ایا مچان پرېږدو چې زموږ د خوړو پاتې شوني وخوري؟

ډېر خلک هڅه کوي مچان له خوړو ليرې وساتي او د مچانو د لاروا (کوچنیو لارواګانو) په اړه فکر کول، چې زموږ په کثافاتو کې وي، د هر چا زړه بدولی شي.

خو یو شمېر ښاري شوراګانو د مچانو لارواګانې - چې په رسمي توګه د مچانو لاروا نومي -او د هغوی د خراب شوي خوړو خوړلو عادت منلی دی.

په ویلنیوس، چې د بالتیک هېواد لیتوانیا پلازمېنه ده، د مچانو لارواګانو ته رسمي دنده ورکړل شوې چې د ښار د ۶۰۷,۰۰۰ اوسېدونکو لخوا هر کال د راټولېدونکو ۲۷۰۰ ټنو خوړو او همدارنګه د شپږو ګاونډیو شوراګانو کثافات پاک کړي.

انرژسمن، هغه د کثافاتو مدیریت شرکت چې سږ کال یې کار پیل کړ چې ویلنیوس د خوړو له پاتې شونو خلاص کړي، په اصل کې له ښاره د دې خدمت لپاره پیسې نه اخلي.

د دې شرکت مشر الګیردا بلازګیس وایي، په ۲۰۲۶ کې د ۱۲,۰۰۰ ټنو د پروسس هدف پر بنسټ دې ښار ته تر ۲ میلیون یورو (۱.۷ میلیون پونډه؛ ۲.۳ میلیون ډالر) پورې سپما کوي.

انرژسمن د اوسېدونکو لپاره نوي نارنجي رنګه د خوړو د پاتې شونو کڅوړې ورکوي او د اغېزناک بازار موندنې کمپاین یې هم پیل کړی چې ډېر خلک وهڅوي خپل د خوړو پاتې شوني جلا کړي، ځکه چې راټول شوي ۲۷۰۰ ټنه یوازې د ښار د اټکل شویو ۴۰,۰۰۰ ټنو کورنيو پاتې شونو یوه وړه برخه ده.

تېر کال دا لازمي شوه چې شوراګانې د خوړو پاتې شوني راټول کړي، نو ښار باید د دې د حل لارې ومومي.

په عین حال کې انرژسمن پلان لري چې د وږيو مچانو لارواګانې په یوه نوې عایداتي سرچینه بدل کړي.

د شرکت مشر الګیردا بلازګیس په وینا، د ویلنیوس په فابریکه کې ځانګړي سیمه کې شاوخوا شپږ میلیونه مچان ساتل کېږي، چې هر شپږ ساعتونو کې نر او ښځینه مچان سره ګډېږي.

یوه مچه په خپل اوسط ۲۱ ورځني ژوند کې شاوخوا ۵۰۰ هګۍ ورکولی شي، نو ښاغلي بلازګیس او ټیم یې هره میاشت له درې میلیونو ډېر لارواګانې اداره کوي، چې په خپلو لومړنیو خورا وږو ورځو کې د خوړو له ۱۱ ټنو ډېر پاتې شوني خوړلی شي.

د دې وړو موجوداتو لویه اشتها ده چې دوی د خوړو د پاتې شونو د پروسس لپاره غوره انتخابونه ټاکي. یوه څېړنه ښيي چې دوی په دوو ساعتونو کې یو ۱۶ انچه پیزا په چټکۍ خوړلی شي.

تخنیک دا دی مخکې له دې چې له دوی بشپړ مچان جوړ شي، له منځه یوړل شي. په دې توګه، د پروټین ډکو مچانو لارواګانو څخه پروټیني مواد تولیدېدلی شي چې د حیواني خوراک یا صنعتي استعمال لپاره کارول کېدای شي، لکه په رنګ، سرېښ (اېلفي)، د څراغونو پوښونو او فرنیچر کې د اجزاوو په توګه.

همدارنګه، د دوی کود چې فْراس نومېږي، د سرې په توګه کارول کېدای شي.

انرژسمن له مخکې د رنګ، سرېښ او فرنیچر صنعتونو سره د عرضه کولو ازمایښتي پروژې پیل کړي، خو ښاغلي بلازګیس مني چې کار تر تمې ډېر پېچلی دی.

د انرژسمن لخوا د لارواګانو په مرسته جوړه شوې نمونه رنګ سم رنګ ته نه دی رسېدلی، خو جوړ شوي څراغونو هیله بښونکي ښکاري.

هغه همدارنګه له پوهنتونونو سره همکاری لري چې د څېړنو او باکتریاوو د تغذیې لپاره د مچانو لارواګانې برابرې کړي. او البته، لارواګانې د محلي کب نیونې صنعت له خوا د جال (طعمه) په توګه هم غوښتنه لري.

خو د اروپايي اتحادیې د روغتیا او امنیت مقرراتو له مخې، هغه لارواګانې چې د پخلنځي په پاتې شونو تغذیه شوې وي، د انسانانو د مصرف لپاره د خوړو وړ حشراتو محصولاتو کې نشي کارول کېدی، ځکه کېدای شي له غوښې او کبانو د پاتې شونو له امله ککړتیا رامنځته شي.

ښاغلي بلازګیس وایي: "موږ له ځینو عجیبه نظریاتو سره راغلو، بیا مو داسې نور خلک ولټول چې هغوی هم ځینې عجیب نظریات ولري چې څه کولای شو."

