آنتی بیوتیک، دارو یا بمب

افغانستان از جمله کشورهایی است که به گفته مقامات آن بیشترین مصرف آنتی بیوتیک را دارند

استفاده از آنتی بیوتیک‌ها در افغانستان با تمام جهان متفاوت است. پزشکان در این کشور بدون تشخیص دقیق بیماری، برای خوب شدن زودتر مریض حتی برای بیماری‌های ساده ای چون سرماخوردگی و گلودردی، آنتی بیوتیک می دهند. مردم نیز به آسانی و بدون داشتن مشورت پزشک، می‌توانند آنتی بیوتیک‌های مختلف را از بازار بخرند.

پروفسور سالی دیویس مشاور ارشد دولت انگلیس در حوزه بهداشت و درمان، در گزارش تازه خود گفته است که اگر به سرعت برای میکروب‌های مقاوم و ساخته نشدن آنتی بیوتیک‌های جدید در ۲۵ سال گذشته، چاره ای جدی اندیشیده نشود، در سالهای آینده هر جراحی ساده‌ای می‌تواند به عفونت‌های مرگبار منجر شود و بیماری‌های عفونی مانند دویست سال پیش جان انسان‌ها را بگیرد.

او این خطر را جهانی خوانده و آن را در رده تروریسم قرار داده است.

شواهد و بررسی ها نشان می‌دهد که اگر این خطر به میان آید، افغانستان همانطور که از تروریسم جهانی رنج برده و قربانی آن شده است، یکی از قربانیان تروریسم آنتی بیوتیک‌ها هم خواهد بود.

افغانستان از جمله کشورهایی است که به گفته مقامات بهداشتی این کشور، بیشترین میزان مصرف آنتی بیوتیک‌ها در جهان را دارد.

اگرچه ممکن است پزشکان افغان از ضررهای استفاده بیش از اندازه آنتی بیوتیک‌ها آگاه باشند اما مردم ناآگاهانه و با توجه به تاثیرات مثبت کوتاه مدت این داروها، به وفور از آن استفاده می‌کنند.

داروی بیشتر، مداوای بهتر

بخش بزرگی از مردم افغانستان افراد بی‌سواد و یا کم سواد هستند که باور دارند هر دکتری که داروی بیشتری به آنان تجویز کند، دکتر تواناتر و خوبتری است.

این گروه از مردم دارویی را که به آنان تجویز می‌شود اصلا نمی‌شناسند و تنها توقع دارند که داروها به زودی اثر کرده و درد آنان را تسکین بخشد.

در کنار ناآگاهی مردم از زیان‌های جانبی داروها، بخش بزرگی از مردم افغانستان فقیر هستند و ترجیح می‌دهند که با کم کردن مصرف هزینه معاینه دکتر، مستقیما به داروخانه‌ها مراجعه کرده و دارو بخرند.

همه این عوامل دست به دست هم داده و سبب شده که مصرف آنتی بیوتیک‌ها در افغانستان بیش از حد افزایش یابد. چیزی که پزشکان، دارو فروشان و مقام های وزارت بهداشت افغانستان به آن اعتراف می‌کنند.

حیدر مسئول یکی از داروخانه‌های شهر کابل می‌گوید: "میکروب در افغانستان بسیار زیاد است و در اکثر نسخه‌ها، پزشکان آنتی بیوتیک می نویسند."

او می‌گوید که آنان به اساس بخشنامه ای که از سوی وزارت صحت عامه برایشان داده شده، شماری از آنتی بیوتیک‌ها را با نسخه و شمار دیگری را بدون نسخه می‌فروشند.

دکتر عتیق الله مشفق متخصص امراض داخله می‌گوید: "لابراتوار مجهز در افغانستان نیست که نوعیت میکروب مشخص شود. به همین دلیل پزشکان احتمالات گوناگون را در نظر می گیرند و آنتی بیوتیک مختلف تجویز می کند تا مریض صحت یابد."

در کشورهای پیشرفته جهان استفاده از آنتی بیوتیک‌ها بعد از معاینات دقیق و تشخیص نوع میکروب عامل بیماری، تجویز می شود. پزشکان همزمان به بیمار رژیم غذایی خاصی را توصیه می‌کنند و او تا زمان پایان دارو و پس از آن، زیر نظر پزشک می‌باشد.

۲۰۰ میلیون دلار فقط آنتی بیوتیک

عبدالخالق زازی وطندوست رئیس نهاد ملی خدمات دارویی افغانستان به بی‌بی‌سی گفت که اکنون حدود چهارصد شرکت در افغانستان در زمینه ورود دارو، فعال هستند.

به گفته او، سالانه به ارزش چهارصد میلیون دلار دارو وارد بازار افغانستان می‌شود که بیش از پنجاه درصد آن آنتی بیوتیک‌ها هستند.

