Inkuru y'abana bibasiwe cyane n'ikiza cy'ubushita bw'inkende muri RD Congo

Nzigire Kanigo ahetse umwana mu mugongo

Ahavuye isanamu, Glody Murhabazi

Insiguro y'isanamu, Abana bose ba Nzigire Kanigo banduye ubushita bw'inkende, barimo n'uyu Ansima w'imyaka ibiri
    • Umwanditsi, Simi Jolaoso i Lagos na Glody Murhabazi mu burasirazuba bwa DR Congo
    • Igikorwa, BBC News

Mu gihe ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku buzima (OMS/WHO) ryatangaje ko ikiza cy'ubushita bw'inkende ari ikibazo cy'ubuzima rusange cyihutirwa gihangayikishije isi kubera ukuntu bukwirakwira mu buryo bwihuse, amaso ahanzwe Repubulika ya Demokarasi ya Congo, yihariye abantu hafi ya bose banduye muri uyu mwaka ndetse ubushita bw'inkende bumaze kwica abarenga 500 muri icyo gihugu.

Mu gusura ibigo nderabuzima byo mu burasirazuba bw'icyo gihugu, BBC yasanze ko abana ari bo bibasiwe cyane n'iyi ndwara, ishobora kwica.

Umurongo utambitse wo gutandukanya

Alain Matabaro avuga ukuntu ubushita bw'inkende bwatangiye ku muhungu we w'imyaka itandatu, witwa Amani:

"Byatangiye ari nk'akantu gato kabyimbye. Nyina aragakanda nuko gasohokamo ibintu bimeze nk'amazi. Nuko haduka akandi [gaheri], nyuma y'igihe gito, dukwirakwira umubiri wose."

Matabaro avuga ko uwo mwana yatangiye koroherwa nyuma y'iminsi ine avurirwa ku ivuriro ry'i Munigi, ryegereye umujyi wa Goma mu burasirazuba bwa DR Congo.

Abagera kuri 75% by'abarwayi b'ubushita bw'inkende barimo kwitabwaho n'abaganga aho ngaho bafite munsi y'imyaka 10, nkuko bivugwa na Dr Pierre-Olivier Ngadjole ukora mu muryango w'ubugiraneza, Medair.

Ibisobanuro ku bushita bw'inkende

Urubyiruko n'abana basa n'abarimo kwibasirwa by'umwihariko n'ikiza cy'ubushita bw'inkende kubera ko ubwirinzi bw'umubiri wabo buba butarakomera cyane.

Dr Ngadjole anavuga ko indi mpamvu ari ukubera ubucucike mu nkambi y'impunzi iri hafi aho yashyiriweho abantu bakuwe mu byabo n'intambara muri ako karere.

Yabwiye BBC ko bumwe mu buryo ubushita bw'inkende bukwirakwira ari mu kwegerana cyane kandi abana "bahora buri gihe bakinana. Guhana intera nta cyo bibabwiye rwose".

Ati: "Ushobora no kubibonera mu ngo iwabo, baranararana. Ushobora gusanga abana batatu, bane, batanu [bararanye]. Ubwandu buba buhari umunsi ku munsi."

Muganga arimo kugenda ku ivuriro

Ahavuye isanamu, Glody Murhabazi

Insiguro y'isanamu, Ivuriro ry'i Munigi ubu ryakira abarwayi bashya bagera ku 10 buri munsi

Kuva muri Kamena (6) uyu mwaka, ivuriro rya Munigi, rivurira ubuntu ndetse rigatanga n'imiti yica udukoko (antibiotics) yo kuvura ubwandu bwo ku ruhu, (ibinini bya) paracetamol n'amazi meza yo kunywa, rimaze kwakira abantu 310 barwaye ubushita bw'inkende. Kuri ubu ryakira abarwayi bashya bari hagati ya batanu na 10 buri munsi.

Kuri iryo vuriro nta muntu n'umwe wari wicwa n'ubushita bw'inkende, ndetse Dr Ngadjole yemeza ko impamvu ari uko abantu bari kujya kwivuza hakiri kare.

Ati: "Ntekereza ko ari ingenzi cyane gutanga serivisi z'ubuzima z'ubuntu cyane cyane muri iki gihe... Bivuze ko abantu nta nzitizi n'imwe y'amikoro bahura na yo, baza ku ivuriro hakiri kare."

Ibintu biratandukanye mu ntera ya kilometero 80 mu majyepfo ashyira uburengerazuba bwa Munigi, ku rundi ruhande rw'ikiyaga cya Kivu (ku ruhande rwa DR Congo), ku bitaro bya Kavumu.

Abarwayi 800 bamaze kwakirwa kuri ibyo bitaro kuva muri Kamena uyu mwaka, naho umunani muri bo barapfuye – bose bafite munsi y'imyaka itanu.