"دا لاهم نوې مسله ده، ځینې خلک ګوري چې ایا موږ ناکامېږو، نو لا یې هڅه نه کوي چې وویاړي. خو زه فکر کوم موږ به یو ښه څه پیدا کړو."

که څه هم په ټوله نړۍ کې د مچانو لارواګانو د خوړو د پاتې شونو په مدیریت کې او د پروټیني موادو د ترلاسه کولو لپاره ګڼ شمېر مثالونه شته، خو دا عموماً په تجارتي ډول کېږي، لکه د هوټل یا اپارتمان مالک او د مچانو لاروا د پالنې ترمنځ خصوصي قرارداد.

په کینیا کې، میلا یوه ټولنیزه سوداګريزه پروژه ده چې د مومباسا د خوړو د پاتې شونو ستونزه د مچانو لارواګانو په کارولو حلوي او په ورته وخت کې فراس د کرونګرو لپاره د سرې په توګه برابروي.

خو یوازې یو څو ښاري شوراګانو دا ډول د خوړو کثافاتو د پروسس لاره خپله کړې ده.

ګوترا په اسټرالیا کې د مچانو لارواګانو په کارولو سره مرسته کړې چې سیډني د خوړو پاتې شوني اداره کړي، دا د هغې محدودې ازمایښتي پروژې یوه برخه ده چې سږ کال پیل شوې.

له تېرو درېیو کالو راهیسې، ګوترا د ګاونډي کوینبین-پالیرنګ له سیمه ییزې شورا سره همکاري کوي چې شاوخوا ۱۰ ټنه د خوړو پاتې شوني بیا وکاروي.

دا یوازې وخت غواړي چې وګورو ایا په بریتانیا کې شوراګانې به میلیونونه مچان وارد کړي، چې د هغوی لارواګانې وکولی شي دلته کلني ۶.۴ میلیونه ټنه د کورنیو خوړو پاتې شوني وخوري.

دا د لاري کوچ خوشبینانه نظر دی. هغه د حشراتو د ضایعاتو د مدیریت شرکت "فلای باکس" اجرایيوي رییس او شریک بنسټګر دی، چې وايي په بریتانیا کې د بل هر شرکت پرتله د حشراتو د ضایعاتو د پروسس کولو ډېر ځایونه چلوي، چې په لویه کچه د خصوصي خوراکي توکو تولیدوونکو او سوپر مارکیټونو سره کار کوي.

فلای‌باکس د حشراتو د بایو کنورژن ټولنې بنسټګر اغړی هم دی؛ دا یوه صنعتي اداره ده چې په فضا کې د شرکتونو استازیتوب کوي.

ښاغلي کوټچ باور لري چې د بریتانیا شوراګانې دې موضوع کې علاقه لري، په ځانګړي ډول ځکه چې د ۲۰۲۶ له مارچ راهیسې په انګلنډ کې د کورنیو خوړو د پاتې شونو په اونۍ کې راټولول لازمي کېږي.

د سیمه ییزو چارواکو د ریسایکل کولو مشورتي کمېټې په وینا، د انګلنډ له ۳۱۷ سیمه ییزو چارواکو شاوخوا ۱۴۸ یې لاهم دا خدمت نه وړاندې کوي.

خو د چاپېریال، خوړو او کلیوالو چارو وزارت لخوا ټاکل شوي مقررات اوس مهال شوراګانې له دې منع کوي چې د خوړو پاتې شوني د مچانو لارواوو په مرسته پروسس کړي.

ښاغلی کوچ استدلال کوي که مقررات له ساینس سره سمون ومومي، نو "بریتانیا به په دوو کلونو کې د شورا لخوا قرارداد شوې د حشراتو د پروسس لومړنۍ فابریکه ولري".

"له بده مرغه، په حکومت کې تل د 'نه' ویلو خبره خوندي ګڼل کېږي... موږ له ټولو هغو کسانو سره چې په بریتانیايي شوراګانو کې مو خبرې ورسره کړي دي، ولیدل چې د حشراتو پروټین لپاره ډېره لېوالتیا لري او غواړي د بدیلو ټېکنالوژیو پر ځای له حشراتي فارمونو سره کار وکړي."

DEFRA بي بي سي ته تایید کړه چې د څارویو د فرعي محصولاتو مقررات د عضوي کثافاتو د پروسس کولو لپاره د حشراتو کارول منع کوي.

ویاند وویل چې اوس مهال د دې مقرراتو د بیاکتنې پلان نشته: "زموږ د کثافاتو د مدیریت مقررات د بریتانیا د بایوسیکورټي د ساتنې او د ناروغیو د خطر د کمولو په برخه کې مهم رول لوبوي."

اوسنی بدیل د خوړو پاتې شوني د ځمکې لاندې خښولو ته د لېږلو پر ځای د انیروبیک هضم یا (AD) پروسه ده، چې بایوګاز تولیدوي.

خو ښاغلي کوټچ وایي اوسني AD فابریکې د کورنیو د خوړو د کثافاتو د زیاتېدو تمه نه شي پوره کولی.

ښاغلي کوټچ زیاتوي: "په ټوله نړۍ کې هر کال تر ۱،۳ میلیارده ټنه خواړه ضایع کېږي. موږ باور لرو چې تر ۴۰٪ پورې یې د حشراتو د ضایعاتو مدیریت په کارولو سره بیا ارزښتمن کېدای شي. دا نه یوازې د ضایعاتو د لګښتونو او میتان د اخراج مخنیوی کوي، بلکې ارزښتناکه پروټین او عضوي سرې هم تولیدوي."