Covid: Kuri iyi tariki ntarengwa ya WHO u Rwanda ruri imbere mu karere mu gukingira

Ahavuye isanamu, Getty Images
Ibihugu 15 bya Africa nibyo byageze ku ntego y'isi ya OMS/WHO yo gukingira Covid abarenga 10% by'abatuye igihugu bitarenze itariki 30 y'ukwezi kwa cyenda.
U Rwanda nicyo gihugu cyonyine mu karere ka Africa y'Iburasirazuba kiri mu byageze kuri iyo ntego kuko abarenga 13% kuri miliyoni 13 z'Abanyarwanda bamaze gukingirwa byuzuye.
Mu kwa gatanu 2021, Dr Tedros Ghebreyesus ukuriye WHO yatangaje intego y'isi yo gukingira 10% by'abatuye ibihugu by'isi bitarenze impera z'ukwa cyenda, 40% ku mpera z'ukwa 12, na 70% hagati mu 2022.
Ibirwa bya Maurices, Maroc na Seychelles niho bari imbere muri Africa kuko bamaze gukingira abarenga 40% by'abaturage.

Muri rusange muri Africa abaturage 4,4% gusa nibo bamaze gukingirwa byuzuye ugereranyije na 60% mu bihugu bigize ubumwe bw'Uburayi (EU).
u Rwanda rwabigezeho gute?
Minisiteri y'ubuzima ivuga ko u Rwanda rumaze kwakira doze miliyoni 3,6 zatanzwe muri gahunda ya Covax, n'izindi yagiye ibona mu bufatanye n'ibihugu.
Mu buryo bugaragara, leta yashyize imbagara muri gahunda yo gukingira Covid kugeza aho inkingo zimwe zitwarwa na kajugujugu za gisirikare ngo zigere kure mu byaro.
Abakingira bagiye kandi bagera muri zimwe mu ngo kugira ngo bakingire abafite intege nke badashobora kugera aho gahunda zo gukingira zibera.

Ahavuye isanamu, RWANDA HEALTH
Dr Salla Ndoungou Ba agira ati: "u Rwanda rwabaye intangarugero mu mikorere myiza mu karere kuva rwatangira ibikorwa byo gukingira mu kwa gatatu."
Abaturage bitabiriye gukingirwa ari benshi, mu gihugu bizwi ko ibyo leta ishishikarije rubanda bihinduka nk'itegeko.
Nubwo ubundi kwikingiza Covid ari ubushake bw'umuntu, minisiteri y'ubucuruzi iherutse gutangaza ko abacuruzi b'utubari n'abakozi babo bose bemerewe gufungura ibikorwa ari uko bakingiwe.
Mu cyumweru gishize, umwe mu bafite akabari i Kigali yabwiye BBC Gahuzamiryango ko n'ubundi we yari yarakingiwe ariko agomba no gutegeka abakozi be bose "kubikora kugira ngo babone imibereho".
Mu itangazo ry'ikigo cy'igihugu cy'ubuzima ryasohotse mu ntangiriro z'iki cyumweru, minisitiri w'ubuzima yavuze ko leta iri gukora ibishoboka ngo haboneke inkingo zikenewe "kandi zigere ku baturage bacu".
Ibihugu 15 byageze ku ntego ya 10%:

Kuki Africa ikiri inyuma?
Ibihugu bimwe binini kandi bifite abaturage benshi ntibyageze kuri iyo ntego. Misiri igeze kuri hafi 5% by'abaturage bayo bakingiwe byuzuye, mu gihe Nigeria na Ethiopia byo bikiri munsi ya 3%.
Ibihugu bibiri kuri uyu mugabane - u Burundi na Eritrea - ntibiratangira gahunda zo gukingira Covid.
Ibihugu bya Africa bitegereza inkingo z'impano ziva muri Covax - uburyo bwo gusangiza inkingo ibihugu bikennye.
Mu ntangiriro z'uyu mwaka, ibihugu byagowe no kugerwaho n'inkingo zivuye muri Covax, ariko ibintu bigenda biba byiza mu kwa karindwi n'ukwa munani.
Muri iki gihe kandi ibihugu bikize byarushijeho kwizeza ibihugu bya Africa - cyangwa Covax - kubaha inkingo.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Mu nama rusange ya ONU muri uku kwezi ibihugu byarushijeho kwizeza inkingo nyinshi, America yemeye gutanga izindi doze miliyoni 500 z'urukingo rwa Pfizer ziyongera ku zo yemeye mbere.
Gusa kugeza ubu ubushakashatsi bwerekena ko inkingo zigera kuri doze miliyari imwe zemewe n'ibihugu biri muri G7 na EU izo bimaze gutanga ari 15% gusa.
OMS mbere yateganyaga ko Africa ikeneye doze miliyoni 270 ngo ibashe kugera ku ntego ya 10% y'abantu bakingiwe neza ku mpera y'uku kwezi.
Kugeza tariki 30 z'ukwa cyenda, Africa yari imaze kugezwaho doze miliyoni 200.
Kubura kw'inkingo mu bihugu bikennye byavuye ku kuba ibihugu bikize byarazigwijeho, bigirana amasezerano yo kugura nyinshi n'inganda zizikora nazo zishyira imbere ibyo bihugu bikize, nk'uko OMS ibivuga.
Africa ikeneye inkingo zingana iki?
Intego ya OMS ni iyo gukingira byuzuye 40% by'abatuye isi bitarenze impera za 2021.
Ariko Covax yagabanyije umubare w'inkingo iteganya kuba yagejeje muri Africa icyo gihe, iva kuri doze miliyoni 620 igeza kuri miliyoni 470 gusa.
Izo zizaba zihagije ku gukingira byuzuye 17% abatuye Africa, ariko hakaba hakenewe izindi doze zisaga miliyoni 500 ngo iyo ntego ya 40% mu mpera z'ukwa 12 igerweho.
Dr Moeti ati: "Kuri uwo muvuduko, umugabane wabasha kugera kuri 40% mu mpera z'ukwa gatatu 2022".
Kuri ibyo hiyongeraho ibibazo byo gushidikanya ku nkingo mu bihugu bimwe na bimwe.
Biragoye kumenya mu mibare ingano y'iki kibazo, ariko ubushakashatsi muri Africa y'Epfo bwerekanye ko nubwo habayeho kugabanuka mu gushidikanya inkingo mu baturage muri rusange ibyo byiyongereye mu bari hagati y'imyaka 18 na 25.

Ahavuye isanamu, Getty Images











