Paul Rusesabagina n'abareganwa na we bakatiwe...ibyaranze uru urubanza

Urubanza rwa Paul Rusesabagina n'abantu 20 bareganwa nawe rwasomwe uyu munsi, ni urubanza rwakurikiwe ku isi kubera izina ry'uyu ururegwamo n'uburyo yagejejwe mu Rwanda.
Uruhare rutaziguye mu byaha by'iterabwoba yarezwe ruhanishwa igihano gikomeye kuruta ibindi mu Rwanda; gufungwa burundu, gusa urukiko rwamukatiye gufungwa imyaka 25.
Uru rubanza rugikubita Rusesagina ntiyarutinzemo, mu kwezi kwa gatatu yavuze ko "nta butebera ategereje" mu rukiko rukuru rwaruburanishije, avuga ko atazarugarukamo.
Rusesabagina ni inde?
- Yavukiye i Murama, mu cyaro kiri mu majyepfo y'u Rwanda
- Yavuye mu Rwanda mu 1996, asaba ubuhungiro mu Bubiligi
- Afite abana batanu, ubwenegihugu bw'Ububiligi n'uburenganzira bwo gutura muri Amerika
- Yize anakora ibijyanye na hoteli nyuma aba impirimbanyi ya politiki
- Nyuma ya filimi 'Hotel Rwanda' yabonye ibihembo bitandukanye
- Yashinze ishyaka PDR-Ihumure, ritavugarumwe n'ubutegetsi rikorera mu buhungiro
- Yabaye umukuru wungirije w'ihuriro MRCD rifite inyeshyamba za FLN
- Izi nyeshyamba zagabye ibitero ku Rwanda mu 2018 na 2019 byiciwemo abantu bose hamwe batandatu
- Ibyaha aregwa bishingiye ku bitero by'izi nyeshyamba
Mu kwezi kwa kane 2005, Rusesabagina yari mu bantu bitezwe kuri stade Amahoro ubwo rubanda yari igiye kwerekwa bwa mbere film 'Hotel Rwanda'. Ntiyahageze.
Inkuru y'uko yakijije abantu mu 1994 ntabwo yari izwi mu gihe cy'imyaka, nawe yari umushoferi wa taxi i Bruxelles mu Bubiligi.
Yavuzweho mu gitabo cya Philip Gourevitch yanditse mu 1998, ariko iza kumenyekana henshi ku isi imaze gukinwamo iriya filimi ya Hollywood yasohotse mu 2005.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Anayigarukaho mu gitabo kivuga ku buzima bwe 'An Ordinary Man' cyasohotse mu 2006.
Ibivugwa mu nkuru ye ariko, bamwe mu barokokeye jenoside muri Hôtel des Mille Collines nyuma baje kubihakana bavuga ko birimo kubeshya.
Rusesabagina amaze kwitwa 'Intwari', yumvikanye anenga ubutegetsi bw'u Rwanda, mu 2007 yavuze ko hakwiye kujyaho urukiko rwa ONU/UN rwaburanisha bamwe mubo muri FPR ku byaha bya jenoside.
Mu 2014, muri kaminuza ya Michigan muri Amerika, yavuze ko amatsinda y'abari mu ngabo za FPR-Inkotanyi yishe ibihumbi amagana by'impunzi z'Abahutu muri DR Congo. Ubwicanyi uruhande rwa FPR rwahakanye.
Perezida Paul Kagame nyuma nawe yumvikanye anenga Rusesabagina, avuga ko "yagizwe intwari" atari yo.
Uyu mugabo w'imyaka 67, nyuma yo gushinga impuzamashyaka MRCD- FLN yavuze ko ubutegetsi mu Rwanda bugomba guhinduka "hakoreshejwe inzira zose zishoboka".
Imvugo ze mu mahanga zashoboraga gukomeza kuba ikibazo ku butegetsi mu Rwanda, ariko ihuriro rye n'umutwe wa FLN wakoze bitero ku Rwanda niryo ryashingiweho kumushakisha no kumuta muri yombi.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Uruhande rwe ruvuga ko yashimuswe i Dubai akazanwa mu Rwanda ku ngufu mu kwezi kwa munani 2020.
Perezida Kagame we yavuze ko kumufata byabaye nko "guhamagara numero itari yo" kuri we, ndetse avuga ko "ari we ubwe wizanye".
Mu rukiko, Rusesabagina ntiyahakanye ihuriro na FLN, yavuze ko "twayishinze nk'umutwe wa gisirikare, ntitwayishinze nk'umutwe w'iterabwoba."
We yavuze kandi ko uruhare rwe rutari urwa gisirikare ahubwo rwari urwa dipolomasi.
Abareganwa na we bagiye bafatwa mu bihe bitandukanye bavanywe muri DR Congo n'ahandi, benshi muri bo bagiye bagaragaza kwemera bimwe mu byaha baregwa.
Callixte Nsabimana 'Sankara' wahoze ari umuvugizi wa FLN wafatiwe muri Comores, yemeye ibyaha bimwe abisabira imbabazi, ashinja Rusesabagina ko ari we wari ukuriye ibikorwa byabo.
Kunganirwa n'abo yahitiwemo n'abo yihitiyemo
Ikibazo cy'abunganizi mu mategeko kuri Paul Rusesabagina cyatangiranye n'urubanza ku gufungwa no gufungurwa by'agateganyo.
Yahawe abunganizi babiri ku ikubitiro, abo mu muryango we baba mu mahanga barabanze, bashyiraho itsinda ry'abanyamategeko barimo umunyarwanda umwe, Gatera Gashabana.
Umwe muri abo, Vincent Lurquin, mu kwezi kwa munani yaje mu Rwanda ajya kunganira Rusesabagina.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Urwego rw'abinjira n'abasohoka rwamusohoye mu gihugu ikubagahu, ruvuga ko yaje mu Rwanda ku "uruhushya rwo gusura gusa" ariko akajya gukora akazi mu rukiko.
Lurquin we yabwiye BBC ko bamwirukanye "bashingiye ku bintu bitari byo".
"Ndi umubiligi washimuswe"
Mbere y'uko urubanza nyirizina rutangira mu kwezi kwa kabiri Rusesabagina avuga ku mbogamizi zo kumuburanisha yabwiye urukiko ko kuva mu 2004 atari umunyarwanda.
Rusesabagina yagize ati: "Njyewe ntabwo ndi umunyarwanda, ndi umubiligi waje hano, nkaza nshimuswe".
Iyi nzitizi yanzwe n'urukiko ruvuga ko Rusesabagina wavukiye mu Rwanda atigeze anyura mu nzira zemewe zo kwiyambura ubwenegihugu, bityo aburanishwa nk'umunyarwanda.
Musenyeri Niyomwungere 'wamushutse'
Imiryango mpuzamahanga itandukanye n'inzego zimwe z'ubutegetsi mu bihugu by'Iburayi na Amerika byakomeje gusaba ko Rusesabagina arekurwa bivuga ko yafashwe mu buryo budakurikije amategeko.
Constantin Niyomwungere uvuga ko ari Umurundi ufite ubwenegihugu bw'Ububiligi w'imyaka 45 uvuga kandi ko ari musenyeri mu idini ya gikristu, kandi yari inshuti ye.
Niyomwungere yavuze ko ari we wagize igitekerezo akanabeshya Rusesabagina akamugeza mu Rwanda mu gihe we yari azi ko agiye i Burundi.
Nyuma y'ibyavuzwe na Niyomwungere, uruhande rwa Rusesabagina - wari ukiri mu rubanza - rwavuze ko ntacyo rumubaza cyangwa rubivugaho.

