Amerika niyinjira mu bitero bya Israel hazaduka ukuzimu – Minisitiri wa Irani abwira BBC

Minisitiri wungirije w'ububanyi n'amahanga wa Irani yabwiye BBC ko Amerika iramutse yinjiye mu bitero bya Israel kuri icyo gihugu byateza "ukuzimu ku karere kose" k'uburasirazuba bwo hagati.

Minisitiri Saeed Khatibzadeh yavuze ko iyi "si intambara y'Amerika" ndetse ko niba Perezida w'Amerika Donald Trump ayinjiyemo, buri gihe azahora yibukwa nka "perezida winjiye mu ntambara itari iye".

Yavuze ko Amerika iramutse ibyinjiyemo byatuma intambara ihinduka "isayo", bigatuma ubushotoranyi bukomeza ndetse bigatinza ko aya "marorerwa y'ubugome" arangira.

Abivuze nyuma yuko ibitaro bya Soroka byo mu majyepfo ya Israel birashweho mu gitero cya misile cya Irani.

Igitangazamakuru cya leta ya Irani cyatangaje ko icyo gitero cyagambiriye ku kigo cya gisirikare cyegereye ibyo bitaro, ko atari ku bitaro ubwabyo.

Minisiteri y'ubuzima ya Israel yavuze ko abantu 71 bakomerekeye muri icyo gitero ku bitaro bya Soroka.

Hagati aho, igisirikare cya Israel cyavuze ko cyarashe ku bigo bya nikleyeri bya Irani, birimo n'ikigo "kitagikora" cya Arak gikoreshwa n'amazi menshi, n'ikigo cya Natanz.

Irani nta makuru mashya yatanze ku bapfuye n'abakomerekeye mu bitero bya Israel muri Irani.

Ibi bitero bishya bibaye mu gihe gikomeye. Ku wa kane, ibiro bya perezida w'Amerika (White House) byavuze ko mu gihe kitarenze ibyumweru bibiri biri imbere, Trump azafata icyemezo niba Amerika yinjira mu ntambara mu buryo butaziguye cyangwa niba yabireka.

Aganira na BBC, Minisitiri Khatibzadeh yashimangiye ko "birumvikana, dipolomasi ni yo mahitamo ya mbere" ariko yavuze ko mu gihe igihugu cye gikomeje kumishwaho ibisasu "ntidushobora gutangira ibiganiro na bimwe".

Yakomeje kuvuga ko ibitero bya Irani kuri Israel ari "ukwirwanaho kujyanye n'ingingo ya 51 yo mu mahame shingiro y'Umuryango w'Abibumbye", ndetse yavuze ko "twari turi muri dipolomasi" ubwo ibintu byazambaga ku itariki ya 13 y'uku kwezi, Israel ikagaba ibitero ku bigo bya nikleyeri bya Irani, ikica abajenerali benshi n'abahanga benshi muri siyansi ya nikleyeri.

Uwo Minisitiri wungirije w'ububanyi n'amahanga yavuze ko iyi ntambara yabayeho "nta bushotoranyi" bwabanje kubaho ndetse ko ari intambara "itari ngombwa".

Mu gusubiza ku byo Trump yakomeje kuvuga ko iyi ntambara yari kuba yaririnzwe iyo Irani iza kuba yaremeye amasezerano ya nikleyeri, Minisitiri Khatibzadeh yavuze ko bari bari mu biganiro kugeza ubwo Israel "yadobyaga" ibyo biganiro ikagaba ibitero kuri Irani.

Yagize ati: "Twari turimo guteganya kujya mu cyiciro cya gatandatu cy'ibiganiro kuri nikleyeri i Muscat [umurwa mukuru wa Oman], ndetse mu by'ukuri twari turi hafi cyane kugera ku masezerano.

"Perezida Trump arabizi cyane kurusha undi muntu uwo ari we wese ko twari turi hafi cyane kugera ku masezerano."

Minisitiri Khatibzadeh yananenze ubutumwa bwa Trump bwo ku mbuga nkoranyambaga hamwe n'ibiganiro bye, avuga ko ibyo byose "byateje urujijo kandi biravuguruzanya", ko bigaragaza "ko Abanyamerika bari babizi ndetse bagize uruhare" mu ntambara.

Amakuru avuga ko intumwa yihariye y'Amerika Steve Witkoff hamwe na Minisitiri w'ububanyi n'amahanga wa Irani Abbas Araghchi bavuganye inshuro nyinshi kuri telefone guhera ku wa gatanu ushize, mu rwego rwo gushaka umuti wa dipolomasi (unyuze mu biganiro) wo kurangiza aya makuba, nkuko ibiro ntaramakuru Reuters byabitangaje.

Abadipolomate batatu bavuganye na Reuters ndetse bagasaba kudatangazwa amazina kubera ubukana bw'iyi ngingo, bavuze ko Araghchi yavuze ko Irani itazasubira mu biganiro, keretse Israel ibanje guhagarika ibitero.

Israel yavuze ko Iran iherutse "gufata ingamba zo guhinduramo intwaro" ububiko bwayo bw'ikinyabutabire cya uranium gitunganyije.

Iyo uranium ishobora gukoreshwa mu gutanga ingufu z'amashanyarazi cyangwa mu bisasu kirimbuzi bya nikleyeri. Buri gihe Irani yagiye ivuga ko gahunda yayo ya nikleyeri ari inyamahoro yose uko yakabaye.

Ku wa gatanu ushize, umuryango mpuzamahanga ugenzura ko ingufu za nikleyeri zikoreshwa gusa mu buryo bw'amahoro (IAEA), ushamikiye kuri ONU, wavuze ko Irani yakusanyije uranium ihagije itunganyije ku kigero cya 60% – aho haba hasigaye gato ngo igere ku rwego rwo kuvamo intwaro, rwa 90% – kuburyo ishobora kuzakora ibisasu kirimbuzi bya nikleyeri.

Minisitiri Khatibzadeh yasubije ati: "Ibyo ni amanjwe." Yongeyeho ati: "Ntushobora gutangira intambara ushingiye ku bintu bihwihwiswa cyangwa ku bigamijwe.

"Iyo tuza gushaka igisasu cya nikleyeri, twari kuba twarakigize [twaragitunze] mbere cyane.

"Irani ntirigera na rimwe ikora gahunda iyo ari yo yose yo gufata ibikorwa bya nikleyeri by'amahoro ngo ibihinduremo intwaro za nikleyeri. Nguko uko bimeze."

Umukuru w'umuryango wa IAEA, Rafael Grossi, yavuze ko ibigo bya nikleyeri "ntibigomba kugabwaho ibitero, hatitawe ku mpamvu runaka [yatangwa] cyangwa ku bintu runaka, kuko ibyo bishobora kugirira nabi abantu n'ibidukikije".

Minisitiri Khatibzadeh yanavuze ku miyoboro ya dipolomasi ishobora kuzakoreshwa nyuma y'inama y'ibihugu bikize cyane ku isi byo mu itsinda rya G7, yabereye muri Canada.

Yagize ati: "Ibyo turimo kumvana Abanyaburayi ni uko bifuza gusubira mu nzira ya dipolomasi ku rwego rw'abaminisitiri."

"Bagiye gukora inama i Geneva [Genève] ndetse twishimiye cyane ko amaherezo bagomba kuza bakaganira [kuri uyu wa gatanu] ku meza ku bibazo biriho."