"Жиним келет". АКШда турак-жайга асмандаган баалар

Натали Шерман, бизнес кабарчысы, Би-Би-Си Жаңылыктар кызматы

2019-жылы Натан Уилкинс апасы жана карындашына кайтып келгенде, үй сатып алууга акчаны үнөмдөйм деген үмүтү чоң эле.

Бирок андан берки жылдарда АКШнын турак-жай рыногу ижара акысынын жогорулашынан, турак-жайдын баасынын өсүшүнөн жана ипотекалык кредиттин ставкаларынын кескин секирүүсүнөн улам өзгөрүп, үй сатып алуунун ого бетер татаалдантты.

Юта штатынын 32 жаштагы камсыздандыруучусу ал эжеси экөө мурдагыдан да көп акча таап жатышканын айтты. Бирок айына 2,500 долларды төлөгөндө, көп деле акча калбайт экен.

"Мен өзүм жеңе албаган оюнду ойноп жаткандаймын" - дейт ал. "Коюлган баага жиним келет."

Мындай терс пикирлер бара-бара нааразылыкты күчөтүп, өлкөнүн алдыдагы шайлоосуна байланыштуу АКШнын экономикасына карата кеңири жайылган пессимизмге өз салымын кошууда.

АКШда үйдүн орточо баасы 2019-жылдын аягынан бери дээрлик 30% га өсүп, ушул жазда 420 000 долларды түздү.

Эл аралык Валюта Фондунун маалыматына ылайык, дүйнө жүзү боюнча мүлктүн баасы өсүп жаткан маалда, мындай секирик ааламдагы эң укмуштуу окуялардын бири болду.

Ал эми бул 2020-жылдагы 3% салыштырмалуу жогорку пайыздык чендер менен байланышкан кошумча чыгымдарды эске албайт, алар азыр 30 жылдык белгиленген ставкадагы ипотека боюнча АКШга мүнөздүү 7% түзөт.

Zillow жана Bankrate сыяктуу турак-жай бааларын изилдөө фирмаларынын айтымында, бүгүнкү күндө үй сатып алуучулардын жылдык кирешеси 100 000 доллардан ашууга тийиш, бул өлкөнүн үй чарбаларынын 75 000 долларды түзгөн орточо көрсөткүчүнөн бир топ жогору - АКШнын көпчүлүк жерлеринде үй алуу үчүн төрт жылдын ичинде ай сайын болжол менен эки эсеге көбөйгөн төлөмдөргө туш болушат.

"Бул мени бир аз ыйлатты" - дейт Меган Холтер. Ал 2019-жылы Остинде (Техас штаты) сатып алайын деп үй издей баштаганда, банктар ага 30 жылдык 4,75 % ченди сунушташкан.

Пандемия башталганда ал курулуш материалдарынын жана үйлөрдүн кымбатташына байланыштуу издөөнү токтотуп койгон.

Ал акыры быйыл аялы экөө үй сатып алды, бирок анын кыялы 6,625% ченге макул болгондон кийин жана өзү түзгөн турак-жай баасы арзаныраак шаарлардын электрондук жадыбалына ылайык, 1200 миль түндүккө жылып, өзү тандап алган Огайо штатындагы Колумбус шаарына көчүп келгенде гана ишке ашты.

"Турак жайдын жеткиликтүүлүгү - биз беш жылдан бери карап жаткан биринчи маселе болчу", - дейт үй сатып алууну ишке ашыруу үчүн мамлекеттик сектордон жеке секторго иштөөгө которулган 30 жаштагы жаран.

«Максатыбызга жетиш үчүн биз колубуздан келгендин баарын жасадык"

«Ушундай турак-жайга жеткенибизге чексиз ыраазымын. Башка көптөгөн адамдар муну төлөй албайт ", - деп кошумчалайт ал.

Нью-Йорктун Федералдык Резервинин маалыматы боюнча, ижарачылардын 40,1% гана бир күнү үйгө ээ болууну самашат, бул банк 2014-жылы ижарачыларга суроо бере баштагандан берки эң аз үлүш.

