Жаш Елизавета бир күн келип королева болорун качан түшүнгөн?

Королева Елизавета II өмүрүнүн алгачкы он жылында аны королдук тагдыр күтүп турганын көп деле ойлонбогону айтылып жүрөт. Ал өзүнүн убактысын жылкылары жана иттери менен ойноп, бейкапар балалык күндөрдү баштан өткөргөнү маалым. Алдыда аны күтүп турган окуялардын көлөкөсүнөн бир топ алыста эле.

Бул жекшемби күнү анын Королева болгонуна 70 жыл толот. Жаш канбийке Елизавета азыркы күндөгү канбийке Беатрис менен салыштырылып келет. Беатрис Йорктун экинчи даражадагы герцогунун (1926-жылдагы "Берти", азыркы принц Эндрю) кызы. Ошондуктан анын Британиянын таажысын мурастап алуу ыктымалдыгы өтө төмөн. Бир убактарда Британия шериктештиги жана империясы деп аталган аймактагы 500 миллиондой адамдын үстүнөн бийлик жүргүзүү жөнүндө айтпай эле коёлу.

Ошондуктан 1936-жылдын декабрында укмуштуудай тарыхый бурулуш болуп калган. Анын абасы Дэвид, король Эдвард VIII, Уоллис Симпсонго үйлөнүү үчүн тактыдан баш тартуу менен дүйнөнү жана үй-бүлөсүн таң калтырган. Натыйжада 10 жаштагы Елизаветага мурас түздөн-түз өтүп калган. Анын атасы канзада Алберт король Жорж VI наамын алып, ал кишинин улуу кызы анын мураскери болуп калган.

Бирок жаш канбийке чын эле даяр эмес болчубу?

"Атам король болот", - деп айткан Елизавета алты жаштагы сиңдиси Маргарет Розага ошол декабрь күнүндө, Пикадиллидеги үйүнүн сыртына чогулган элдин күтүүсүз кол чабуусун түшүндүрүп берип жатып.

"Демек, сен королева болосуңбу?" - деп сураган Маргарет.

"Ооба", - деп жооп берген Елизавета көңүлсүз. "Ошондой болсо керек".

"Ии, байкуш!" - деп тамашалап жооп кайтарган сиңдиси. Аны Маргарет 1980-жылдардын башында Елизавета Лоңфордго айтып берип жатып эскерген. Бирок Маргарет бул окуяны 20 жылдан кийин тарыхчы Бен Пимлотко кайра айтып берип жатканда ошол тамашаны аттап өтүп кеткен.

10 жаштагы канбийке Елизавета эмнени билген? Анан аны качан билген?

Королева Елизавета II үлгү туткан биринчи инсан анын сүйүктүү чоң атасы болгон. Король Жорж V (1865-1936) бир аз орой жана сакалдуу киши эле. Аны жаш Елизавета "Англия чоң ата" дечү. Бул жаш кыз королдук иш-аракеттердин өзөгүн бала кезден эле баамдап түшүнгөнүн айгинелеп турат.

Жорж V "эч кандай деле коомдук таланты, жеке ажары, акыл-эс жөндөмү" менен айырмаланбаганын жазган анын расмий биографы Жон Гор. "Ал акылы курч же тилинен бал тамган жомокчу да болгон эмес". Улгайган король, башкача айтканда, кол алдындагылардын көпчүлүгүнө эле окшош болгон. Бирок аман калууну жана символизмди жакшы сезген.

Дал ошол Жорж V кыраакылык менен 1917-жылы Сакс-Кобург-Гота деген герман фамилиясынан баш тарткан.

Деңизди сүйгөн Жорж V небересине "Лилибет" деген ылакап атты ыйгарган. 1929-жылдын апрелинде, үч жашка чыкканда, ал Тайм (TIME) журналынын башкы бетине "Канбийке Лилибет" деген ат менен чыккан.

1929-жылдын ошол жаз айларында улгайып калган король сүйүктүү небересин, үч жашта болсо да, алып келгиле деп көшөргөн. Ал кезде король Сассекстин жээгиндеги Богнор-Режисте жаткан жана өпкөсүнө жасалган оор операциядан сакаюуга өбөлгө түзгөн эки чечүүчү нерсенин бири катары неберсин алдырган (экинчи нерсе "ага тамеки тартууга уруксат бериши ыктымал болгон").

