عطا محمد نور؛ کناره‌گیری سابقه‌دار‌ترین والی افغانستان از ولایت بلخ

عطامحمد نور، رئیس اجرایی حزب جمعیت اسلامی، مقام ولایت بلخ را رسما ترک کرد. با این تحول طولانی‌ترین ماموریت یک والی در چند دهه اخیر در افغانستان به پایان رسید.

دوره طولانی کاری آقای نور با بازسازی، رونق اقتصادی و تامین امنیت در این ولایت معرفی می‌شود؛ نکته‌ای که برد او را در چالش‌های بزرگ سیاسی رقم می‌زد و حمایت مردم را به دورش متمرکز می‌کرد. زندگی آقای نور در مزارشریف که منتقدانش تجملی می‌خواندند، بخشی دیگر جنجال‌های بود که همواره از آن یاد می‌شد.

هواداران آقای نور به خاطر قدرت نمایی‌هایش در شمال افغانستان و نقش فعالش در چند انتخابات، او را "امپراطور شمال" و باصطلاح "پادشاه ساز" می‌خواندند. از سوی دیگر منتقدانش از او به عنوان "جنگ‌سالار" و "زورگوی" و غربی‌ها از او بنام "جنگ‌سالاری که می‌تواند کاری را به انجام برساند"، در میان حلقات دیپلماتیک یاد می‌کردند.

عطا محمدنور سیاست‌مدار جهادی پس از فرماندهی قول اردو نمره ۷ در شمال افغانستان، در سال ۲۰۰۲ به حیث والی بلخ گماشته شد و تا سال ۲۰۱۸ در این پست کار کرد. در این سال‌ها، حکومت مرکزی چندین بار تلاش به کنار زدن او کرد ولی برکناری این سیاست‌مدار پرنفوذ تاجیک تبار همیشه به ارگ سنگینی می‌کرد.

آقای نور، عضو ارشد جمعیت اسلامی است و در دو دور انتخابات ریاست جمهوری گذشته سهم فعال داشت و از نامزدی دکتر عبدالله عبدالله حمایت کرد. اما پس از سه سال از عمر حکومت وحدت ملی، به دلیل آنچه او عدم تامین حقوق هوادارانش در حکومت وحدت ملی می‌دانست، بدون مشاورت با هم حزبی‌اش آقای عبدالله، خود مستقیم با ارگ ریاست جمهوری وارد مذاکره شد.

در این دوره ارگ ریاست جمهوری برخی تعهداتی را که به آقای نور داده بود مانند تعیین برخی سفیران و برخی پست های دیگر دولتی را برآورده کرد اما در مقابل، سند امضا شده استعفای آقای نور را تحویل گرفت که این سند منجر به کشمکشی نفس‌گیر و سه ماهه بین ریاست جمهوری و جمعیت اسلامی شد؛ گرهی که با مذاکرات پیهم جمعیت اسلامی و ریاست جمهوری باز نشد تا سرانجام آقای نور خود وارد مذاکرات مستقیم شد و گفت از شورای رهبری جمعیت صلاحیت گرفته تا تفاهم نامه را امضا کند، چیزی که از نظر حفیظ منصور از اعضای شورای رهبری این حزب "دور زدن" حزب جمعیت اسلامی و "تک‌روی" تعبیر می‌شود.

به باور آقای منصور، آقای نور یک بار آقای عبدالله را "دور زده" است و این بار جمعیت اسلامی را. آقای منصور می‌گوید: "جمعیت یک حزب بدون آرمان نیست، یک فرد خودش رفته تعامل کرده، ما تجربه آن را در گذشته داشتیم، احمدضیا مسعود یک بار به تنهایی رفته بود، دیدیم که دست خالی برگشت. حالا هم آقای عطا رفته ولی مردم همرایش نرفته‌اند."

