Tanzania: Abantu amagana bapfiriye mu ihashywa ry'imyigaragambyo ku matora

Insiguro ya video, Kuburira: Amashusho arimo urugomo: Imyigaragambyo yadutse muri Tanzania nyuma y'amatora yateje impaka
    • Umwanditsi, Wycliffe Muia na Lucy Fleming

Ishyaka rya mbere rikomeye ritavuga rumwe n'ubutegetsi rivuga ko abantu babarirwa mu magana bishwe muri Tanzania mu gihe cy'iminsi itatu y'imyigaragambyo yakurikiye amatora rusange yabaye ku wa gatatu.

Umubare w'abapfuye ugenda unyurana, ndetse kuba umurongo wa interineti warahagaritswe mu gihugu hose bituma bigorana kugenzura imibare.

Mu gihe umuvugizi w'ishyaka rya CHADEMA ritavuga rumwe n'ubutegetsi yabwiye ibiro ntaramakuru AFP ko abantu "bagera kuri 700" biciwe mu gukozanyaho n'abashinzwe umutekano, umudipolomate ukorera muri Tanzania yabwiye BBC ko hari ibimenyetso byo kwizerwa byuko abantu nibura 500 bapfuye.

Leta ya Tanzania yashatse gupfobya iki kigero cy'urugomo – ndetse abategetsi bongereye igihe cy'umukwabu (ni ukuvuga igihe abantu bagomba kuba bageze mu ngo zabo) mu rwego rwo guhosha imvururu.

Umupolisi wa Tanzania wo guhosha imvururu ahagaze iruhande rw'ifoto yangijwe ya Perezida Samia Suluhu Hassan yitandiye mu mutwe n'igitambaro cy'umukara, inyuma ye hari ibara ry'umuhondo. Ifoto yo ku itariki ya 30 Ukwakira (10) mu mwaka wa 2025.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Perezida Samia Suluhu Hassan yageze ku butegetsi mu 2021 nyuma y'urupfu rw'uwo yasimbuye, ndetse aya ni yo matora ya mbere ya perezida yitabiriye

Ahanini iyi myigaragambyo yaranzwemo urubyiruko rwiraye mu mihanda mu mijyi inyuranye yo muri Tanzania, mu kwamagana amatora rubona ko afifitse.

Abigaragambya bashinja leta kubangamira demokarasi kubera kuburizamo abategetsi bakomeye batavuga rumwe n'ubutegetsi – umwe ari muri gereza naho undi yabujijwe kwiyamamaza ku mpamvu za tekinike (z'imikorere) – bityo rero byongerera amahirwe Perezida Samia Suluhu Hassan yo gutsinda hamwe n'ishyaka arimo riri ku butegetsi rya Chama Cha Mapinduzi (CCM).

Imyigaragambyo yarakomeje ku wa gatanu, mu gihe abigaragambya mu mujyi wa Dar es Salaam uri ku cyambu birengagizaga kuburirwa n'umukuru w'ingabo ngo bahagarike imvururu.

Minisitiri w'ububanyi n'amahanga Mahmoud Kombo Thabit yavuze ko uru rugomo ari "ibintu bicye byabaye ahantu hamwe na hamwe" ndetse yavuze ko "abashinzwe umutekano bihutiye cyane kugira icyo bakora kandi mu buryo bushimitse mu gucyemura ibi bintu".

Yabwiye ikiganiro cyo kuri televiziyo ya BBC cyitwa BBC Focus on Africa ati: "Turimo [no] gukomeza kwakira amakuru y'imitungo yashenywe cyangwa yangijwe." Yongeyeho ko guhagarika umurongo wa interineti byari ngombwa mu rwego rwo guhagarika ukwangiza nk'uko no kurokora ubuzima bw'abantu.

Amapine arimo gushya mu muhanda munini i Dar es Salaam, mu gihe inyuma hari umwotsi urimo kuzamuka. Inyuma hari icyapa cya Perezida Samia Suluhu Hassan.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Umunsi w'amatora waranzwe n'imvururu, cyane cyane mu mujyi wa Dar es Salaam
Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Byaragoranye ku banyamakuru n'imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu kugenzura amakuru y'impfu, ndetse ibitaro bikomeje kwanga gutanga amakuru iyo bibajijwe ku bapfuye n'abakomeretse.