1929-жылдын алгачкы айларында Жорж V небереси Елизавета бир күн келип, Британиянын тактысына отурат деген үмүтү бар экенин биринчи жолу айткан.

"Көрөсүң", - деген аны төшөктө жатканда көргөнү барган Лилибеттин атасына. "Агаң эч качан король болбойт".

"Биз болбогон нерсе деп ойлогонубузду эстейм...", - деп эскерген королеванын апасы кийинки жылдары. "Экөөбүз бири-бирибизди тиктеп, болбогон сөз деп ойлогонбуз".

Бирок улгайган король сөзүнө бек эле. "Ал тактыдан баш тартат", - деп көшөргөн ал өзүнүн үзөңгүлөштөрүнүн бирине. Ал мындай окуя болуп кетерине чейин жети жыл мурда бөтөнчө көсөмдүк менен айткан эле.

Жорж V чоң уулу Дэвид бийликти мурастап алгандан кийин ага саботаж кылат деп тынчсызданып, ага кошумча кезекте кийинки орунда турган Берти бул багытты алып кете албайт деп ойлогон.

Улгайган монарх кекечтенип сүйлөгөн Йорктун герцогу королдук жоопкерчиликти көтөрө албай кыйрап калат деп кабатыр болгон болушу мүмкүн. Ошентип кичинекей Лилибет бала кезинде эле тактыга отургузулмак. Андай болсо эң эле акыл-эске сыйган регент Жорж Vнин үчүнчү уулу, Глостер герцогу, кебелбеген Генри (1900-1974) болуп калышы толук мүмкүн эле.

Ал эми абасы Генринин камкордугу менен өспүрүм Елизаветанын тактыга отуруу ыктымалдыгы ооруп жаткан королдун тынсыздануусун чагылдырып турган. Бирок мурдагы жылдын күз мезгилинде Балморалда конуп калган ошол кездеги казынанын канцлери (кийин королеванын биринчи премьер-министри) Уинстон Черчилл жаш бала болочоктогу королева болушу мүмкүн деген ойду кубаттаган өңдүү. Жаш канбийке "өзүнчө бир каарман. Ал өкүмдардай көрүнөт жана жаш болсо да өзгөчө рефлективдүүлүккө ээ" деп жазган ал жубайы Клементинге жазган катында.

Акырындык менен сакая баштаган чоң атасы менен кумдан сепил жасап жатканда ал бала кезде эле король-императордон айрым королдук мүнөздү өзүнө өткөрүп алганы талашсыз. Жорж Vнин бийлиги 1936-жылы аяктаган.

1920-жылдын аягында Виндзор сепилинде королдун китепканачысы Оуэн Морсхед жаш канбийке Елизаветаны коляскага отургузуп алышып, сакчылардын нөөмөт алмашканын көрүүгө алып чыкканын байкачу. Ал убакта команда берген офицер ага салам берүү үчүн ага жакындап келчү.

"Кадам таштап кетүүгө уруксат бериңиз, мэм?"

Морсхеддин айтканына караганда, коляскасында отурган канбийке башын ийкеп, уруксат берүү үчүн колун булгалап койчу. Ошол назик курагында жаш кыз "Англия чоң атасынын" улуттук салмагын эрте эле аңдап жетип, кандайдыр бир түшүнүгү пайда боло баштаган...

Төрткө чыккандан көп өтпөй, 1930-жылдын жай мезгилинде, пони минген канбийке Елизаветанын момдон жасалган эстелиги Мадам Туссо музейинде алгачкы жолу көрсөтүлгөн. Эки жылдан кийин канбийкенин сүрөтү Ньюфаундлендде алты центтик маркага түшүрүлгөн. Түштүк уюлдагы "Канбийке Елизаветанын жеринде" 350 000 чарчы милдин үстүнөн Юнион Жек көтөрүлгөн. Ага Австралия ээлик кыларын айтат (Бириккен Падышалыктын аянтына караганда 100 000 чарчы милге чоңураак).

