'मैले सैनिकहरूले खाल्डोमा दर्जनौँ शव फालेको देखेँ'

सुडानको पश्चिम क्षेत्रमा अवस्थित डार्फरमा आफूले देखेको कहालीलाग्दो घटना सम्झिएर मालिम अझै विचलित हुन्छन्। उनी सुडानबाट भागेर अहिले शरण लिन चाड आइपुगेका छन्।

“मैले तपाईँहरूलाई यी तस्बिर र भिडिओ देखाएको वा मैले यी खिचेको छु भन्ने थाहा पाए भने म जोसँग काम गर्थेँ उनीहरूले मलाई जीवित छाड्ने छैनन्,” आफ्नो फोनमा भएका तस्बिर देखाउँदै उनले भने।

उनले ती दृश्य अल-जेनीना सहरमा खिचेका हुन्।

उनको सुरक्षालाई ध्यान दिएर हामीले उनको नाम परिवर्तन गरेका छौँ।

सुडानबाट पलायन हुनुअघि उनी डार्फरका सडकमा थुप्रिएका शवहरू हटाएर तिनलाई सामूहिक चिहानमा गाड्ने जिम्मा पाएको एउटा समूहमा थिए।

देशको अर्धसैनिक फल 'र्‍यापिड सपोर्ट फोर्सेज' (आरएसएफ) र सेनाबीच गत एप्रिलमा सुरु भएको द्वन्द्वबाट डार्फर आक्रान्त छ। डार्फर आरएसएफको आधारक्षेत्र पनि हो।

चेतावनी: यो सामग्रीमा विचलित पार्ने तस्बिरहरू छन्

'फोहोरजसरी' मिल्काउन आदेश

मालिमको फोनमा भएका तस्बिरहरूमा दर्जनौँ शव देख्न सकिन्छ। कतिपय शवलाई कम्बल र कपडाले ढाकिएको छ, केही शव केही सुन्निएका वा सडेका छन्।

उनले ध्वस्त पारिएका र लुटपाट गरिएका विभिन्न सहायता निकायका परिसरका तस्बिरहरू पनि देखाए।

“मलाई ज्यादै नराम्रो लाग्यो। उनीहरूले भय र आतङ्कको अवस्थामै ज्यान गुमाए भन्ने मलाई लाग्छ। कैयौँ शवहरू एक साताभन्दा बढी समयदेखि सडकमा असरल्ल छरिएका थिए।” त्यो कुरा सम्झिँदा उनलाई असहज महसुस भएको देखिन्थ्यो।

सबैभन्दा विचलित पार्ने दृश्य उनले झाडीबाट लुकेर खिचेको एउटा भिडिओमा देखिन्थ्यो। त्यसमा शवहरू लरीबाट सामूहिक चिहानमा फ्यालिरहेको देखिन्छ।

“हामी जङ्गलको चिहानमा शव गाड्न गयौँ। तर आरएसएफले हामीलाई त्यसो गर्न दिएन। त्यही भएर आरएसएफको आदेशानुसार ट्रकको ड्राइभरलाई एउटा खाल्डोमा शवहरूलाई पुर्न भनियो।”

मालिमका अनुसार आरएसएफले त्यसपछि उनीहरूलाई त्यो ठाउँ छोड्न आदेश दियो।

“उनीहरूलाई इस्लाम संस्कारअनुसार गाडिनुपर्थ्यो। हामीले उनीहरूका लागि प्रार्थना गर्नुपर्थ्यो। तर आरएसएफले ती शवलाई फोहोरजसरी मिल्काउनुपर्ने जिद्दी गरे।”

ती शव कसका हुन् वा उनीहरूको मृत्यु कसरी भयो भन्ने कसैलाई थाहा छैन।

तर चाडमा शरण लिएका धेरै परिवारले आरएसएफले विशेषतः कम उमेरका पुरुष र किशोरहरूलाई पश्चिम डार्फरमा निसाना बनाएको र लुकेको ठाउँबाट निकालेर उनीहरूको हत्या गरेको बताएका छन्।

निसानामा गैरअरब समुदाय

कतिपय परिवारले गैरअरब समुदायलाई निसाना बनाइएको जनाएका छन्। उनीहरूका अनुसार आरएसएफले जाँच चौकीहरूमा रोक्ने र जातीय पहिचानबारे प्रश्न गर्ने गरेका थिए। उनीहरूले आफू 'मासालिट' भएको बताउँदा मारिने भय रहेको सुनाएका छन्।

बीबीसीले ती आरोपबारे सोधेको भए पनि आरएसएफले कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।

तर गत साताको सुरुमा उसले मासालिट समुदायका सदस्यमाथि त्यस्तै प्रकृतिका आक्रमणहरूमा संलग्न रहेको आरोप अस्वीकार गरेको थियो।