Узак мөөнөттүү ипотекасы аларды дароо каржылык таасирден коргогон, мүлктүн наркынын жогорулашынан пайда көргөн үй ээлери да сурамжылоочуларга базардагы өзгөрүүлөр тынчсызданууну жаратып жатканын, кыймылсыз мүлккө салыктарды жана камсыздандыруу чыгымдарын көтөрүү арзаныраак келечектин келишине бөгөт болгонун айтышат.

Гарварддын турак-жайды изилдөө боюнча биргелешкен борборунун маалыматы боюнча, азыр бардык үй чарбаларынын үчтөн бир бөлүгү кирешесинин үчтөн биринен көбүн турак жайга коротот - бул жеткиликтүүлүк үчүн стандарттуу чек - 2015-жылдан берки эң жогорку деңгээл.

Жакында Харристин сурамжылоосу көрсөткөндөй, америкалыктардын 70% ашыгы турак-жай рыногу ого бетер начарлайт деп ишенет.

2021-жылдан бери 20% өскөн жашоо наркынын өсүшүнө байланыштуу бул маселе эл ичинде көбүрөөк тынчсызданууларды жаратууда.

Бул президент Джо Байдендин алдында турган эң чоң көйгөйлөрдүн бири, анткени анын кызматта турган мезгили турак-жай рыногунун өзгөрүшүнө туш келди жана улуттук сурамжылоолордо ал экономиканы башкаруусу үчүн көңүл жубатарлык эмес бааларды алды.

Президенттикке талапкер Дональд Трамп инфляция үчүн Байденди күнөөлөөгө аракет кылды жана ал көбүнчө турак-жайды атабаса да, экономика туура эмес багытта баратат деп ырастоо үчүн пайыздык чендердин "асманга көтөрүлүп баратканына" көңүл бурууда.

Иши турак-жай маселелерине багытталган Мичиган университетинин Росс бизнес мектебинин бизнес укугу боюнча профессору Брайан Коннолли: "Инфляция акыркы жылдары Байден үчүн саясий укурук болуп калды" дейт. "Турак-жай чыгымдары - бул адамдар каржылык кыйынчылыкты башынан өткөргөн дагы бир олуттуу маселе."

Акыркы айларда Ак үй турак-жайдын жеткиликтүүлүгүнө байланыштуу тынчсызданууларды чечүүгө аракет кылып, жабуу чыгымдарын чектөө эрежелерин киргизип жана биринчи жолу үй сатып алуучулар үчүн 10,000 доллар салык кредити сыяктуу сунуштарды сунуштады.

Бул экономиканын күчтүү жактарына, анын ичинде жумушсуздуктун аздыгына көп жылдар бою көңүл бургандан кийинки муздун эришин билдирет. Бирок Байден мырзанын дароо таасир эте турган рычагдары аз болгондуктан, аракеттери элде резонанс жаратары белгисиз.

Анын колдоосу өзгөчө жаштар арасында азайып кетти - алардын 2020-жылдагы рекорддук көрсөткүчү аны кызматка коюуга жардам берген болчу. Бул демографиядагы шайлоочулардын үйгө ээ болушу кыйын жана өздөрү да турак-жайдын жеткиликтүүлүгүн эң башкы маселе катары көрүшөт.

Үч жылдан бери күн сайын өзүнө ылайыктуу үй караштырган өндүрүштө иштеген 30 жаштагы Флориданын тургуну Брайден Догерти: "Мен бир да жолу үй сатып алуучуларды атайылап издеп жүргөн платформаны көргөн жокмун" дейт.

50 000 долларлык мураска ээ экенине, карызы жоктугуна жана татыктуу жумушунун бардыгына карабастан, ал аялы экөө Орландо аймагындагы ата-энесинин үйлөрүнүн жанынан эки уктоочу бөлмөлүү үйдү жеткиликтүү баада таба албай келишет.

Анын айтымында, турак-жай маселеси өтө оор, буга кайсы бир саясатчыны же партияны күнөөлөп коюуга болбойт, бирок саясий чечимдердин жетишсиздиги анын көңүлүнүн чөгүшүнө өбөлгө түзүүдө. Ал ноябрда кимге добуш берерин билбейт.