او می گوید که چهل درصد آنتی بیوتیک‌ها در افغانستان از پاکستان و بقیه از ترکیه، بنگلادش، کره جنوبی و مقداری کمی هم از آلمان وارد می شوند.

پزشکان می‌گویند که به دلیل نبود لابراتوار مجهز، آنها مجبورند به بیماران آنتی بیوتیک‌ های متنوع تجویز کنند

زمانی که داروها به گمرک‌های افغانستان می‌رسند، بازرگانان باید از وزارت صحت عامه مجوز بگیرند. این مجوز پس از آزمایش و بررسی نمونه‌های دارو از سوی وزارت صحت به بازرگانان داده می شود.

اما تمام داروهای مصرفی در افغانستان از این چرخه نمی‌گذرند.

آقای وطندوست می‌گوید که ۲۰ تا ۲۵ درصد داروهای وارداتی به شکل قاچاق از پاکستان و ایران وارد افغانستان می‌شود.

او می گوید که قاچاق دارو یک چالش بزرگ برای وزارت صحت و بازرگانان است. ممکن است داروهای بی کیفیت و تاریخ گذشته از این طریق وارد افغانستان شوند زیرا هیچ کنترلی بر آنها وجود ندارد.

نظارت بر هزاران داروخانه در افغانستان

دکتر ابراهیم کامل، از مقامات وزارت صحت افغانستان می گوید که به اساس قانون، آنتی بیوتیک‌ها در مجموع باید بعد از معاینه و نسخه پزشک باید فروخته شود، کسی که بر خلاف این قانون عمل کند داروخانه اش مسدود شده و مطابق با قانون مجازات می‌شود.

اما بررسی از تمام داروخانه‌های افغانستان کار بسیار مشکلی است زیرا شمار آنان بسیار و کارمندان گروه‌های بررسی کم هستند.

دکتر کامل می‌گوید که در سراسر افغانستان حدود دوازده هزار داروخانه وجود دارد که حدود سه هزار آن تنها در کابل است.

او تایید می‌کند که سطح تخلف در افغانستان بالا است و شمار کارمندان آنان برای بررسی همیشگی از داروخانه‌ها کافی نیست اما باز هم آنان دستاوردهای خوبی در این بخش داشته اند.

ریاست بررسی از تطبیق قوانین صحی در سال ۱۳۹۱ بیش از پنج صد تن داروی تاریخ گذشته و بی کیفیت را در افغانستان جمع آوری کرده و آتش زده است که این رقم در سالهای گذشته به یک هزار تن هم می‌رسید.

دکتر کامل می‌گوید که دقت آنان در بررسی ها سبب شده که میزان داروهای تاریخ گذشته و بی کیفیت در بازار کاهش یابد.

لایحه تجویز دارو

حدود یک ماه پیش وزارت صحت افغانستان لایحه ای را تدوین کرد که بر اساس آن، کمیته ای از افراد متخصص، محتویات نسخه هایی را که پزشکان نوشته اند، بررسی و کنترل می‌کنند.

رئیس نظارت بر تطبیق قوانین در وزارت صحت می‌گوید: "در گذشته‌ها به حدی استفاده از آنتی بیوتیک‌ها زیاد بود که در یک نسخه چهار و پنج آنتی بیوتیک مختلف تجویز می‌شد. اما از زمانی که نظارت بر تجویز نسخه‌ها آغاز شده است، تجویز آنتی بیوتیک‌ها از سوی پزشکان کمتر تر شده است."

زیان استفاده نادرست و بیش از حد آنتی بیوتیک

فیض الله کاکر متخصص داروشناسی می‌گوید که استفاده نادرست و بیش از حد آنتی بیوتیک که در افغانستان وجود دارد، مشکلات صحی زیادی به میان می‌آورد.

او می‌گوید: "در روده های انسان باکتری و میکروب‌های مفیدی وجود دارد که نقش مهمی در صحت انسان دارند. این باکتری‌ها در تولید ویتامین‌ها، تقویت معافیت بدن، خنثی سازی بعضی زهرهای تولید شده در بدن و کاهش درد بسیار موثر هستند."

به گفته آقای کاکر استفاده از آنتی بیوتیک‌ها این باکتری‌ها را از بین می‌برد و بیماری‌های دیگری چون حساسیت های مختلف و بیماری روده را سبب می‌شود. شماری از میکروب های بیماری زا را مقاوم کرده و حتی جان بیمار را به خطر می‌اندازد.

او از بیماری‌های واگیر یاد می‌کند که منشا میکروبی دارند و اگر این میکروب‌ها در مقابل آنتی بیوتیک مقاوم شوند، جان افراد زیای را به خطر می‌اندازد.