نگاهی به مذاکرات طالبان و آمریکا از آغاز تاکنون

با انتخاب زلمی خلیزاد به عنوان نماینده ویژه آمریکا برای افغانستان مذاکرات صلح افغانستان شتاب بیشتری یافته است. از اولین نشست هیئت آمریکایی و گروه طالبان تا کنون حدود ۵ ماه می‌گذرد. دو طرف چهار نشست رو در رو داشته‌اند و آخرین نشست آنان که شش روز طول کشید، خبرسازترین بود.

قرار است فردا، ۲۵ فوریه/فبروری پنجمین نشست در دوحه قطر برگزار شود.

مذاکرات آمریکا و طالبان از چه زمان شروع شد؟

تاکنون چهار نشست میان دیپلمات‌های آمریکا و نمایندگان طالبان صورت گرفته است؛ سه نشست در دوحه قطر و یک نشست در ابوظبی امارات.

اولین نشست۱۲ اکتبر سال ۲۰۱۸ در شهر دوحه قطر برگزار شد؛ نشست دوم ۱۶ نوامبر سال ۲۰۱۸ در همین شهر؛ ۱۷ دسامبر سال ۲۰۱۸ نشست سوم در شهر ابوظبی امارات متحده عربی و ۱۹ ژانویه سال ۲۰۱۹ در شهر دوحه قطر برگزار شد.

چهره‌های کلیدی در این مذاکرات کی‌ها هستند؟

تاکنون از دو طرف، یعنی دیپلمات‌های آمریکایی و نمایندگان گروه طالبان، دو چهره بیشتر از دیگران دیده شده‌اند: زلمی خلیلزاد، نماینده آمریکا در مذاکرات و شیرمحمد عباس استانکزی، رئیس پیشین دفتر سیاسی طالبان در قطر.

ملا برادر آخوندزاده، معاون ملا هیبت‌الله، رهبر گروه طالبان که اخیرا به عنوان رئیس دفتر سیاسی این در قطر انتخاب شده است. گروه طالبان به بی‌بی‌سی تایید کرده که ملا عبدالغنی برادر، رئیس دفتر طالبان در قطر در نشست پیش‌رو با نمایندگان آمریکا شرکت می‌کند. پیشتر، طالبان گفته بودند که شرکت ملا برادر در مذاکرات دوحه مشروط به حضور وزیر خارجه آمریکا در این مذاکرات است.

گروه طالبان اعلام کرده که هیئت ۱۴ نفره‌ای را وارد مذاکرات کرده است. در فهرست این هیئت، این نام‎ها دیده می‌شود: شیرمحمدعباس استانکزی، مولوی ضیاالرحمن مدنی، عبدالسلام حنفی، شیخ شهاب‌الدین دلاور، ملا عبدالطیف منصور، ملا عبدالمنان عمری، مولوی امیرخان متفی، ملا محمدفاضل مظلوم، ملا خیرالله خیرخواه، مولوی مطیع‌الحق، ملا محمدانس حقانی، ملا نورالله نوری، مولوی محمدنبی عمری و ملا عبدالحق وثیق.

در بین تیم جدید مذاکره‌کنندگان طالبان، نام انس حقانی، فرزند جلال الدین حقانی بنیان گذار شبکه حقانی، نیز دیده می‌شود. او چهار سال است که در بند ریاست امنیت ملی افغانستان قرار دارد و طالبان گفته‌اند او یکی از اعضای مهم تیم مذاکره کننده طالبان است و باید رها شود.

در مقابل این هیئت، دیپلمات‌های آمریکایی حضور دارند که در راس آنها زلمی خلیل‎زاد است. او از دیپلمات‌های ارشد آمریکاست که اصالتا افغان است و با اوضاع این کشور آشناست. بر اساس برخی از گزارش‌ها در بین هیئت آمریکایی نمایندگانی از وزارت خارجه این کشور، آژانس همکاری‌های بین‌المللی آمریکا (USAID ) و سفارت آمریکا در کابل حضور دارند.

آمریکا و طالبان بر سر چه مذاکره دارند؟

زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه وزارت خارجه آمریکا در روند صلح افغانستان می‌گوید نمایندگان آمریکا و طالبان درباره چارچوب کلی صلح به توافق رسیده‌اند. به گفته او، پیش‌نویس این توافق شامل "برنامه‌ای برای خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، برقراری آتش‌بس و طرد گروه‌های بین‌المللی تروریستی از خاک افغانستان است".

