Ethiopia – Tigray: Ibyishimo mu mihanda mu gihe inyeshyamba zafashe Mekelle

Abana, bahunze imirwano i Tigray, bari ku murongo i Mekelle ngo bahabwe ifunguro rya mu gitondo

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, ONU ivuga ko abantu barenga miliyoni eshanu bo muri Tigray bacyeneye imfashanyo yihutirwa y'ibiribwa

Inyeshyamba zo mu karere ka Tigray ko mu majyaruguru ya Ethiopia zisubije umurwa mukuru wako Mekelle, bituma habaho ibyishimo mu mihanda ndetse abategetsi bari bahasanzwe barahunga.

Abahatuye bavuze ko habayeho ibirori byo kwishima, bacana imiriro y'ibyishimo ndetse abantu babarirwa mu bihumbi bazunguza amabendera.

Leta ya Ethiopia yari yafashe Mekelle mu kwezi kwa cumi na kumwe mu mwaka ushize nyuma yuko inyeshyamba zanze amavugurura muri politiki zigafata ibigo by'ingabo z'igihugu.

Ubu yasabye ko muri ako karere haba "agahenge ko gutuma imfashanyo itangwa".

Imirwano yashyize ako karere mu makuba atuma gacyenera imfashanyo.

Umuryango w'abibumbye (ONU/UN) uvuga ko abantu barenga miliyoni eshanu bacyeneye imfashanyo yihutirwa y'ibiribwa, naho abagera ku 350,000 babayeho mu nzara.

Abantu barenga miliyoni ebyiri bataye ingo zabo kubera imirwano.

Hari hasanzwe hari amakuru ko imirwano yongeye kubura hagati y'abarwanyi ba Tigray People's Liberation Front (TPLF) n'ingabo za Ethiopia hanze y'umujyi wa Mekelle.

Ariko igitero cyihuse cyo ku wa mbere cyatumye inyeshyamba zisubiza uwo mujyi mu buryo butari bwitezwe. Bishobora gutuma haba impinduka mu mirwano imaze hafi amezi umunani.

Itangazo ryasohowe n'icyiswe Guverinoma ya Leta ya Tigray, ryashimagije "intsinzi itangaje cyane", rivuga ko Mekelle "ubu yose iri mu maboko y'umutwe wa Tigray Defence Forces".

Iryo tangazo risaba abaturage n'inyeshyamba "kuguma bari maso, badahuga kandi biteguye kugeza Tigray yose yibohoye ingabo zayiteye zose".

Umuvugizi w'inyeshyamba Getachew Reda yabaye nk'uvuga ko zidashishikajwe n'agahenge, abwira CNN ati:

"Intego zacu ni ugusenya ubushobozi bwo kurwana bw'umwanzi… Ntabwo tuzahagarara kugeza Tigray ishizemo ingabo zose z'abanzi. Tuzakora igishoboka cyose".

Ikarita ya Ethiopia igaragaza Tigray na Mekelle

Umutegetsi umwe wo muri leta ya Ethiopia yemereye ibiro ntaramakuru AFP ko inyeshyamba zisubije Mekelle.

Uwo mutegetsi yavuze ko ubutegetsi bw'inzibacyuho (cyangwa bw'imfatakibanza mu Kirundi) bwari buriho i Mekelle, bwafashe icyemezo cyo kugenda ubwo inyeshyamba zari zibusatiriye "muri buri ruhande".

Yongeyeho ati: "Buri muntu wese yagiye. Aba nyuma bagiye nyuma ya saa sita z'amanywa [ku wa mbere]... Akarere nta leta gafite".

Abahatuye babwiye BBC ko bari mu byishimo byuko ingabo za leta ya Ethiopia zagiye.

Umwe muri bo yasubiwemo na AFP agira ati: "Buri muntu wese yasohotse mu nzu. Buri muntu wese arishimye cyane kandi bari mu muziki mu mihanda. Buri muntu wese afite ibendera kandi harimo kuvuzwa umuziki".

