DR Congo: Abasenyeri gatolika bamaganye igihano cy'urupfu Kabila yakatiwe

Inama y'abepisikopi gatolika muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo (CENCO) yamaganye igihano cy'urupfu urukiko rukuru rwa gisirikare rwakatiye Joseph Kabila wahoze ari Perezida w'icyo gihugu.

Aba basenyeri bavuze ko icyo gihano cy'urupfu Kabila yakatiwe ku wa kabiri w'icyumweru gishize kinyuranyije n'indangagaciro z'ivanjili, bashimangira ko kiri mu mujyo wo kwihorera kandi ko kidateza imbere amahoro cyangwa ubumwe mu gihugu.

Ahubwo bavuze ko bashyigikiye ko haba ibiganiro bidaheza bigamije kucyemura amakuba yugarije DRC.

Mu butumwa bwa videwo bwasomwe ku wa mbere n'umunyamabanga mukuru wa CENCO, Musenyeri Donatien Nshole, yavuze ko "ibiganiro bidaheza ni byo nzira nziza cyane yo gucyemura impamvu muzi z'aya makuba [mu bwinshi] no kugarura ubumwe n'amahoro".

Kabila yakatiwe igihano cy'urupfu mu rubanza rwaciwe adahari. Urukiko rukuru rwa gisirikare rwo mu murwa mukuru Kinshasa rwamuhamije ibyaha byo mu ntambara n'ubugambanyi.

Ibyaha rwamuhamije bijyanye n'ibirego ko Kabila, w'imyaka 54, afasha umutwe w'inyeshyamba wa M23, wigaruriye ibice byinshi byo mu burasirazuba bwa DRC birimo n'umurwa mukuru Goma w'intara ya Kivu ya Ruguru, na Bukavu w'intara ya Kivu y'Epfo.

Kabila yamaganye urwo rubanza avuga ko nta cyo rushingiyeho, ndetse avuga ko inkiko zirimo gukoreshwa nk'"igikoresho cy'ikandamiza". Ahantu aherereye kuri ubu ntihazwi.

Icyo gihano cy'urupfu Kabila yakatiwe cyananenzwe n'umuryango uharanira uburenganzira bwa muntu Human Rights Watch (HRW), mu itangazo wasohoye mu cyumweru gishize uvuga ko Kabila yaburanishijwe adahari kandi nta n'abunganizi mu mategeko afite.

HRW yavuze ko ibyo ari "ihonyorwa ry'uburenganzira bwo kuburanishwa mu rubanza ruboneye buteganywa mu mategeko mpuzamahanga y'uburenganzira bwa muntu".

Lewis Mudge, umukuru wa HRW ishami ry'Afurika yo hagati, yagize ati: "Hari ugushidikanya gucye ku kuba Congo yarabayemo ihonyorwa rikomeye ry'uburenganzira bwa muntu ku butegetsi [leta] bwagiye bukurikirana ndetse abahoze ari abategetsi bakwiye kuryozwa ibyo bakoze nabi.

"Inzego z'umutekano za leta zakoze ibikorwa byinshi by'ihohotera mu gihe cy'imyaka 18 Kabila yamaze ku butegetsi, ndetse Human Rights Watch n'abandi twakomeje gusaba ko habaho ubutabera. Ariko kuryozwa ibyabaye gutakaza agaciro kose iyo gukozwe binyuze mu manza zisa n'ikinamico."

Ingabo za DRC zihanganye n'umutwe w'inyeshyamba wa M23, mu ntambara yongeye kubura mu mpera y'umwaka wa 2021. Kinshasa, raporo z'inzobere za ONU hamwe n'ibihugu byinshi byo mu burengerazuba bw'isi bashinja u Rwanda gufasha M23, ikirego u Rwanda rwakomeje guhakana.

HRW ivuga ko igihe uru rubanza rwa Kabila rwabereye na cyo ubwacyo giteye amakenga, kuko Kabila akiri "umuntu ukomeye muri politike ya Congo", Perezida Félix Tshisekedi akaba ashobora kuba amubona nk'"uteje inkeke ya politike" muri iki gihe ahanganye na M23.

Mu butumwa bw'abasenyeri ba Congo, bwashyizweho umukono na Musenyeri mukuru wa Lubumbashi Fulgence Muteba, akaba na Perezida wa CENCO, banasabye ko habaho umuhate uhuriweho wo guca igihano cy'urupfu no gushyira imbere kubaka igihugu, no gutuma habaho ubusugire bwa Congo n'imibereho myiza y'Abanye-Congo.

Bongeye gusaba abategetsi ba DRC, abatavuga rumwe n'ubutegetsi bitwaje intwaro n'abatitwaje intwaro, imiryango itegamiye kuri leta (société civile) n'abaturage ba DRC, kurwanya impamvu zinyuranye ziteza amakimbirane zituma habaho umuco w'urupfu n'"ibyago bikomeye byuko igihugu cyacu cyacikamo ibice".

HRW yo yongeraho ko igihano cy'urupfu Kabila yakatiwe kigaragaza neza ko bicyenewe ko "Congo yubaka inzego zikomeye bihagije kuburyo ziryoza abo [abategetsi] mu gihe cyashize n'ab'ubu ibyo bakoze, no kureka gukoresha inkiko nk'intwaro zo kwihimura muri politike".