Ahavuye isanamu, Live Event
Ubutegetsi bw'u Rwanda bwemeje ko bwari bwarashyizeho inyandiko zo kumufata, kandi ari bwo bwishyuye indege bwite yamuvanye i Dubai ikamugeza mu i Kigali.
Umugore winjije abakobwa mu nyeshyamba
Mu kwezi kwa cyenda 2020, Perezida Paul Kagame avuga kuri Rusesabagina n'abareganwa na we yagize ati: "... bazagira aho bahurira buri wese ashinje undi, ibyo yakoranye n'undi, cyangwa ibyo yakoresheje undi..."
Mu rubanza mu mezi ashize, abareganwa na Rusesabagina benshi bumvikanye bashinja abari babakuriye, abandi Rusesabagina, ko ari bo babashoye mu nyeshyamba.

Ahavuye isanamu, Live event
Angeline Mukandutiye, w'imyaka 70, umugore umwe gusa uregwa hano, yemeye icyaha cyo kuba mu mutwe w'iterabwoba, avuga ko yanashishikarije abakobwa bari kumwe mu mpunzi muri DR Congo kwinjira mu barwanyi ba FLN.
Usibye kuba ishyaka yari arimo CNRD - rikuriwe na Wilson Irategeka, ryarakoranaga n'impuzamashyaka MRCD yahise ihuriza inyeshyamba zayo muri FLN, Mukandutiye yagize ati: "…naho ubundi Rusesabagina na Sankara mbaboneye hano mu bintu by'imanza."
Ni uruhe rutegereje Rusesabagina n'abandi?
Abagizweho ingaruka n'ibi bitero bumvikanye kenshi basaba guhana bikomeye 'ababagiriye nabi' no kubaha indishyi.
Ubushinjacyaha bwasabye urukiko guhamya Rusesabagina ibyaha bwamureze rushingiye ku bimenyetso bwatanze, maze bumusabira gufungwa burundu.
Rusesabagina ntiyigeze yiregura kuko yivanye mu rubanza mu kwezi kwa gatatu rugitangira.
Mu minsi ishize, mbere y'uyu munsi wo gusoma urubanza, ibinyamakuru bibogamiye ku butegetsi mu Rwanda byagiye bitangaza ibisa n'ibimenyetso bishya bishinja Rusesabagina.
Uruhande rw'umuryango wa Rusesabagina rwasohoye amatangazo yamagana uko urubanza rwagenze n'ibyakozwe n'ibyo binyamakuru mbere y'uko rusomwa.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Ni iki kizakurikiraho?
Abareganwa na Rusesabagina benshi muri bo bakatiwe imyaka iri hagati ya 20 n'imyaka itatu hagendewe ku ihame ryo "kugabanyiriza ibihano uwemeye icyaha".
Byabaye nk'ibitungurana ubwo Rusesabagina - waburanishijwe adahari - nawe yagabanyirijwe ibihano ku byasabwe n'ubushinjacyaha.
Jean Claude Nsengiyumva, umunyamategeko wigenga ukorera mu Rwanda, yabwiye BBC ko uwaburanishijwe adahari ashobora kujuririra umwanzuro w'urukiko mu rukiko rwisumbuyeho - aha rwaba ari urw'ubujurire.
Nsengiyumva avuga ko uwaburanishijwe adahari ashobora gusubirishamo urubanza rwe mu gihe atanze "impamvu ntagobotorwa zatumye urubanza rwa mbere atarwitabira".