Ishami rya ONU ryita ku bana, UNICEF, ryavuze ko ku wa mbere ingabo za leta ya Ethiopia zinjiye mu biro byaryo i Mekelle zisenya ibikoresho bikorana n'icyogajuru.

UNICEF yagize iti: "Ntabwo turi, kandi nta na rimwe dukwiye kuba, abagambiriwe [mu mirwano]".

Leta ya Ethiopia nta cyo iratangaza ku kuba ingabo zayo zavuye muri ako karere, ariko yavuze ko agahenge gahita gatangira "kakazagumaho kugeza igihe cy'ihinga [cyangwa irima mu Kirundi] kirangiye".

Ndetse gatume imfashanyo igera ku bayicyeneye, kanatange umwanya wo gushaka igisubizo kinyuze mu nzira ya politiki.

Imodoka ya bisi itwaye abantu bavuye mu byabo i Tigray

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Ifoto yo mu bubiko igaragaza bisi itwaye abahunze bava muri Tigray mu kwezi kwa gatanu. Abarenga miliyoni ebyiri barahunze

Umunyamabanga mukuru wa ONU Antonio Guterres - ku wa mbere waganiriye na Minisitiri w'intebe wa Ethiopia Abiy Ahmed - yari "yizeye" ko hazabaho agahenge.

Mu itangazo yasohoye, yavuze ko ari "ingenzi ko abaturage b'abasivile barindwa, imfashanyo ikagera ku bantu bayicyeneye kandi hakaboneka igisubizo cyo mu rwego rwa politiki".

Ubwongereza, Amerika na Ireland byasabye ko haterana inama yihutirwa y'akanama k'umutekano ka ONU.

Imirwano yatangiye gute?

Mu kwezi kwa cumi na kumwe mu 2020, leta ya Ethiopia yagabye igitero cyo guhirika ishyaka Tigray People's Liberation Front (TPLF) ryari ku butegetsi muri Tigray.

Iryo shyaka ryari ryashwanye bikomeye na Bwana Abiy ku mpinduka muri politiki ku buryo busanzwe bw'ubutegetsi bushingiye ku moko.

Ariko kuba abasirikare ba TPLF barafashe ibigo by'ingabo za Ethiopia muri Tigray ni byo byabaye imbarutso y'icyo gitero.

Impande zombi zishinjwa kwica abantu mu kivunge ndetse no guhonyora uburenganzira bwa muntu, mu gihe abantu babarirwa mu bihumbi bishwe.

Bwana Abiy, watsindiye igihembo cy'amahoro cyitiriwe Nobel, mu mpera y'ukwezi kwa cumi na kumwe mu 2020 yatangaje ko imirwano yarangiye, nubwo kurwana byakomeje.

Abantu babarirwa mu bihumbi za mirongo bahungiye mu gihugu baturanye cya Sudan.

Kuva icyo gihe, umutwe wa TPLF wifatanyije n'indi mitwe yo muri Tigray bakora umutwe wa Tigray Defence Forces (TDF).

Mu ntangiriro y'uku kwezi kwa gatandatu, ONU yavuze ko hari inzara mu majyaruguru ya Ethiopia.

Yavuze ko uko ibiribwa bimeze muri ako karere byageze ku cyiciro cy'"amakuba", aya isobanura ko ari ukubura ibiribwa no gupfa byibasira amatsinda matoya y'abantu bari mu turere tunini.

Ishami rya ONU ryita ku biribwa (WFP/PAM), iryita ku biribwa n'ubuhinzi (FAO) ndetse n'iryita ku bana (UNICEF), yose yasabye ko hagira igikorwa mu buryo bwihutirwa mu gucyemura aya makuba.

Ariko iryo sesengura ry'ayo mashami ya ONU ntabwo ryashyigikiwe na leta ya Ethiopia, yahakanye ko hari inzara mu gihugu.