گروه طالبان گفته که در زمینه خروج نیروهای آمریکایی به "پیشرفت‌هایی" دست یافته‌ است. هنوز نتایج مذاکرات دو طرف نهایی نشده است. خروج نام مقام‌های طالبان از فهرست سیاه سازمان ملل متحد و آمریکا، آزادی زندانیان این گروه، توقف تبلیغات ضد طالبانی و تضمین بین‌المللی برای امضای توافق‌نامه صلح در افغانستان هم از موضوعات مورد بحث بین دو طرف بوده است.

زلمی خلیلزاد هم زمینه‌سازی برای گفت‌وگوهای بین‌الافغانی - میان دولت افغانستان، رهبران سیاسی-قومی و مخالفین مسلح - را جزی از تلاش‌هایش خوانده است، امری که در تحقق آن تاکنون موفق نشده است.

در نشست مسکو چه اتفاق افتاد؟

در این نشست در کنار حدود یازده نماینده گروه طالبان، دستکم چهل چهره سیاسی و شناخته‌شده از افغانستان حضور داشتند. عباس استانکزی، رئیس هیات طالبان در نشست مسکو می‌گوید قانون اساسی کنونی افغانستان اعتبار ندارد، زیرا از جانب "کشورهای غربی بر مردم افغانستان تحمیل شده" و باید قانون اساسی جدید با "معیارهای اسلامی و ارزش‌های افغانی" پس از خروج کامل نیروهای خارجی ازاین کشور تدوین شود.

در بیانیه پایانی این نشست به موضوعاتی از جمله رهایی زندانیان کهن‌سال، بیرون کردن نام‌های سران طالبان از فهرست سیاه ملل‌متحد، ادامه نشست مسکو، خروج کامل نیروهای خارجی، طرد گروه‌های بین‌المللی "تروریستی" از جمله القاعده و داعش از خاک افغانستان و حفاظت از یک حکومت قوی مرکزی مبنی بر مشارکت عادلانه و تحکیم وحدت ملی اشاره شده است.

موقف دولت افغانستان چیست؟

دولت افغانستان غایب همیشگی تمام نشست‌های صلح بوده است، از قطر و ابوظبی گرفته تا تهران و مسکو.

به نظر می‌رسد دولت افغانستان اشتیاق زیادی برای حضور در این مذاکرات داشته که با مخالفت شدید گروه طالبان روبه‌رو شده است. گفته می‌شود در نشست ابوظبی نمایندگان دولت افغانستان حتی حاضر بودند به عنوان ناظر در گفت‌وگوها حضور یابند، اما گروه طالبان نپذیرفت.

حالا دولت افغانستان می‌گوید نتایج هر نشستی که در آن دولت حضور نداشته باشد و نظر کشورهای منطقه در آن مطرح نشده باشد، قابل قبول نیست.

دولت می‌گوید طرح صلحش روی میز است و هر زمانی که طالبان خواسته باشند، نمایندگان حکومت در مذاکرات صلح شرکت می‌کنند.

گروه طالبان گفته حاضر نیست با دولت افغانستان مذاکرات مستقیم انجام دهد، زیرا آن را "دست‌نشانده" آمریکا می‌داند.

موقف زنان و جوانان افغانستان در مورد این مذاکرات چیست؟

هر دو، زنان و جوانان نگران از دست‌رفتن دستاوردهای ۱۷ ساله افغانستان هستند. دستاوردهایی همانند حقوق زنان، آزادی بیان، آزادی‌های اجتماعی و مدنی و به‌طور کل ارزش‌های دموکراتیک.

این نگرانی ناشی از رفتار طالبان در دوران حاکمیت این گروه (۱۹۹۶-۲۰۰۱) است.

در آن زمان رفتارهای اجتماعی که در حال حاضر به امری عادی در افغانستان تبدیل شده، قابل اجرا نبود. شماری از مردم افغانستان به ویژه زنان و جوانان به این نظر هستند که هر نوع توافق صلح نباید این ارزش‌ها را نادیده بگیرد و قربانی سازد.