Ethiopia: Abiy Ahmed yahakanye amakuru yuko hari inzara muri Tigray

Minisitiri w'intebe wa Ethiopia Abiy Ahmed

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Minisitiri w'intebe Abiy yatoreye hafi y'agace yakuriyemo mu karere ka Oromia

Minisitiri w'intebe wa Ethiopia Abiy Ahmed yahakanye ko hari ibura ry'ibiribwa mu karere ka Tigray ko mu majyaruguru kibasiwe n'intambara.

Avugira ku biro by'itora ku wa mbere ubwo muri iki gihugu habaga amatora rusange, Bwana Abiy yemeye ko hari ikibazo ariko avuga ko leta ishoboye kugicyemura.

Imirwano ubu iri mu kwezi kwayo kwa munani. Umuryango w'abibumbye (ONU/UN) uvuga ko yatumye abantu miliyoni eshanu ubu bacyeneye imfashanyo y'ibiribwa.

Abantu barenga 350.000 muri abo barimo kubaho mu nzara muri Tigray, nkuko igereranya rishyigikiwe na ONU riherutse kubigaragaza.

Amaze gutora, Bwana Abiy yabwiye umunyamakuru wa BBC Catherine Byaruhanga ati: "Nta nzara iri muri Tigray".

"Hari ikibazo kandi leta ishoboye kugicyemura".

Mu cyumweru gishize, Mark Lowcock ukuriye ishami rya ONU rishinzwe ubutabazi, yabwiye inama yo mu muhezo y'akanama k'umutekano ka ONU ko hari inzara muri Tigray.

Yanavuze ko ibura ry'ibiribwa ririmo gukoreshwa nk'intwaro yo mu ntambara n'ingabo za Eritrea baturanye zirimo kurwana ku ruhande rw'ingabo za Ethiopia muri Tigray. Eritrea yahakanye ibi ishinjwa.

Bwana Abiy yavuze ko Ethiopia itazahatira abo basirikare ba Eritrea kuva muri Ethiopia, ariko ko irimo gukorana na bo "mu gusoza... ibibazo mu mahoro".

Inyigo yatangajwe ku itariki ya 10 y'uku kwezi kwa gatandatu n'urwego rushyigikiwe na ONU rushyira mu byiciro ibijyanye no kwihaza mu biribwa (Integrated Food Security Phase Classification, IPC), yasanze abantu 350.000 barimo kubaho "mu makuba/inzara".

Icyo gihe, Ethiopia yahakanye ko ari uko bimeze.

Iyo nyigo yasanze abandi bantu miliyoni eshanu babayeho "mu makuba" cyangwa "mu buryo bucyeneye ubutabazi bwihuse".

Abategetsi ba Ethiopia bavuze ko barimo gutanga imfashanyo y'ibiribwa ndetse bahakana ko barimo kugabanya uburyo imiryango itanga imfashanyo igera muri ako karere.

'Nta kintu na kimwe cyo kurya'

Abantu bo mu karere ka Qafta Humera mu burengerazuba bwa Tigray, mu ntangiriro y'uku kwezi babwiye BBC ko bari hafi kwicwa n'inzara.

Umugabo umwe yabwiye BBC kuri telefone ati: "Nta kintu na kimwe dufite cyo kurya". Yavuze ko imyaka (ibihingwa) yabo n'amatungo byasahuwe muri aya mezi intambara imaze.

Imirwano imaze gutuma abantu babarirwa mu bihumbi amagana bata ingo zabo, ndetse ihungabanya urwego rw'ubuhinzi.

Mu kwezi kwa cumi na kumwe mu 2020 ni bwo leta ya Ethiopia yagabye igitero muri Tigray cyo gukuraho ishyaka ryari ku butegetsi muri ako karere rya Tigray People's Liberation Front (TPLF).

Iryo shyaka ryari ryashwanye bikomeye na Bwana Abiy ku bijyanye n'amavugurura ye mu rwego rwa politiki, nubwo imbarutso y'icyo gitero yabaye ko TPLF yari yafashe ibigo by'ingabo za leta ya Ethiopia muri Tigray.

Ingabo za Sudan 'na zo ziri muri Ethiopia'

Ethiopia ikorana n'ingabo za Eritrea, zambutse umupaka zikajya kurwana muri Tigray ndetse zishinjwa guhonyora uburenganzira bwa muntu, harimo no kwicisha inzara abantu ku bushake - ibirego Eritrea yahakanye.

Abasirikare ba Ethiopia n'abandi bari muri iyo mirwano, na bo bashinjwe guhonyora uburenganzira bwa muntu.

Mu kwezi kwa gatatu, Bwana Abiy yavuze ko abasirikare ba Eritrea "bazava [muri Ethiopia]" ariko ntiyagira amakuru arenzeho atanga.

Mu ntangiriro y'uku kwezi kwa gatandatu, umuvugizi we yavuze ko amakuru ava muri minisiteri y'ingabo avuga ko abo basirikare ba Eritrea batangiye kuva muri Ethiopia.

ONU ivuga ko abantu barenga miliyoni eshanu muri Tigray bacyeneye imfashanyo

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, ONU ivuga ko abantu barenga miliyoni eshanu muri Tigray bacyeneye imfashanyo

Bwana Abiy yabwiye BBC ati: "Ntabwo turimo kubahatira kugenda ariko turimo kubikora mu mahoro, ndabizi neza ko bizabaho".

"Turimo gukorana [na Eritrea] mu gusoza ibibazo byacu mu mahoro".

Yanavuze ko ingabo za Sudan ziri muri Ethiopia, avuga ku gace ka al-Fashaga, buri gihugu muri ibi byombi kivuga ko ari akacyo.

Amatora rusange yo ku wa mbere ni cyo kizamini cya mbere Minisitiri w'intebe Abiy ahuye na cyo kuva yagera ku butegetsi mu 2018 nk'umukandida watanzwe n'urugaga rwari ruri ku butegetsi icyo gihe.

Umuhate we mu gukora amavugurura, watumye igihugu kirushaho gukorera mu mucyo kikanarushaho kubamo demokarasi, watumye agira abamushyigikiye mu gihugu no hanze yacyo.

Mu 2019 yatsindiye igihembo cy'amahoro cyitiriwe Nobel kubera gusoza amakimbirane Ethiopia yari imaze imyaka 20 ifitanye na Eritrea.

Ariko imirwano muri Tigray yasize icyasha isura ye.

Ntabwo amatora yabaye muri Tigray kubera umutekano mucye.