افغانستان تغییر کند، به کشور خود بر می‌گردند. شمار متعددی از چهره‌های شناخته‌شده طالبان در قطر در حالی به آسودگی برای خروج آمریکا از افغانستان مذاکره می‌کنند که مقام‌های قطری در خاک خود در حال توسعه بزرگترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه هستند.

از یک مدیر شرکت ساخت و ساز قطری پرسیدم که هیچ وقت به خروج نیروهای آمریکایی از کشورشان فکر کرده‌اند؟ او گفت کسی از قطری‌ها به خروج نیروهای آمریکایی فکر می‌کند که عقل خود را از دست داده باشد! او امیدوار است آمریکا برای ابد آنجا بماند چرا که از نظر او قطر توانسته با تضمین‌های امنیتی آمریکا خود را "در سطحی عالی" بسازد. او می گوید: "آمریکا نباشد همین همسایه‌های عرب حاشیه خلیج فارس چشم دیدن ما را ندارند، چه برسد به کشورهای بزرگ و پرجمعیت دیگر منطقه!"