آیا افغان‌ها درست آنتی بیوتیک مصرف می‌کنند؟

محمدآجان طره‌خیل، باشنده کابل را در یکی از مرکزهای درمانی نسبتاً مشهور این شهر دیدم. دختر پنج ماهه‌اش سینه‌پهلو کرده ‌بود. دکترها برای مداوای این بیمار سه نوع آنتی‌بیوتیک تجویز کرده ‌بودند.

او گفت: "سه نوع پیچکاری/آمپول همین حالا تجویز کردند. شب گذشته آمپول هزار میلی تزریق کردند. امروز هم آمپول‌های پنج‌صد میلی. برای یک دختر پنج ماهه و به خاطر سینه‌پهلو این مقدار دارو زیاد نیست؟ چه کسی باید بررسی کند؟"

به گفته‌ای آقای طره‌خیل طی چند روزی که دخترش بیمار بوده، حدود پنج‌هزار افغانی (حدود ۸۰ دلار) مصرف کرده‌است.

پولی را که او بابت خرید دارو و چند قلم آنتی‌بیوتیک مصرف کرده، بخش بسیار کوچک و ذره‌ای از ده‌ها میلیون دلاری است که افغان‌ها سالانه برای خرید آنتی‌بیوتیک می‌پردازند.

یک نهاد نظارت بر محصول‌های بهداشتی-درمانی در افغانستان می‌گوید سالانه میلیون‌ها دلارآنتی‌بیوتیک وارد افغانستان می‌شود.

به گفته رئیس اداره تنظیم امور دارویی و محصول‌های بهداشتی افغانستان با این‌که واردات آنتی‌بیوتیک در مقایسه با قبل کاهش یافته اما واردات همچنان بالاست.در سال گذشته میلادی، بیش از ۴۳ میلیون دلار آنتی‌بیوتیک و در سال ۲۰۱۵ حدود ۶۰ میلیون دلار وارد افغانستان شده است. قاچاق دارو را هم اگر در نظر بگیریم، بدون شک این رقم بیشتر از این خواهد بود.

نورشاه کامه‌وال، رئیس اداره تنظیم امور دارویی و محصولهای بهداشتی با اشاره به کاهش ۳۰درصدی واردات آنتی‌بیوتیک به افغانستان، تاکید می‌کند که واردات آنتی‌بیوتیک افغانستان زیاد است.

بیشتر بخوانید:

+ کشف آنتی بیوتیک تازه نویدبخش یک 'تحول بزرگ'

+ خطر رشد باکتری‌های مقاوم به داروهای آنتی‌بیوتیک بسیار جدی است

+ مقاومت میکروب‌ها به آنتی‌بیوتیک باعث 'عقب‌گرد غیرقابل تصور بشر خواهد شد'

+ آنتی بیوتیک، دارو یا بمب

آقای کامه‌وال گفت: "تعداد اقلامی را که ما در سال ۲۰۱۶ ثبت کردیم، ۳۱۳ قلم داروی آنتی‌بیوتیک وارد افغانستان شده که آمار بلندی است."

آنتی‏بیوتیک دارویی است برای بیماری‎هایی که عامل آن باکتری‌ است، نه ویروس؛ اما گفته می‌شود در افغانستان برای بیماری‌های ویروسی نیز تجویز می‌شود. به این ترتیب بیمار ممکن است از درمان تجویز شده راضی باشد بی‌آنکه بداند آنتی‌بیوتیک بر ویروس اثری ندارد و او هزینه‌ای را پرداخته که ضرورت نداشته است.

آن‌چه که در حال حاضر تمام جهان را نگران ساخته افزایش میزان مقاومت باکتری‌های در برابر آنتوبیوتیک‌ها است.

مقاومت به آنتی‌بیوتیک یعنی باکتری‌های بیماری‌زا که برای مبارزه با آنان آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود، به این داروها مقاومت پیدا می‌کنند و دیگر نمی‌توان با آنها مبارزه کرد.

از مهم‌ترین عوامل این نوع مقاومت دارویی، مصرف خودسرانه و یا بیش از حد آنتی‌بیوتیک‌ها است.

دکتر اجمل الکوزی به من گفت که برخی از دکترها فایده و سود خود را در تجویز بیشتر آنتی‌بیوتیک می‌دانند، بدون توجه و تعهد به عواقب ناگوار آن برای بیماران.

به گفته‌ی آقای الکوزی اکثر داروخانه‌ها یا از خود دکترها است یا با داروخانه‌ها ساخت‌وباخت دارند. این داروخانه‌ها در برابر هر نسخه به دکترها پول می‌پردازند. از طرف دیگر برخی از شرکت‌های دارویی در مقابل تجویز دارویی مشخص، برای دکترها امتیازاتی قائل می‌شوند.

آنتی‌بیوتیک‌ها جزو داروهای پرمصرف و نسبتاً گران است.

سازمان جهانی بهداشت ۱۴ تا ۲۰ نوامبر را هفته جهانی آگاهی از آنتی‌بیوتیک نامگذاری کرد؛ هفته‌ای که در آن بیشتر به پیامدهای مقاومت آنتی‌بیوتیکی پرداخته شود.

در شماری از کشورها علیه استفاده نامناسب از این دارو برنامه‌های ویژه‌ای برگزار می‌شود؛ اما به نظر می‌رسد این نگرانی در افغانستان جدی گرفته نشده؛ تا جائی‌که برخی از مردم بدون تجویز دکتر آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند.

شیراحمد رحمانزی، یکی از دارو فروشان شهر کابل به بی‌بی‌سی گفت که آنتی‌بیوتیک به پیمانه‌ا‌ی وسیع در افغانستان استفاده می‌شود؛ حتی برخی از بیماران بدون توصیه دکتر به داروخانه مراجعه کرده و آنتی‌بیوتیک استفاده می‌کنند.

اکنون سوال این است که برای کنترل واردات نسبتاً زیاد آنتی‌بیوتیک و استفاده بی‌رویه آن، حکومت افغانستان چه کار کرده؟

وزارت صحت عامه می‌گوید که به‌طور "شاید و باید" در این زمینه نظارتی نشده؛ اما با ایجاد شورای دائمی پزشکی این موضوع با جدیت بررسی می‌شود؛ شورایی که طرح ایجاد آن روی میز کابینه افغانستان است.

وحید مجروح، سخنگوی وزارت صحت عامه افغانستان گفت که شورای موقت پزشکی ایجاد شده و طرح ما برای تاسیس شورای دائمی پزشکی به کابینه حکومت افغانستان ارائه شده که بزودی تصویب خواهد شد.

با این حال، به نظر می‌رسد در زمینه مصرف درست و مناسب دارو در افغانستان، حکومت و مردم راه درازی در پیش دارند. این امر نیازمند دانش کافی و تعهد دکتران و آگاهی مردم است؛ امری که بعید به نظر می‌رسد در زمان کوتاه بدست بیاید.