Ahantu ho kuvurirwa hari abantu benshi

Ahavuye isanamu, Glody Murhabazi

Insiguro y'isanamu, Abashinzwe ubuvuzi ku bitaro bya Kavumu bavuga ko kubona ahantu hahagije ho gushyira buri muntu ari ingorane ikomeye
Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Ansima Kanigo, umwana w'umukobwa w'imyaka ibiri, yanduriye ubushita bw'inkende kuri umwe mu bavandimwe be bane, bose banduye iyi ndwara.

Nyina, Nzigire Kanigo, w'imyaka 35, mbere ntiyari azi ibyo ari byo.

Agira ati: "Ubu ni bwo bwa mbere nyibonye. Ubwo umwana wanjye yarwaraga, abandi babyeyi bambwiye ko ishobora kuba ari iseru [agasama mu Kirundi], ariko dutangira kuvura iseru birananirana, nuko dufata icyemezo cyo kuza hano.

"Muganga Imana imuhe umugisha kuba yarazanye imiti... [Abana] Batatu barakize – bari mu rugo. Ubu mfite babiri gusa ndwaje muri ibi bitaro. Ndashima Imana."

Dr Robert Musole, muganga ukuriye ibyo bitaro, avuga ko abategetsi badakwiye gucyerensa iki kiza.

Ati: "Ibintu birakomeye rwose, kandi byaturenze cyane, kuko dufite ubushobozi bucye, ariko turimo kwakira abantu benshi cyane.

"Ingorane ya mbere duhura na yo muri uku guhangana n'ikiza, ni aho gucumbikira abarwayi. Ingorane ya kabiri ni ukubona imiti, kandi nta yo dufite."

Mu burasirazuba bwa DR Congo, hari inkambi nyinshi z'impunzi zibarirwa muri za miliyoni zahunze kubera ko imitwe myinshi y'inyeshyamba ikorera muri ako karere.

Akenshi abantu baba barundanye mu hantu ho kwikinga by'igihe gito ndetse babayeho mu buryo bubi nta bikorwa by'isuku n'isukura bihagije bihari – ahantu nk'aho ni ho ubushita bw'inkende bwandurira cyane.

Joséphine Sirangunza
Insiguro y'isanamu, Joséphine Sirangunza, uba mu nkambi ya Mudja, ati: "Iyi ndwara yaduteye ubwoba bwinshi ko twese tuzayirwara"

Abakozi bo mu buvuzi bamaze igihe basura ahantu nko mu nkambi ya Mudja iri hafi y'ikirunga cya Nyiragongo, kwigisha abantu ku kintu bakora igihe babonye ibimenyetso. Mu byo bashobora gukora harimo nko kugabanya guhura n'abandi bantu.

Joséphine Sirangunza, uba muri iyo nkambi hamwe n'abana be batanu, ati: "Iyi ndwara yaduteye ubwoba bwinshi ko twese tuzayirwara."

Avuga ko leta ikwiye gutanga ibikoresho by'ibanze byo gufasha mu guhagarika ikwirakwira ry'iyi ndwara.

Ati: "Iyo tubonye umuntu arwaye, duhangayikishwa n'ukuntu twakwirinda."

Uko ni ko na Bosco Sebuke, w'imyaka 52, umubyeyi w'abana 10, yiyumva.

Ati: "Twahawe ubukangurambaga [bujyanye n'ubushita bw'inkende] ariko twuzuye ubwoba kuko twirunze mu hantu hacu ko kwikinga. Turara ahantu habi cyane, dusangira aho kuryama, rero kwirinda [indwara] biragoye kandi kubera iyo mpamvu, dufite ubwoba."

Ikiza cy'ubushita bw'inkende cyo mu burasirazuba bwa DR Congo ni ubwoko bushya bw'iyo ndwara bwitwa Clade 1b, ndetse ubu bwamaze kugera mu bihugu bituranye n'icyo gihugu.

Mu cyumweru gishize, leta ya DR Congo yavuze ko yizeye ko inkingo zivuye muri Amerika no mu Buyapani zizatangira kuhagera vuba. Kugeza icyo gihe, ubu iki gihugu nta nkingo gifite nubwo ari cyo cyiganjemo iyi virusi.

Matabaro, se wa Amani ubu urimo koroherwa ubushita bw'inkende, avuga ko afite icyizere kubera amakuru yuko inkingo zishobora kuba ziri mu nzira.

Ariko abo zizageraho bazaba ari bacye cyane ndetse, nkuko Dr Ngadjole abivuga, ikingira ni uburyo bumwe gusa mu kugabanya ikwirakwira ry'iyi virusi.

Ati: "Igikorwa [cyoroshye cyane] cyo gushyiraho ni ukongera isuku. Nitwongera isuku mu ngo, nitwongera isuku aho dutuye, biba byoroshye cyane kugabanya ibyago byo kwandura."

Joséphine yunga mu rya muganga, ati: "Bwira abayobozi bacu batwoherereze imiti, isabune, n'ubundi buryo bwo kwirinda kugira ngo ntitwandure."

Ikarita ya DR Congo