"Паркка сейилдөөгө чыккан сайын алты жаштагы кызды адамдар таанышчу", - деп жазган Белфаст Ньюс Летте гезити 1932-жылдын жай мезгилинде. "Бардыгы шляпаларын чечишип, бетаарчыларын булгалачу".

1933-жылдын апрелинде жети жашында канбийке колунда болгон кагаз буюмдар менен чайга чакыруу жасап жөнөткөн. Көк кагазга королдун тажысынын төмөн жагында чоң "E" тамгасын өзгөчө белгилеп жасаган.

Анын ата-энеси художник Филип де Ласлого кызынын шоколад кутучасы өлчөмүндөгү сүрөтүн тартуу тапшырмасын берет. Художник аны "аябай акылдуу жана сулуу кичинекей кыз... Ал аябай белгилүү жана... учурда ага Улуу Британиянын болочоктогу королевасы катары карашат" деп сүрөттөгөн.

Бул таң калыштуу жаңылык 1934-жылдын май айында АКШда ырасталып, болочоктогу Эдуард VIII "өзү төрөлгөн ишке кош көңүл мамиле кылганы" менен белгилүү болгон. "Канзаданын жакындары ал король болууну эч кандай деле кубануу менен күтүп жатпаганын шыбырашып турушкан". Натыйжада кичинекей канайым Англиянын таажысынын мураскери болуу үчүн күчтүү тарбия алган.

Түндүк Америкада ачыкка чыккан маалыматтардын ыктымал булагы канбийкенин жакында эле жумушка алынган гувернанткасы Марион Кроуфорд болгон. Аны "аябай сулуу", "аябай сүрдүү" жана "аябай шотланд" деп сүрөттөшкөн.

Өзүнүн жаш жумуш берүүчүлөрү тарабынан тез эле "Кроуфи" деген атка конгон гувернантка "Жаш канбийкелерди" тарбиялоо жөнүндөгү бестселлерлери менен даңазаланган. Чыгармасында ал, мисалы, мектепте кыздары азыраак убакыт өткөрүүсү үчүн королева Мария менен кантип өз ара сүйлөшүп алганы жөнүндө баяндайт.

Гувернантка менен чоң эне эже-сиңдилердин билимине көбүрөөк басым жасоо үчүн бирге иштешкен. Тартипке катуу королдук матриархтын оюнча, канбийке Елизавета "балдардын эң мыкты китептерин" гана окушу керек болчу. Ошондуктан ал өзү китептерди тандап, болочоктогу монрах үчүн "сабак ала турган көңүл ачуучу иштерди" ойлоп тапчу. Мисалы, Лондон Тауэрге баруу сыяктуу.

Ал ортодо Англия чоң ата жөнөкөйүрөөк максаттарды койчу. "Кудай жалгагыр, Маргарет менен Лилибетке жакшына кол жазма менен жазганды үйрөтчү", - деп сүйлөнчү ал гувернанткага. "Балдарымдын эч бири жакшы жаза албайт. Баары эле окшош жазат. Мага кандайдыр бир мүнөз катылган кол жагат".

Королева Мария улуу небересинин кошоматтыкка көнүшүн каалаган эмес. Королева менен жолдошу токтоолук, кичи пейилдик жана кызмат кылуу сезими демократиялык доордо королдордун үй-бүлөсүнө түшкөн жүк экенин түшүнгөн. Алардын урааны милдет болгон. Дал ошол чечүүчү сабакты алар небересине өткөрүп беришкен. Ал сабак - королева системага караганда мааниси төмөнүрөөк. Алар Лилибеттин топ ичиндеги оюнчу болуп өсүүсүнө кам көрүшкөн.

Бардык белгилери боюнча, болочоктогу Елизавета II кыязы жети жашында эле аны алдыда эмне күтүп турганы боюнча чыныгы түшүнүккө ээ болгон өңдүү.

Эң эле кызыктуусу, жети жашында канзада Уилям өзүнүн уулу Жоржго ошол жооптуу чындыкты ачыктаганы айтылат.