Umwe mu bakora ku bitaro by'i Dar es Salaam yabwiye BBC ko kuva ku wa kane ibyo bitaro byarengewe ubushobozi kubera abapfuye n'abakomeretse, ndetse ko no muri byinshi mu bitaro bya leta byo muri uwo mujyi ari uko ibintu bimeze, amakuru avuga ko uburuhukiro bw'imirambo bwuzuye.

Umunyapolitike umwe wo muri CHADEMA yavuze ko afite ubwoba ku buzima bwe kuko "amatsembatsemba akorwa mu masaha ya nijoro mu gihe nta muntu n'umwe uba uhari wo kubara inkuru".

John Kitoka, umuyobozi muri CHADEMA ushinzwe ububanyi n'amahanga n'ababa mu mahanga, yabwiye ikiganiro cya BBC cyitwa Newshour ati: "[Abashinzwe umutekano] Barimo gushakisha abategetsi bacu bose ndetse bamwe byabaye ngombwa ko bava mu gihugu. Aba bantu barica nta kubihanirwa."

Yongeyeho ati: "Dukomeje guhangayikishwa no kuba ibihe byegereje amatora byararanzwe n'itotezwa, ubushimusi no gutera ubwoba abategetsi batavuga rumwe n'ubutegetsi, abanyamakuru n'abakozi bo mu miryango itari iya leta [société civile]."

Umuryango w'Abibumbye (ONU) wasabye abashinzwe umutekano muri Tanzania kwirinda gukoresha imbaraga zitari ngombwa, ndetse ba minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'Ubwongereza, Canada na Norvège (Norway), basohoye itangazo bahuriyeho bashishikariza abategetsi "gukorana ukwigengesera kwinshi cyane gushoboka" no kubahiriza "ubwisanzure bwo kuvuga icyo umuntu atekereza".

Mu birwa bya Zanzibar bifite ubwigenge bucagase – bitora leta yabyo bwite na perezida wabyo bwite – Hussein Mwinyi, wa CCM, ari na we Perezida uri ku butegetsi, yatsinze amatora n'amajwi hafi 80%.

Ibiro ntaramakuru AP byatangaje ko abatavuga rumwe n'ubutegetsi muri Zanzibar bavuze ko habaye "uburiganya bwinshi cyane" mu matora yaho.

Amakuru avuga ko ba mukerarugendo bari kuri ibyo birwa baheze ku kibuga cy'indege, mu gihe imyigaragambyo hamwe no guhagarika interineti hakurya byatumye ingendo z'indege zitinda.

Imbaga y'abigaragambya nyuma yuko abapolisi bateye imyuka iryana mu maso yo kubatatanya, mu myigaragambyo yabaye nyuma y'umunsi w'amatora, ku mupaka wa Namanga uri hagati ya Kenya na Tanzania, nkuko byabonewe i Namanga, ku ruhande rwo muri Kenya, ku itariki ya 30 Ukwakira (10) mu mwaka wa 2025.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Imyuka iryana mu maso yakoreshejwe mu gutatanya abigaragambya – aha hari mu myigaragambyo yo mu mujyi wa Namanga, uri ku mupaka wa Tanzania na Kenya

Perezida Samia yageze ku butegetsi mu mwaka wa 2021 nka Perezida wa Tanzania wa mbere w'umugore, nyuma y'urupfu rw'uwari Perezida John Magufuli, yari abereye Visi Perezida.

Mu ntangiriro, Samia yashimiwe kudohora ikandamiza ryo muri politike, ariko kuva icyo gihe urubuga rwa politike rwarafunganye. Ubutegetsi bwe bushinjwa kwibasira ababunenga bubinyujije mu kubata muri yombi no kubashimuta.

Hari hari abatavuga rumwe n'ubutegetsi babiri bakomeye bajyaga guhatana na we – Tundu Lissu wa CHADEMA, uri muri gereza ku birego by'ubugambanyi, ibirego ahakana, na Luhaga Mpina w'ishyaka rya ACT-Wazalendo – ariko uyu na we yarahejwe ku mpamvu za tekinike zijyanye n'amategeko.

Amashyaka mato cyane 16, muri yose nta na rimwe rifite amateka yo gushyigikirwa cyane n'abaturage, ni yo yemerewe guhatana na CCM.

Amakuru y'inyongera yatawe na Stewart Maclean na Basillioh Rukanga

Ikarita ya Tanzania igaragaza imijyi ya Dodoma, Dar es Salaam n'ibirwa bya Zanzibar, n'ibihugu bihana imbibi na Tanzania birimo u Rwanda n'u Burundi.