लीज डूसेट: एक असाधारण समय जसका निम्ति इरानले गरेको थियो तयारी

इस्लामिक गणतन्त्र इरानको निम्ति अहिले निर्णायक समय हो।

शनिवार बिहान हमला सुरु हुँदा प्रारम्भिक लहरमै जुनबेला उनको निवास लक्षित भएको स्पष्ट भयो त्यतिखेर देखि नै त्यहाँका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको अवस्थाबारे भिन्न भिन्न विवरणहरू आइरहे।

भूउपग्रहबाट खिचिएका तस्बिरहरूमा उनको निवास परिसरमा धेरै क्षति पुगेको देखियो।

इरानबाट आएका प्रारम्भिक प्रतिक्रियामा उनलाई सुरक्षित स्थलतर्फ लगिएको भनिएको थियो।

त्यसपछि ती ८६ वर्षीय धर्मगुरुले सरकारी टेलिभिजनमा सम्बोधन गर्ने भनियो तर त्यसो हुन सकेन।

शनिवार साँझतिर इजरेलका प्रधानमन्त्री बेन्जमिन नेतान्याहुले टेलिभिजन सम्बोधन गर्दै ती सर्वोच्च नेता "अब नरहेको थुप्रै सङ्केतहरू" मिलेको घोषणा गरे।

इजरेली तथा अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले नाम नखुलाइएका अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै ती नेताको निधन भएका पुष्ट प्रमाण पाइएका विवरण दिए।

तर इरानी अधिकारीहरूले त्यसलाई अस्वीकार गरि नै रहे।

तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले उनको सामाजिक सञ्जालमा इरानी सर्वोच्च नेता मारिएको समाचार राखेको कैयन् घण्टापश्चात् इरानको सरकारी टेलिभिजनले खामेनेईको निधन भएको पुष्टि गर्‍यो।

इस्लामिक गणतन्त्र इरानको उतारचढावपूर्ण इतिहासमा अहिलेको समय निकै कठिन हो - तर यसका सबभन्दा शक्तिशाली धर्मगुरु तथा सैन्य कमान्डरहरूले यस्तो समय आउने छ भनेर तयारी गरेका थिए।

गत जुनमा भएको १२ दिनको युद्धका बेला पहिलो रातमा भएको पहिलो लहरको आक्रमणमै इजरेलले ९ जना परमाणु वैज्ञानिक तथा कैयन् सुरक्षा प्रमुखहरूलाई मारिदिन सफल भयो। त्यसपछिका दिनहरूमा थप वरिष्ठ वैज्ञानिक तथा कम्तीमा ३० वरिष्ठ कमान्डरहरू मारिए।

आयतोल्लाह पनि उनीहरूको निसानामा छन् भन्ने स्पष्ट पारिएको थियो।

त्यतिखेर युद्धभरि खामेनेई विशेष भूमिगत बङ्करमा रहे र उनले माथिल्लो तहमा कुनै रिक्तता नहोस् भनेर तत्काल पदस्थापन गरिहाल्न सुरक्षा अधिकारीहरूको सूची नै बनाएका विवरण आए।

गत वर्षको वैमनस्यताभन्दा अगाडि पनि खामेनेईले असेम्बली अफ एक्स्पर्ट्स - ८८ वरिष्ठ धर्मगुरुहरूको समूह -लाई जुनसुकै परिस्थितिका निम्ति तयार रहन भनेको विवरण आएका थिए। न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार आफ्नो हत्या भए आफ्नो पदमा नियुक्त हुन सक्ने सम्भावित् "तीन वरिष्ठ धर्मगुरु" उनले छानेका थिए।

उनका छोरा मोज्तबा लगायत उनका सम्भावित् उत्तराधिकारीबारे कैयन् वर्षदेखि चर्चा चल्दै आएको थियो।

यसपालिको हमलाको पहिलो दिनको हवाई आक्रमण तथा लक्षित आक्रमणमा मारिने केवल सर्वोच्च नेतामात्र होइनन्। जो जो अहिले वरिष्ठ पदमा बहाल छन् वा जो जसले अब झन् वरिष्ठ पद सम्हाल्नु पर्ने छ तिनले आफूहरू अडिग रहेको र कुनै पनि उत्तराधिकारीको चयन प्रक्रिया सहज हुनेछ भनेर विश्वलाई सन्देश दिनु पर्ने छ।

तर आयातोल्लाहको ३६ वर्षीय शासनको अन्त्य उनका समर्थकहरूका निम्ति ठूलो धक्का हुने छ। तिनमा उनको रक्षाको कर्तव्य निर्वाह गर्दै आएका उनका सहयोगी तथा इस्लामिक रेभलुश्नरी गार्ड्स कोर (आईआरजीसी)का वरिष्ठहरू तथा देशभित्र र बाहिर रहेका इस्लामिक क्रान्तिका समर्थकहरू पर्छन्।

तर तेहरान तथा कराज सहरका गल्लीहरूमा उनको निधनको खबर सुनेर उत्सव मनाइरहेका मानिसहरूको समूहको केही भिडिओ बीबीसीले साँचो भएको पत्ता लगाएको छ।

पश्चिमा जगत् खास गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाप्रति गहिरो गरी सशङ्क खामेनेईले इरानभित्र कठोर शासन चलाए। सुधारका आह्वान तथा बारम्बार भएका विरोध प्रदर्शनहरूको दमन गरे।

इजरेल र अमेरिकासँग प्रत्यक्ष सैन्य टकरावका माझ देशभित्र मानिसहरूले परिवर्तनका निम्ति आवाज झन् उठाउन थालेपछि उनले जीवनकै सबभन्दा ठूलो चुनौती बेहोरेका थिए।

यो महिनाको सुरुमा हामी तेहरान पुग्दा इरान पहिलेभन्दा एउटा बेग्लै देश जस्तो लाग्यो। हजारौँ इरानीको ज्यान गएको इतिहासकै खराब भनिएको सुरक्षा दमनका कारण उत्पन्न पीडा र आक्रोश ताजै थियो।

खामेनेईको शासन अचानक अन्त्य भएपश्चात् अब प्रश्नहरू उनका उत्तराधिकारीतर्फ सोझिने छन् - माथिल्लो पदमा आएको परिवर्तनले के यो ४७ वर्ष पुरानो इस्लामिक गणतन्त्रको दिशा पनि बदल्न सक्छ।

जोसुकै आए पनि तिनको मुख्य लक्ष्य एउटै हुने छ - कायम व्यवस्थाको रक्षा गर्नु जसले धर्मगुरु तथा शक्तिशाली सुरक्षा फौजलाई सत्तामै राखिरहन्छ।

अन्त्यभन्दा निकै पर रहेको एउटा युद्ध अहिले अनपेक्षित तथा खतरनाक तरिकाले चलिरहेको छ।

बीबीसी न्यूज नेपाली यूट्यूबमा पनि छ। हाम्रो च्यानल सब्स्क्राइब गर्न तथा प्रकाशित भिडिओहरू हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। तपाईँ फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ट्विटरमा पनि हाम्रा सामग्री हेर्न सक्नुहुन्छ। अनि बीबीसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम बेलुकी पौने नौ बजे रेडिओमा सोमवारदेखि शुक्रवारसम्म सुन्न सक्नुहुन्छ।