Атасы Чарлздай эле Уилям бала кезден эле королдук тагдыры жөнүндө билгени боюнча аралаш сезимде болгонун айткан. Ал Жорждун бир нече жыл салыштырмалуу нормалдуу жашоосунан ырахат алуусун каалаган. Елизаветаны дагы жаш кезден эле капитан кызматына көтөрүп койсо болмок, бирок ал топ ичинде оюнчу катары баштаганын эч качан унуткан эмес.

1952-жылы тактыга отурган Елизавета II эки жарымдан турган бийликти башкармак. Салыштырмалуу зериктирме, ал тургай дээрлик 30 жыл бою зеригиштүү. Андан кийин 1980-жылдары Чарлз менен Диананын тынчы жок никеси, өткөн кылымдын маалымат каражаттары тынбай берип жаткан белеги башталды. Дал ошол маалда Елизаветанын чоң энеси менен чоң атасынан үйрөнгөн бала кездеги оюндары жардамга келди.

Королевага туруктуу токтоолук керектелген. Аны көчкүлөрдүн толкунуна туруштук берүү үчүн колдонмок. Мисалы, Чарлз, Диана, Камилла, Виндзордогу өрт, Эндрю-менен-Фержи. Акырында 2020-жылы небереси Гарринин кетип калуусу менен күтүүсүз бурулуш орун алды. Биринин артынан экинчи кризис уланып, ошол убакыт аралыгында монархия анын ишенимдүү колдорунда өкүм сүрдү.

Кургак азил сезими жардам берди. 1992-жылы королева Виндзордогу өрттү жана өзүнүн үч баласынын никесинин бузулуусун токтотуп, тамашалуу латынчаны колдонгон. 1992-жыл ага "Аннус хоррибилис" (Annus Horribilis) болгонун жылмаюу менен айтып берген.

Бала кезден курч көз карашка ээ болгон жана ой жүгүртө алган Елизавета II королдук шоудун комедиясын түшүнүп жеткен сыяктуу. Анда ага башкы ролду аткаруу жазылгандай.

"Өзүбүзгө аябай олуттуу мамиле кылбай эле коёлу", - деген ал 1991-жылкы Жаңы жыл алдындагы берүүсүндө. "Эч бирибиз акылмандыкка үстөмдүк кыла албайбыз".

1933-жылы, королдук уламыштарга караганда, Лилибет 1930-жылы төрөлгөн сиңдиси Маргаретке эч кимге угузбай "мен үчтөмүн, а сен болсо төрттөсүң" деп айткан экен.

Кичинекей, анан башы айланган, бирок эсепти билген Маргарет "Жок, мен үчтөмүн, а сен жетидесиң!" деп жооп берет.

Эжеси жаш курагы жөнүндө эмес башка нерсе жөнүндө айтып жатканын түшүнүү үчүн Маргаретке убакыт керек болгон. Елизавета эки кыздын чоң атасынын кызматын мурастап алуунун кезеги жөнүндө айтып жаткан. Чоң атасынан кийин биринчи абасы Дэвид, экинчи атасы, үчүнчү Лилибет турган. Жети жаштагы кыз дүйнөнүн калган бөлүгү ойлоно баштаган нерсе жөнүндө маалыматы болгон.

Тактыдан баш тартуудан жана эки тепкич жогору көтөрүлүүдөн кийин мураскерлердин сабында биринчи болуп калуунун кыйынчылыгына туш болгон 10 жаштагы канбийке "эркек бир тууганы болуп калса экен" деп тиленгенин сүрөттөгөн анын чоң энеси Стратмор.

Бирок эч кандай эркек бир тууган жарык дүйнөгө келген эмес. Жылкыларынын жана иттеринин арасында чоңойгон кичинекей кыз эми "Англия чоң эне" жана Уэлстин, Түндүк Ирландиянын жана Шотландиянын дагы "Чоң энеси" болуу жоопкерчилигин алууга даярданышы керек эле. (EA)

Роберт Лейси британиялык тарыхчы жана биограф. Ал Британиянын азыркы конституциялык монархиясы жөнүндө изилдөө жүргүзгөн. Анын "Улуу Урматтуу: Елизавета II жана Виндзор үйү" аттуу биографиясы 1977-жылы басылып чыккан. 2015-жылдан бери ал Нетфликстин "Таажы" сериалына тарыхый кеңешчилик кылып келатат.