Ubufaransa bwasubije agahanga k'umwami wa Madagascar wishwe mu bukoloni

Umutegetsi wo muri Madagascar acigatiye agasanduku gatwikirijwe igitambaro gitukura, mu muhango wabereye muri minisiteri y'umuco y'Ubufaransa, wo gusubiza agahanga k'Umwami Toera. Inyuma ye hari abandi bategetsi babiri bacigatiye udusanduku – kamwe gatwikirijwe igitambaro kirimo amabara y'umutuku, umuhondo n'umukara. Ku ruhande iburyo, atagaragara neza mu ifoto, hari Minisitiri w'umuco w'Ubufaransa Rachida Dati, arimo kureba. Ifoto yo ku wa kabiri, ku itariki ya 26 Kanama (8) mu mwaka wa 2025.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Abakomoka ku Mwami Toera bari bamaze igihe baharanira ko Ubufaransa busubiza agahanga ke, bwasubije ku wa kabiri mu muhango wabereye muri minisiteri y'umuco y'Ubufaransa
    • Umwanditsi, Hugh Schofield
    • Igikorwa, BBC News i Paris

Umutwe w'umwami wa Madagascar wishwe n'ingabo z'Ubufaransa mu ntambara yo mu gihe cy'ubukoloni wasubijwe muri Madagascar ku mugaragaro.

Uko gutanga ako gahanga k'Umwami Toera - hamwe n'uduhanga tw'abandi babiri mu bakoraga ibwami ku ngoma ye - kwabaye ku wa kabiri mu muhango wabereye muri minisiteri y'umuco mu murwa mukuru Paris w'Ubufaransa.

Utwo duhanga twari twarajyanwe mu Bufaransa mu mpera y'ikinyejana cya 19 tubikwa mu ngoro ndangamurage y'amateka kamere iri i Paris.

Iri ni ikoreshwa rya mbere ry'itegeko rishya rigamije kwihutisha gutahukana ibisagazwa by'imibiri y'abantu bibitse ahantu hanyuranye mu Bufaransa.

Ibiro ntaramakuru AFP byasubiyemo amagambo ya Minisitiri w'Ubufaransa w'Umuco Rachida Dati avugira muri uwo muhango ati: "Utu duhanga twinjiye mu makusanyirizo y'igihugu mu bihe bigaragara ko byahonyoye icyubahiro cya muntu ndetse [ibi byabaye] mu bihe by'urugomo rw'ubukoloni."

Muri Kanama (8) mu mwaka wa 1897, ingabo z'Ubufaransa zari zoherejwe gushimangira ubutegetsi bwa gikoloni ku bwami bwa Menabé bw'abaturage bo mu bwoko bwa Sakalava mu burengerazuba bwa Madagascar, zishe ingabo zaho.

Umwami Toera yarishwe acibwa umutwe: umutwe we woherejwe i Paris aho washyizwe mu bubiko rw'inzu ndangamurage y'amateka kamere.

Ubu, nyuma y'imyaka hafi 130, igitutu cy'abakomoka kuri uwo mwami n'icya leta y'iki gihugu cyo mu nyanja y'Abahinde, byaciriye inzira itahukanwa ry'agahanga ke.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Nta gihamya ihari yo mu buhanga bwo gupima ingirabuzima fatizo DNA (ADN) igaragaza ko aka gahanga ari ak'Umwami Toera - ibizamini byakozwe mu myaka myinshi ishize ntibyageze ku mwanzuro. Amaherezo, umupfumu wo mu bwoko bw'aba Sakalava ni we wemeje ko ako gahanga ari ak'uwo mwami.

Minisitiri w'umuco muri Madagascar Volamiranty Donna Mara, na we wavuze ijambo muri uwo muhango, yavuze ko gutahukanwa kw'utwo duhanga ari "ikimenyetso gikomeye", nkuko AFP ibitangaza.

Yagize ati: "Kuba tudahari, mu gihe cy'imyaka irenga 100... kwabaye igikomere kidapfutse mu mutima w'ikirwa cyacu."

Si ubwa mbere Ubufaransa busubije ibisigazwa by'imibiri y'abantu byo mu gihe cy'ubukoloni aho bwabikuye.

Ibisigazwa byamenyekanye cyane ni iby'umugore w'Umunyafurika y'Epfo wahimbwe mu buryo bw'ubugome izina rya "Hottentot Venus". Umurambo we wigeze kumurikwa i Burayi. Wasubijwe iwabo mu mwaka wa 2002.

Ariko ubu ni ubwa mbere hatahukanwe ibisigazwa by'umubiri w'umuntu hashingiwe ku itegeko rishya ryoroshya cyane icyo gikorwa.

Bigereranywa ko inzu ndangamurage y'amateka kamere yo ubwayo yonyine ibitsemo ibisigazwa by'imibiri y'abantu barenga 20,000 bajyanwe mu Bufaransa bavanywe mu bice bitandukanye byo ku isi ku mpamvu zivugwa ko ari iz'ubumenyi (siyanse).