“Тажадым”- дейт ал. - Баары бир турак-жай маселеси - шайлоонун бир бөлүгү.

Федералдык резервдин төрагасы Жером Пауэллдин айтымында, АКШнын Борбордук банкына турак-жай сатып алууга жеңилдик берүүдө пайыздык чендерди төмөндөтүү үчүн кысым күчөдү.

Бирок өлкөнүн маанайын жакшыртууга жардам берген турак-жай сатып алууда пайыздык чендин кыскарышы быйылкы жылдын башында болот деген күтүүлөр акырындык менен артка кайтарылды. Бул апрель айында 3.4% деңгээлинде турган, банктын 2% максаттуу көрсөткүчүнөн дагы эле жогору болгон инфляциянын төмөндөшүндөгү прогресс токтоп калышы мүмкүн деген кооптонууну чагылдырат.

Тескерисинче, январдан бери ипотекалык пайыздар негизинен жогору көтөрүлдү.

Жакында Массачусетс штатынын Бостон шаарында үч бөлмөлүү кондоминиум сатып алган 29 жаштагы Мими Тандын айтымында, ал март айында күйөөсү экөө насыя алуу тууралуу алдын ала макулдашууга караганда, ай сайын 200 долларга көп чыгымга учурап жатат.

Алар анда ченди бекиткен жок, андыктан карыз алуу чыгымдары олуттуу өзгөрүшү мүмкүн. Алар апрель айында насыя берүүчүгө сунуш киргизгенден кийин кайтып келгенде, аларга сунушталган пайыздык чен 6,5% дан 6,9% түздү.

Ал кайра каржылоого мүмкүнчүлүк берип, ушул жылдын аягында кайра түшүп калат деп үмүттөнөт.

"Мен бааларды көзөмөлдөп жатам" - дейт ал.

Көптөгөн аналитиктер инфляция басаңдап, кыскартууга жол ачкыча убакыт маселеси деп эсептешет.

Алар жеке фирмалардын ижара акысынын көбөйүшүн көрсөткөн отчеттору - бул АКШнын инфляциясын эсептөөдө чоң ролду ойнорун - батирлерге болгон сунуш пандемиянын катуу темпинен муздаганын белгилешет.

Жаңы үйлөрдүн курулушу пандемияга чейинки деңгээлден кыйла өстү, бирок элдин суроо-талабын аткарууга жетише албай жатат.

"Турак-жай маселесинде аз-аздан болсо да жылыш бар" дейт ал. "Албетте, бизге дагы көп кыйынчылыкты басып өтүүгө туура келет, бирок биз азыр деле бир аз жакшырууларды көрүп жатабыз жана мындан ары да жакшырууну көрөбүз деп ойлойм."

Бирок бул жерде кыжаалат пикир да бар.

Көбүрөөк адамдар үйгө ээлик кылуудан баш тарткандыктан, ижара акысы күтүлгөндөн алда канча туруктуу болушу мүмкүн, бул өз кезегинде инфляцияны жогорулатат.

Эгерде ипотекалык насыянын чендери олуттуу түрдө төмөндөбөсө, анда насыялык чыгымдардын кадам-кадам өзгөрүшү суроо-талапка узак мөөнөттүү чектөө болуп калышы мүмкүн, анткени куруучулар артка чегинип, ставкалар төмөн болгондо ипотеканы камсыздаган үй ээлери да кыймыл жасоодон баш тартышат.

Флоридалык Брейден Федералдык резервдик системадан оңтойлуу жардамды күтпөйт, анткени ал 2008-жылдагы каржы каатчылыгынан кийинки он жылда чендердин адаттан тыш төмөн бойдон калуусуна жол берип, учурдагы кризисти түзүүгө жардам берди деп коркот.

"Эмне болгонуна карабастан - алар бааны көтөрөбү, түшүрөбү же кармап турабы - мен кийинки он жылдыкта көпчүлүк адамдар кыйынчылыкка туш болушу мүмкүн деп ойлойм" дейт ал.