آقای منصور می‌گوید، عطا محمد نور چیزی خاصی را بدست نیاورده است. به باور این عضوی شورای عالی جمعیت اسلامی، امتیازاتی را که آقای نور درحال حاضر بدست آورده، ریاست جمهوری حاضر بود این امتیازات در روز نخست جنجال‌ها به آقای نور واگذار کند.

براساس اطلاعاتی که به بیرون درز کرده در موافقت نامه حکومت وحدت ملی با آقای نور، تفاهم دو وزارت خانه، یک مقام دیپلماتیک و تعیینات دلخواه در چند مقام حکومتی در بلخ است. اما خواست مذاکره کننده های جمعیت اسلامی شامل دوازده ماده‌ بود که پست‌های حکومتی جز آن است. یک منبع در ارگ ریاست جمهوری می‌گوید، مذاکره کننده های حکومت با آقای نور روی چند مورد دیگر مانند تعدیل قانون هم موافقت کردند که در حال حاضر آنها عملی نیستند.

اما آقای نور در روز خدا حافظی‌اش از پست ولایت بلخ گفت، او نظر شورای رهبری جمعیت را در مذاکراتش با ریاست جمهوری در نظر گرفته است و او با توافق شورای رهبری جمعیت این موافقه را امضا می‌کند. آقای نور گفت، چوکی حکومتی موقتی است و او برنامه طولانی مدت در فضای سیاسی افغانستان دارد.

یک منبع به بی‌بی‌سی گفت، برای اینکه اختلافات در داخل جمعیت بیشتر نشود، رهبری جمعیت تصمیم گرفت تا از توافق عطا محمد نور نه حمایت کند و نه مخالفت. اما گفته می‌شود که شمار زیادی از اعضای شورای رهبری حزب جمعیت اسلامی از توافق آقای نور با ارگ رضایت ندارند.

آقای نور که ظاهرا با موضع‌گیری های مذاکره کنندگان جمعیت اسلامی با ارگ راضی به نظر نمی رسید، در روز خدا حافظی‌اش از پست ولایت بلخ گفت، برخی ها هستند که آب را گل آلود می کنند و ماهی می‌گیرند. آقای نور گفت، او این بن‌بست را شکسته است بخاطر این که یک سال قبل تصمیم بر کناره گیری از پست ولایت بلخ کرده بود. رییس شورای اجرایی جمعیت اسلامی گفت، برای انتخابات پیش‌رو آمادگی می‌گیرد تا وارد بازی کلان سیاسی شود.

احمدضیا رفعت استاد دانشگاه، می‌گوید، آقای نور برای اینکه در انتخابات پیش‌رو بدرخشد، چالش بزرگی فراراهش است. این استاد دانشگاه می‌گوید، آقای نور در یک سال اخیر در میان هم حزبیان خود نتواسته اعتماد همه را بدست بیاورد و از بازی کوچک داخل حزبی گذار کند، از این رو بعید به نظر می‌رسد که آقای نور بتواند در انتخابات آینده ریاست جمهوری یک چهره موفق بیرون شود.

به باور آقای رفعت، مساله بلخ برای هردو طرف ماجرا موضوعی "حیثیتی" شده بود و تعامل آقای نور با ریاست جمهوری از روی ناگزیری صورت گرفته است و فقط تفاوت آن این است که ارگ محترمانه آقای نور را کنار زده است.

وی می گوید: "تجربه قدرت در سال‌های اخیر نشان داده، وقتی چهره‌های قدرتمند جهادی از قدرت کنار زده می‌شوند، با گذشت زمان، هواخواهان آنها هم کاسته می‌شوند".

با نزدیک شدن زمان انتخابات ریاست جمهوری رییس اجرایی جمعیت اسلامی انتظار دارد تا یکی از بازیگران اصلی در این انتخابات باشد. او بارها گفته در انتخابات آینده ریاست جمهوری یا نامزد است و یا در یک تکت انتخاباتی می‌رود. اما موفقیت آقای نور در انتخابات پیش‌رو با توجه به مخالفت‌ها و بازی‌های پیچیده سیاسی افغانستان چندان آسان نخواهد بود.