Zahabu nyinshi ya Afrika igurishwa ahantu hamwe mu buryo butemewe

Igiciro cyiza cya zahabu gituma hari abanyafurika bahora bayishakisha munsi y'ubutaka, ariko nyinshi muyo babona icuruzwa mu buryo butemewe.

Ibiro ntaramakuru Reuters byakoze icukumbura bisanga zahabu y'agaciro ka miliyari nyinshi z'amadorari ivanwa muri Africa mu buryo butemewe ikajya kugurishwa muri Leta Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE) - inzira ituma iyi zahabu ijya no ku isoko ry'u Bushinwa, i Burayi, Amerika n'ahandi.

Imibare ya za gasutamo igaragaza ko UAE yinjije mu gihugu zahabu ifite agaciro ka miliyari 15,1 z'amadorari ya Amerika mu 2016, nta kindi gihugu cyagejeje kuri iyi mibare, ikaba yari ivuye kuri miliyari 1,3 z'amadorari mu 2006.

Zahabu yinjiye muri UAE mu 2016 ni toni 446 ivuye kuri toni 46 mu 2006.

Mu bihugu bya Africa aho iyo zahabu iva, igice kinini cyayo ntabwo cyanditswe. Abahanga batanu mu by'ubucuruzi baganiriye na Reuters bavuga ko hari zahabu nyinshi iva muri Africa idatanze imisoro ku bihugu icukurwamo.

Mu gucukura zahabu, raporo z'imiryango inyuranye itegamiye kuri Leta zigaragaza ko hari aho bakoresha abana, hari ahaba impanuka zihitana benshi mu birombe, n'ahangizwa ibidukikije ku buryo bukabije.

Nta muntu uzi neza ingano n'agaciro ka zahabu ivanwa muri Afrika mu buryo bunyuranyije n'amategeko. Reuters yakoze icukumbura ryimbitse ibona ikigereranyo.

Ishingira ku mibare itangwa na UAE kuri zahabu yinjiye mu gihugu n'imibare itangwa n'ibihugu bya Afrika nka zahabu byohereje yo.

Kompanyi zizwi cyane zicukura amabuye y'agaciro muri Afrika zivuga ko zitohereza zahabu muri UAE - bivuga ko zahabu ijyayo mu buryo butemewe.

"Zahabu nyinshi ya Kongo ijya mu Rwanda no muri Uganda"

Ghana, igihugu cya kabiri muri Africa mu gucukura zahabu nyinshi kivuga ko hari zahabu kitabasha kugenzura kuko icukurwa ikanacuruzwa mu buryo butemewe.

Mu kwa kabiri uyu mwaka, Perezida Nana Akufo-Addo wa Ghana yabwiye inama y'ubucukuzi ko Leta yafashe ingamba zo guhangana n'ibyaha bikorwa mu bucukuzi n'ubucuruzi bwa zahabu.

Hari abacukura zahabu bakayigurisha n'abaguzi bayo aho icukurirwa, aba akaba aribo bayigurisha ku masoko arimo cyane cyane ayo hanze ya Afrika. Zahabu nyinshi ngo itwarwa nk'umuzigo wo mu ntoki ikambutswa inyanja.

Urugero ngo ni Kongo Kinshasa (DRC), igihugu gicukurwamo zahabu nyinshi. Reuters ivuga ko hari igice kinini cyayo kigurwa mu buryo butemewe kikajyanwa mu bihugu bituranyi Uganda na Rwanda.

Thierry Boliki umuyobozi w'urwego rw'ubucukuzi muri Kongo avuga ko ari ibintu bibabaje ariko kandi badafitiye ubushobozi bwo kubirwanya nk'uko bivugwa na Reuters.

Isoko ni Dubai

Zahabu nyinshi icuruzwa i Dubai. Iwabo w'ubucuruzi bwa zahabu muri Leta Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE) ni isoko rinini mpuzamahanga ry'ibicuruzwa binyuranye.

Iki gihugu kivuga ko mu 2016 cyakiriye zahabu ivuye mu bihugu 46 bya Africa.

Muri ibi bihugu 25 ntibitanga imibare y'ingano ya zahabu byohereje ku isoko rya UAE. Iki gihugu cyo kivuga ko iyi zahabu yinjiyeyo ifite agaciro ka miliyari 7,4 z'amadorari.

Ibihugu 21 bisigaye zahabu bivuga ko byohereje muri UAE ni nkeya cyane ugereranyije n'iyo UAE ivuga yakiriye ivuye muri ibyo bihugu.

UAE ivuga ko yakiriye toni 67 zivuye muri ibyo bihugu 21 ifite agaciro ka miliyari 3,9 z'amadorari, ingano iruta cyane iyatanzwe n'ibi bihugu.

Inzego zose zirebana n'ibyinjira muri UAE zanze kugira amakuru arambuye ziha Reuters kuri ubu bucuruzi.

Dubai ubu niryo soko rinini ribonekaho zahabu, n'ibihugu bikenera nyinshi nk'u Bushinwa niho bigura ihagije bikenera.

Kompanyi nini zicukura amabuye y'agaciro zavuganye na Reuters nka AngloGold Ashanti, Sibanye-Stillwater na Gold Fields zivuga ko zitajya zohereza zahabu muri UAE.

Reuters yabajije kandi izindi kompanyi 23 z'ubucukuzi zo muri Afrika, 21 muri zo zivuga ko zitajya zohereza zahabu i Dubai. Izindi ebyiri ntacyo zatangaje.

Leta za Africa ngo ni ikibazo zizi... izindi ngo ibi si ikibazo

Reuters yeretse guverinoma 14 z'ibihugu bya Afrika amakuru yabonye. Eshanu muri zo zivuga ko zizi iki kibazo cy'ubucuruzi butemewe bwa zahabu iva iwabo ariko ziri kugikemura.

Imwe yavuze ko itabona ubu bucuruzi nk'ikibazo kuri yo, Leta zisigaye zanze gusubiza cyangwa kugira icyo zibivugaho.

Raporo y'Inteko Ishinga amategeko ya Tanzania igaragaza ko 90 ku ijana (90%) ya zahabu icukurwa mu buryo butemewe igurishwa mu mahanga. Guverinoma isaba Banki nkuru y'igihugu kujya iyigura.

Oumarou Idani, Minisitiri w'ubucukuzi muri Burkina Faso avuga ko igihugu cye kiri gutakaza zahabu nyinshi cyane ijya muri UAE.

Kuri toni 9,5 za zahabu Guverinoma ibona ko zicukurwa mu buryo butemewe buri mwaka, hagati ya kilogarama 200 na 400 gusa nizo zimenyekanishwa, zigasora.

Zahabu iva muri Burkina Faso ica muri Togo kugira ngo igere ku cyambu ku nyanja. Togo yo ikaba ngo idasoresha zahabu.

Nestor Kossi Adjehoun umuyobozi ushinzwe iby'ubucukuzi muri Togo yabwiye Reuters ko 'ubucukuzi butemewe batazi ibyabwo', bityo ubu Togo 'nta mpamvu ibona yo gukemanga zahabu icishwa mu gihugu'.

Minisitiri w'ubucukuzi muri Burkina Faso umwaka ushize yabwiye Reuters ati 'numva ko iyo zahabu iva hano igana i Dubai. Ariko kuko ari ubucuruzi butemewe, nta makuru yabwo mfite".