मालिमको विवरण जुलाई १३ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले दिएको प्रतिवेदनसँग मेल खान्छ। त्यसमा आरएसफले हत्या गरेको भनिएका कम्तीमा ८७ जना आदिवासी मासालिट र अन्यको शव गाड्न स्थानीय बासिन्दालाई बाध्य पारिएको उल्लेख गरिएको थियो।

मालिमको फोनमा भएका तस्बिर र भिडिओका मेटाडाटाबाट ती सामग्रीहरू जुन २० र जुन २१ को बीचमा खिचिएको देखिन्छ। राष्ट्रसङ्घको प्रतिवेदनमा पनि त्यही मिति उल्लिखित छ।

राष्ट्रसङ्घको प्रतिवेदनमा उल्लेख भए झैँ मालिमले हामीलाई भनेअनुसार ती शवलाई अल-तुराब अल-अहमरको खुला क्षेत्रमा गाडिएको थियो। त्यो अल-जेनीना सहरको पश्चिममा एउटा प्रहरी शिविरनजिकै पर्छ।

शवको थुप्रोमाथि एक घाइते

राष्ट्रसङ्घको विज्ञप्तिले कतिपय मानिसहरूले उपचार नपाएर ज्यान गुमाएको उल्लेख गरेको छ।

मालिमको एउटा भिडिओमा शवको थुप्रोमा एक मानिसलाई जीवितै देखिन्छ। बोल्ने प्रयास गरिरहेका ती व्यक्तिको फुस्रा र फुटेका ओठमा झिँगा भन्किरहेको देख्न सकिन्छ।

गोली लागेका ती व्यक्ति त्यहाँ आठ दिनदेखि त्यसरी रहेको मालिमले बताए। हामीलाई ती व्यक्तिलाई के भयो भन्ने थाहा छैन।

मालिमले आफ्नो गृहनगरमा के भइरहेको छ भन्ने अभिलेख राख्न ती भिडिओ खिचेको बताएका छन्। तर तुरुन्तै आफूलाई त्यहाँ बस्न सुरक्षित अनुभूति नभएको उनले सुनाए।

“मलाई डर लाग्यो किनभने उनीहरूले उनीहरूले (शव) फाल्ने काम गर्दा मोबाइल फोन बोकेका मानिसहरूको एकभन्दा बढी पटक खोजी गरे।”

पुरानो तनाव

डार्फर अरब र डार्फरमा बस्ने अश्वेत अफ्रिकी समुदायबीच वर्षौँदेखि द्वन्द्व चलिरहेको छ। सबैभन्दा खराब हिंसा दुई दशकअघि भएको थियो जुनबेला गैरअरबहरूले सरकारले विभेद गरेको आरोप लगाउँदै हतियार उठाएका थिए।

आरएसएफको जन्म कुख्यात 'जन्जावीद अरब' लडाकु समूहबाट भएको हो। उक्त समूहले विद्रोहलाई क्रूर ढङ्गले दमन क्रममा सयौँ मानिसहरूको हत्या गरेको थियो। उक्त समूहमाथि नरसंहार गरेको र जातीय सफाया गरेको आरोप लागेको छ। त्यसलाई २१ औँ शताब्दीको पहिलो नरसंहार पनि मानिन्छ।

आरएसएफ र सुडानको सेनाबीच एप्रिलमा लडाइँ सुरु भएको थियो। त्यसले पुन: यो द्वन्द्वलाई चर्काउन खोजे जस्तो देख्निन्छ। गत महिना आरएसएफले मासालिट समुदायलाई लक्ष्य बनाएर नरसंहार गरेको आरोप लगाएलगत्तै वेस्ट डार्फरका गभर्नरको हत्या भएको थियो।

यस पटक डार्फरको हिंसा छिटपुट मात्र भएको जस्तो देखिँदैन। हामीले आरएसएफ र गठबन्धनका अरब मिलिशियाहरूले मासालिटजस्ता अश्वेत अफ्रिकी समूहका वरिष्ठ व्यक्तिहरूलाई योजनाबद्ध निसाना बनाएको र दशौँ हजार मानिसहरू छिमेकी चाडमा भाग्न बाध्य पारेको भन्ने आरोप सुनेका छौँ।

आरएसएफले यसलाई सन् २००० को दशकमा देखिएको जातीय द्वन्द्व फेरि बिउँतिएको घटनाका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आफू संलग्न नरहेको बताएको छ।

डार्फरबाट भागेका हजारौँ सुडानी नागरिकजस्तै मालिमसँग आफ्नो देश फर्किनुपर्ने खासै कुनै आकर्षण छैन।

उनले आफ्नो घर जलाइएको र आफ्नो परिवारको जायजेथाहरू लुटिएको बताएका छन्। तर त्योभन्दा पीडादायी कुरा के हो भने त्यहाँ उनका धेरै मित्र तथा परिवारका सदस्य पनि हुने छैनन्।